Πρακτικά της συζήτησης του Κύκλου Ιδεών με θέμα: Οι προϋποθέσεις της αναθεώρησης του Συντάγματος (9.2.2026 King George)*
με αφορμή την κυκλοφορία του τόμου "Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975. Η συνταγματική υπόσχεση της Μεταπολίτευσης και η ποιότητα της Δημοκρατίας και του κράτους δικαίου" που περιλαμβάνει τα πλήρη πρακτικά του Συνεδρίου που οργάνωσε ο Κύκλος Ιδεών υπό την αιγίδα της Βουλής των Ελλήνων σε συνεργασία με τη διαΝέοσις και το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και την υποστήριξη των Εκδόσεων Σάκκουλα στις 10 - 11 Ιουνίου 2025 στο Ζάππειο Μέγαρο
και την ανακοίνωση του Πρωθυπουργού για την πρόθεση της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας να κινήσει τη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος
Συζητούν οι :
Νίκος Αλιβιζάτος, Χαράλαμπος Ανθόπουλος, Σπύρος Βλαχόπουλος, Τζούλια Ηλιοπούλου- Στράγγα, Ξενοφών Κοντιάδης, Λίνα Παπαδοπούλου, Νίκος Παπασπύρου, Φίλιππος Σπυρόπουλος, Ευριπίδης Στυλιανίδης, Κώστας Χρυσόγονος, και Ευάγγελος Βενιζέλος ( που συντονίζει τη συζήτηση )
Βόλος, 12 Φεβρουαρίου 2026
Ευάγγελος Βενιζέλος
Θεσμική Σταθερότητα, Γεωπολιτικές Ανακατατάξεις και Οικονομική Ανάπτυξη *
Κύριε Πρόεδρε σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τα φιλικά σας λόγια, την προσφώνηση και την ωραία εισαγωγή που κάνατε.
Κυρίες και κύριοι βουλευτές, κύριε Περιφερειάρχη, κυρίες και κύριοι,
ευχαριστώ θερμά τον Σύνδεσμος Βιομηχανιών Θεσσαλίας & Στερεάς Ελλάδος (ΣΒΘΣΕ) για αυτή την τιμητική πρόσκληση και την ευκαιρία που μου δίνει να βρίσκομαι και πάλι στον Βόλο, σε μία πόλη που ιδιαίτερα αγαπώ, σε μία πόλη που είναι πληγωμένη όπως και όλος ο κάμπος και πάνω σε όλα ήρθε και το τελευταίο τραγικό συμβάν με τον θάνατο γυναικών της βιοπάλης και θεωρώ ότι συνιστά υποχρέωση της συντεταγμένης πολιτείας αφενός μεν αυτό να διερευνηθεί σε πλήρες βάθος αφετέρου δε να γίνει η αφετηρία για λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων σε σχέση με την ασφάλεια στους χώρους εργασίας.
11.2.2026
Τοποθέτηση Ευάγγελου Βενιζέλου στη συζήτηση στο πλαίσιο της 1ης Ημερίδας Άμυνας & Γεωπολιτικής του Capital.gr και του Forbes Greece με θέμα "Η Νέα Γεωπολιτική Πραγματικότητα και οι Αμυντικές Προκλήσεις – Η επόμενη ημέρα για Ευρώπη, Ελλάδα και Ανατολική Μεσόγειο", και συγκεκριμένα στην ενότητα «Ελληνοτουρκικές Σχέσεις: Σταθερότητα, Αποτροπή και Ισορροπία Ισχύος». Συζητούν: Ευάγγελος Βενιζέλος, Ινώ Αφεντούλη, Δημήτρης Σταθακόπουλος. Συντονίζει: Αλεξία Τασούλη
Το χαρτοφυλάκιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων είναι δύσκολο. Η ατζέντα η δική μας στα λεγόμενα εθνικά θέματα, είναι βαριά αλλά είναι μικρή. Στην πραγματικότητα έχει δύο θέματα: τη σχέση με την Τουρκία και το Κυπριακό. Η Τουρκία έχει μια πολύ μεγάλη ατζέντα, γιατί το εύρος των συνόρων της είναι τέτοιο και η γεωγραφική της θέση είναι τέτοια ώστε να αντιμετωπίζει πάμπολλα ζητήματα ασφάλειας, εξωτερικής και εσωτερικής. Στην Τουρκία τα δύο αυτά ζητήματα αλληλοτροφοδοτούνται.
