27 Μαρτίου 2005

1. Το Σύνταγμα είναι από τη φύση του νόμος αυξημένης τυπικής ισχύος, αλλά γενικός και λιτός ως προς τη διατύπωσή του. Φιλοδοξεί να ρυθμίσει τα πιο σημαντικά ζητήματα με τη μεγαλύτερη νομική δύναμη και για το μεγαλύτερο δυνατό χρονικό διάστημα. Για τον λόγο αυτό οι συνταγματικές διατάξεις συνοδεύονται από ρητή ή υπονοούμενη επιφύλαξη υπέρ του νόμου, που καλείται να εξειδικεύσει τις γενικές συνταγματικές ρυθμίσεις.

19 Μαρτίου 2005

Η Ελλάδα θα κυρώσει σε λίγες εβδομάδες τη Συνθήκη για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και θα είναι έτσι μία από τις πρώτες χώρες-μέλη της Ένωσης που ολοκληρώνουν τη σχετική διαδικασία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κύρωση του Ευρωπαϊκού συντάγματος είναι μία εύκολη υπόθεση.

Είναι πολύ πιθανό να χρειαστεί επαναδιαπραγμάτευση με ορισμένα κράτη-μέλη, όπως άλλωστε έγινε και στο παρελθόν με τροποποιήσεις των ιδρυτικών συνθηκών. Ήδη οι οιωνοί που έρχονται από την Πολωνία δεν είναι θετικοί. Το ενδιαφέρον είναι όμως ότι το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα άρχισε να παράγει πολιτικές και εμμέσως νομικές συνέπειες από την υπογραφή της Συνθήκης και πολύ πριν αυτό αρχίσει να ισχύει. Αυτό οφείλεται τόσο στη διαδικασία παραγωγής του μέσω της Ευρωπαϊκής Συνέλευσης και όχι απευθείας μέσω μιας Διακυβερνητικής Διάσκεψης, όσο και στο βαρύ συμβολισμό του όρου Σύνταγμα που αποτυπώνει την πολιτική βούληση των κρατών-μελών να κάνουν ένα μεγάλο και αποφασιστικό βήμα προς την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και πιο συγκεκριμένα προς την κατεύθυνση της πολιτικής ολοκλήρωσης της Ευρώπης.

18 Μαρτίου 2005

Η απόφαση της Βουλής για το επίδομα «προσαρμογής» των τέως βουλευτών στη νέα τους κατάσταση ήταν πολλαπλά ατυχής:Εξέθεσε τη Βουλή, τους βουλευτές και το κοινοβουλευτικό πολίτευμα στην οξύτατη κριτική των μέσων ενημέρωσης. Δημιούργησε την εντύπωση ότι η Βουλή κινείται με συντεχνιακά κριτήρια. Προκάλεσε συγκρίσεις με το μέσο επίπεδο αμοιβών και συντάξεων και αναζωπύρωσε την αίσθηση ότι οι βουλευτές έχουν προνόμια που δεν δικαιολογούνται από το λειτούργημά τους. Αυτή η αλυσίδα αντιδράσεων προκλήθηκε για λόγους τόσο ουσιαστικούς όσο και διαδικαστικούς.

11 Μαρτίου 2005

Η υπογραφή της Συνθήκης για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα μπορεί να ανοίξει μια νέα εποχή για την Ευρωπαϊκή Ενωση, εφόσον προηγουμένως επιτευχθεί κάτι που δεν είναι καθόλου απλό και αυτονόητο: Η κύρωση και η επικύρωση της Συνθήκης από τα 25 κράτη-μέλη σύμφωνα με τις συνταγματικές διαδικασίες που προβλέπονται στο καθένα από αυτά, είτε μέσω δημοψηφίσματος, είτε μέσω του Κοινοβουλίου, είτε μέσω του συνδυασμού αυτών των δύο τρόπων.

Οπως συμβαίνει πάντοτε έως τώρα με τα μεγάλα βήματα στην πορεία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης (από την Ενιαία Πράξη στο Μάαστριχτ, από εκεί στο Αμστερνταμ και στη συνέχεια στη Νίκαια), η υπογραφή της νέας Συνθήκης και η έναρξη των διαδικασιών κύρωσής της σηματοδοτεί ουσιαστικά την έναρξη μιας νέας διαπραγμάτευσης.

27 Φεβρουαρίου 2005

Άρθρο Ευάγγελου Βενιζέλου στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 

Η ευκαιρία του όρκου του προέδρου

Το ζήτηματων σχέσεων κράτους και Εκκλησίας δεν πρέπει να τίθεται συγκυριακά, ούτε εξαρτάται από τη διακύμανση του κύρους και της κοινωνικής απήχησης της εκκλησιαστικής ιεραρχίας.