Αν η ερώτησή σας είναι: «καλώς οργανώνεται σήμερα η συνάντηση Κορυφής Ελλάδας - Τουρκίας και το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας;», η απάντησή μου είναι απολύτως. Πάρα πολύ καλά κάνουμε και οργανώνουμε αυτήν τη συνάντηση. Θα έλεγα ότι κακώς δεν πραγματοποιήθηκε η συνάντηση του Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη.
Ευ. Βενιζέλος, Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως ανθρωπολογική πρόκληση για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου
Κομοτηνή, 2 Φεβρουαρίου 2026
Ευάγγελος Βενιζέλος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως ανθρωπολογική πρόκληση για τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου *
[Ομιλία στην εκδήλωση για την παρουσίαση του βιβλίου: Ευρυπίδης Στυλιανίδης (επιμ.), Τεχνητή Νοημοσύνη]
Σεβασμιώτατε, Σοφολογιώτατε, Πανοσιολογιώτατε εκπρόσωπε της Αρμενικής Εκκλησίας, κυρίες και κύριοι πολιτικοί άρχοντες του τόπου, κύριε Περιφερειάρχη, κύριε Δήμαρχε, κυρίες και κύριοι βουλευτές, ενδοξότατε Στρατηγέ, κυρίες και κύριοι, χαίρομαι πολύ που είμαι στην Κομοτηνή για πολλούς λόγους, πρωτίστως γιατί είναι η έδρα της αδερφής Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θράκης με την οποία νιώθω ότι έχω δεσμούς στενούς. Καταρχάς επειδή είναι πολλοί φοιτητές μου που είναι πλέον μέλη του διδακτικού προσωπικού της. Χαίρομαι γιατί η ευκαιρία που με έφερε τη φορά αυτή στην Κομοτηνή, είναι η φιλική πρόσκληση του Ευριπίδη Στυλιανίδη, ενός αγαπητού συναδέλφου και στο πεδίο της πολιτικής, αν κι εγώ τώρα ανήκω πια στον χώρο της μεταπολιτικής, αλλά και στο πεδίο της επιστήμης. Επίσης χαίρομαι πολύ που εξελέγη καθηγητής στη Νομική Σχολή του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου. Το λέω μετά λόγου γνώσεως αυτό γιατί ο Ευριπίδης έχει εκπονήσει μία πολύ ενδιαφέρουσα διατριβή στη Γερμανία στο Συνταγματικό Δίκαιο και είναι μέλος του κύκλου των συνταγματολόγων. Ως εκ τούτου είχε την πρωτοβουλία να διευθύνει αυτή την έκδοση της Νομικής Βιβλιοθήκης, ένα συλλογικό τόμο που διαπερνά οριζόντια την ύλη του Συντάγματός μας, κυρίως των πρώτων 25 άρθρων, την ύλη δηλαδή των θεμελιωδών δικαιωμάτων, από την οπτική γωνία της τεχνητής νοημοσύνης. Αλλά πριν μιλήσουμε γι’ αυτό και για την κατάληξη του βιβλίου που είναι μία πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος και προσθήκης ειδικής διάταξης για την τεχνητή νοημοσύνη, νομίζω ότι θα άξιζε τον κόπο, αποφεύγοντας κατά το μέτρο του δυνατού τις κοινοτοπίες και τα αυτονόητα, να πούμε μερικά πράγματα για την τεχνητή νοημοσύνη από τη δική μας σκοπιά, τη θεσμική.
Θεσσαλονίκη, 31 Ιανουαρίου 2026
Ευάγγελος Βενιζέλος
Η μαρτυρία του Οικουμενικού Πατριαρχείου εν μέσω των σύγχρονων γεωπολιτικών εξελίξεων και προκλήσεων*
Παναγιώτατε,
Σας ευχαριστώ θερμά για τα γενναιόδωρα λόγια που είπατε για την ταπεινότητά μου προηγουμένως. Σας ευχαριστώ θερμά για την πρότασή Σας να είμαι ομιλητής στη σημερινή σύναξη, όπως ευχαριστώ και το Διοικητικό Συμβούλιο της Αδελφότητας των Οφφικιαλίων του Οικουμενικού Θρόνου για την ομόφωνη αποδοχή της πρότασης αυτής.
Σεβασμιώτατοι και Θεοφιλέστατοι Αρχιερείς,
Εντιμολογιώτατοι Άρχοντες Οφφικιάλιοι,
Κυρίες και κύριοι,
Πράγματι κλήθηκα να μιλήσω για αυτό το επίκαιρο και κατά κάποιο τρόπο επικίνδυνο θέμα , τη μαρτυρία του Οικουμενικού Πατριαρχείου εν μέσω των σύγχρονων γεωπολιτικών εξελίξεων και προκλήσεων, αλλά η αλήθεια είναι ότι η ομιλία μου κατέστη ήδη περιττή μετά το όσα είπε η Α.Θ.Π ο Οικουμενικός Πατριάρχης στη δική Του προσφώνηση και μετά το ψήφισμα της Αδελφότητας για το οποίο θερμά σας συγχαίρω.
14 Ιανουαρίου 2026
Ευάγγελος Βενιζέλος *
Η εκκοσμίκευση του κράτους ως κεκτημένο του ευρωπαϊκού πολιτικού
και νομικού πολιτισμού και η δυνατότητα ένταξης του Ισλάμ σε αυτή **
[Ομιλία στην παρουσίαση του βιβλίου του καθηγητή Μιχάλη Μαριόρα]
Xαίρομαι γιατί βρισκόμαστε εδώ για να συζητήσουμε με αφορμή ένα βιβλίο σοβαρό και σπουδαίο, μία μονογραφία που πληροί όλες τις προδιαγραφές μίας βαριάς ακαδημαϊκής μελέτης. Έχει όμως και έντονη πρακτική διάσταση, πολιτική, γιατί διασταυρώνεται με ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της περιόδου αυτής, που είναι ερωτήματα γεωπολιτικά, ερωτήματα ασφάλειας, ερωτήματα ταυτοτικά. Ειδικά για την Ευρώπη –όχι μόνο για την Ευρώπη, για όλον τον κόσμο αλλά ας εστιάσουμε αυτή τη στιγμή στο δικό μας περιβάλλον– για κάθε ευρωπαϊκή κοινωνία και για την Ευρώπη συνολικά το ζήτημα της ταυτότητας και πιο συγκεκριμένα της εθνικής ταυτότητας και αναγωγικά της ευρωπαϊκής ταυτότητας είναι πάρα πολύ κρίσιμο διότι καλούμαστε να απαντήσουμε σε ερωτήματα αυτοσυνειδησίας και σε ερωτήματα αντίληψης περί του «άλλου», ποιος είναι ο «άλλος» και πώς αντιλαμβανόμαστε τη σχέση που βρίσκεται στον πυρήνα της πολιτικής θεωρίας και της πολιτικής πράξης, που είναι η σχέση μεταξύ εχθρού και φίλου.
18 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος
Η αιτιολογία του νόμου ως σημείο εισόδου
για διεισδυτικότερο δικαστικό έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων
[Παρουσίαση του βιβλίου της Αναστασίας Πούλου, Η αιτιολογία του τυπικού νόμου, εκδ. Σάκκουλα, 2025]*
Η Αναστασία Πούλου διήλθε με λαμπρό τρόπο από τα έδρανα της Νομικής Σχολής Θεσσαλονίκης, την περίοδο που απουσίαζα, γιατί τελούσα σε αναστολή των πανεπιστημιακών μου καθηκόντων, μία αναστολή που διήρκησε 27 χρόνια, και μετά συνέχισε την εκπαίδευση της στο ηπειρωτικό δίκαιο και στο common law, σε διάσημες νομικές σχολές. Έχει συγκροτήσει ένα εντυπωσιακό βιογραφικό, είναι δικαστικός λειτουργός και επιστήμονας με ισχυρό ακαδημαϊκό υπόβαθρο .
Καθώς ετοίμαζε το βιβλίο, είχα τη χαρά να συζητήσω μαζί της για το θέμα, γιατί όντως σε μία μονογραφία μου του 1990, δηλαδή προ 35 ετών, για το γενικό συμφέρον και τους περιορισμούς των συνταγματικών δικαιωμάτων (Ευ. Βενιζέλος, Το γενικό συμφέρον και οι περιορισμοί των συνταγματικών δικαιωμάτων. Κριτική προσέγγιση των τάσεων της νομολογίας, Παρατηρητής, 1990), είχα αναδείξει το ζήτημα του δεδηλωμένου σκοπού του νόμου, που αποτελεί την αφετηρία του δικαστικού ελέγχου της συνταγματικότητας. Συνιστά, πιο συγκεκριμένα, το πρώτο βήμα για την άσκηση εντατικού δικαστικού ελέγχου συνταγματικότητας, με κριτήριο την αρχή της αναλογικότητας, γιατί από εκεί εξαρτάται η προσφορότητα, η αναγκαιότητα και η εν στενή εννοία αναλογικότητα. Σας θυμίζω ότι το 1990 αυτή η συζήτηση ήταν σπαργανώδης. Έντεκα χρόνια αργότερα, το 2001, μου δόθηκε η δυνατότητα να εισηγηθώ στην Ζ´ Αναθεωρητική Βουλή τη ρητή πλέον συμπερίληψη της αρχής αναλογικότητας, στο άρθρο 25 παρ. 1 του Συντάγματος ενώ στο μεταξύ είχε διογκωθεί η σχετική νομολογία του ΣτΕ, του ΔΕΕ και του ΕΔΔΑ.
17 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος *
Τεχνητή Νοημοσύνη : Στο πεδίο ποιας έννομης τάξης θα είχαν νόημα οι ρυθμίσεις ; **
[Ομιλία με αφορμή την έκδοση της μονογραφίας της Φερενίκης Παναγοπούλου, Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΕΕ/2024/1689, Artificial Intelligence Act, ΑI Act): Μια πρώτη συνταγματο-ηθική θεώρηση, 2025]
Θα ξεκινήσω όχι με το βιβλίο αλλά με τη συγγραφέα. Η αγαπητή Φερενίκη Παναγοπούλου, εκλεκτή συνάδελφος, έχει κάνει τη χρήσιμη και έξυπνη επιλογή να ασχοληθεί με τα πιο σύγχρονα θέματα στο πεδίο του Δημοσίου Δικαίου, ειδικότερα του Συνταγματικού Δικαίου, του πολυεπίπεδου Δικαίου των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, έχει αναδειχθεί σε ειδικό των προσωπικών δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης, των βιοτεχνολογικών και βιοηθικών θεμάτων, έχει δηλαδή τοποθετήσει τον εαυτό της στα πιο σύγχρονα , δυναμικά και, ως εκ τούτου, εκφοβιστικά πεδία στα οποία κινείται ο κλάδος μας.
Αυτό βεβαίως δείχνει ότι η μοίρα της γενικής θεωρίας του Συνταγματικού Δικαίου, του Δημοσίου Δικαίου γενικότερα και του Διεθνούς Δικαίου είναι να αναδεικνύει επιμέρους κλάδους οι οποίοι σιγά-σιγά αυτονομούνται, αλλά όταν αναπτύσσουν τη δογματική τους φυσιογνωμία, αντιλαμβάνονται οι ίδιοι οι κλάδοι και οι ανήκοντες σε αυτούς επιστήμονες ότι χωρίς την αναγωγή στη γενική θεωρία του Δικαίου και στη γενική θεωρία του Δημοσίου Δικαίου, δεν μπορείς να επιλύσεις τα ζητήματα όταν κυρίως αυτά αποκτούν συγκρουσιακό χαρακτήρα . Αυτό το κάνει με πολύ μεγάλη επιτυχία η κα. Παναγοπούλου και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι εκτός από καθηγήτρια του Δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο είναι και Διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής, αυτό δείχνει το υπόβαθρο που διαθέτει για τη διαχείριση των θεμάτων αυτών.
11 Δεκεμβρίου 2025
Ευάγγελος Βενιζέλος*
Είναι ακόμη εμφανές το χριστιανικό υπόβαθρο του Ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού;**
Μακαριώτατε, Σεβασμιώτατοι και Θεοφιλέστατοι άγιοι αρχιερείς, κυρίες και κύριοι, αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι, ευχαριστώ καταρχάς την Εκκλησία της Ελλάδος, τον Μακαριότατο, τον θεοφιλέστατο Επίσκοπο Τανάγρας και το Γραφείο της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, για την τιμητική πρόσκληση και για την ωραία ευκαιρία να βρίσκομαι σήμερα εδώ με εκλεκτούς συναδέλφους και ακόμη πιο εκλεκτό συντονιστή της συνεδρίασης, για να προβληματιστούμε γύρω από το θέμα.
Η συνεδρίαση αυτή θα προσεγγίσει τα νομικά ζητήματα, τον ευρωπαϊκό νομικό, κατ’ ανάγκη και πολιτικό, πολιτισμό και τη συνάφειά του με τον Χριστιανισμό. Το ειδικότερο δικό μου θέμα είναι η απάντηση στο ερώτημα, εάν είναι ακόμη εμφανές το χριστιανικό υπόβαθρο του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού.
11 Δεκεμβρίου 2025
Ομιλία του Ευάγγελου Βενιζέλου για τη Συνταγματική Αναθεώρηση που διοργανώθηκε από το Insocial και το ΠΑΣΟΚ - Κίνημα Αλλαγής, σήμερα, 11.12.2025, στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ
Αγαπητέ μου Πρόεδρε του ΠΑΣΟΚ, αγαπητέ Νίκο, σε ευχαριστώ πάρα πολύ για την παρουσία σου και για τον χαιρετισμό σου, που νομίζω ότι έδωσε τον τόνο της συζήτησης για την αναθεώρηση από την πλευρά της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Ευχαριστώ φυσικά και την αγαπημένη μου Ευαγγελία Λιακούλη και τον Χρήστο Κακλαμάνη για τα τόσα καλά λόγια που είπε καθ’ υπερβολή, τα τόσο συγκινητικά και χαίρομαι γιατί συντονίζει ένας ομότεχνός μου της νεότερης γενιάς που τον έχασε το πανεπιστήμιο, αλλά τον κέρδισε η πολιτική. Αγαπητέ Νίκο Χριστοδουλάκη, ευχαριστούμε πάρα πολύ για την πρόσκληση. Θα μου επιτρέψετε να προσφωνήσω ιδιαιτέρως και τον παλιό μου φίλο, Μιλτιάδη Παπαϊωάννου, με τον οποίο έχουμε συνεργαστεί σε πολλές αναθεωρητικές διαδικασίες μεταξύ άλλων.
Φίλες και φίλοι,
ο σεβασμός του Συντάγματος προηγείται της αναθεώρησής του, αυτή είναι η αρχή που πρέπει να διαπερνά όλες μας τις αντιδράσεις και όλες μας τις τοποθετήσεις σε σχέση με την αναθεώρηση του Συντάγματος.