Δεν πρέπει, άλλωστε, να ξεχνάμε: Πρώτον, ότι αυτό που θεωρείται ως ισχύον καθεστώς είναι αποτέλεσμα πρακτικών, παραδόσεων και νομοθετικών αδρανειών και όχι συνταγματική ρύθμιση. Και δεύτερον, ότι το ισχύον καθεστώς ιστορικά επιβλήθηκε αμέσως μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του ελληνικού κράτους (σε συνδυασμό με την αυτοκεφαλία της Ελλαδικής Εκκλησίας) ως πρωτοβουλία όχι της Εκκλησίας, αλλά της κρατικής εξουσίας που ήθελε να έχει υπό έλεγχο την Εκκλησία.

13 Φεβρουαρίου 2005

Τις τελευταίες ημέρες παρακολουθούμε να διαμορφώνεται μια εικόνα βαθιάς και γενικευμένης κρίσης στην Εκκλησία της Ελλάδος μετά τις πρωτοφανείς καταγγελίες και αποκαλύψεις για τον βίο και την πολιτεία κληρικών όλων των βαθμίδων. H αποσταθεροποίηση της Εκκλησίας και το κλίμα απαξίωσης θέτουν, για μία ακόμη φορά, το μείζον ζήτημα του «ιερού διαζυγίου»· του χωρισμού της Εκκλησίας από το Κράτος.

Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης κ. Γ. Παπανδρέου έθεσε ανοικτά το θέμα. Το ίδιο έπραξαν και κορυφαία στελέχη του κυβερνώντος κόμματος. Ο ευρωβουλευτής και εκ των ιστορικών στελεχών της ΝΔ κ. I. Βαρβιτσιώτης επισημαίνει ότι η Ελληνική Πολιτεία οφείλει σε όσα βήματα θελήσει να προβεί, αυτά να γίνουν ύστερα από πλήρη συμφωνία με την Εκκλησία. H κυβέρνηση, από την πλευρά της, δήλωσε πως δεν τίθεται θέμα χωρισμού. Πάγια είναι η θέση υπέρ του χωρισμού των δύο άλλων κομμάτων του Κοινοβουλίου, του KKE και του Συνασπισμού. Ούτως ή άλλως πρόκειται για ένα ζήτημα «καυτό» με παρελθόν πολλών χρόνων και ιστορικό μεγάλων πολιτικών αντιπαραθέσεων, ήδη από τον 19ο αιώνα. «Το Βήμα» ανοίγει σήμερα έναν ουσιαστικό διάλογο για το θέμα του χωρισμού Κράτους και Εκκλησίας που απασχόλησε και θα απασχολεί την ελληνική κοινωνία, η οποία βαδίζει ήδη στον 21ο αιώνα «κουβαλώντας» ένα άλυτο ιστορικά ζήτημα που απαιτεί, είτε το θέλουμε είτε όχι, λύση.

31 Ιανουαρίου 2005

Η συζήτηση για τη διαφάνεια που διεξάγεται με ένταση διεθνώς τα τελευταία χρόνια είναι ουσιαστικά μια συζήτηση για τον πυρήνα και την ποιότητα της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Το αίτημα για διαφάνεια είναι ταυτόσημο με το αίτημα για νομιμότητα και ίση μεταχείριση.

Το αίτημα αυτό εμφανίζεται υπό διάφορες εκδοχές: Ως ανάγκη για προστασία του δημοσίου χρήματος, ως δέσμη μέτρων για τον ελεύθερο (και άρα όχι αθέμιτο) ανταγωνισμό στην αγορά συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής δραστηριότητας του κράτους κυρίως μέσω των δημοσίων συμβάσεων έργων και προμηθειών, ως πρόταση για επέκταση του ελέγχου του «πόθεν έσχες», ως μέριμνα για την αχειραγώγητη λειτουργία του χρηματιστηρίου, ως θεσμική εγγύηση της ίσης και με αξιοκρατικά κριτήρια πρόσβασης στις θέσεις του δημοσίου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα, ως ανάγκη προστασίας της πολυφωνικής και με ίσους όρους ενημέρωσης και άρα ως ανάγκη οριοθέτησης της επικοινωνιακής δύναμης κ.ο.κ.

 9 Ιανουαρίου 2005

Μια «βασικά αμέτοχη» κυβέρνηση 

του Ευ. Βενιζέλου

H αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίον επιχειρείται να ερμηνευθεί και εφαρμοσθεί το άρθρο 14 παρ. 9 του Ελληνικού Συντάγματος μέσω των διατάξεων του νομοσχεδίου για τον λεγόμενο «βασικό μέτοχο», θέτει δύο μεγάλα ζητήματα: πρώτον, το κλασικό και παλιό ζήτημα της σχέσης εθνικού συντάγματος και κοινοτικού δικαίου (πρωτογενούς και παραγώγου)· και δεύτερον, το τρέχον πολιτικό ζήτημα των επιδιώξεων και των χειρισμών της σημερινής ελληνικής κυβέρνησης.

Από τότε που ιδρύθηκαν οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες, πριν από μισό αιώνα, ως την πρόσφατη υπογραφή της Συνθήκης για το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, το ζήτημα των σχέσεων ανάμεσα στα εθνικά συντάγματα των κρατών-μελών και το πρωτογενές, αλλά και το παράγωγο κοινοτικό δίκαιο, απασχόλησε κατ' επανάληψη τόσο το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων όσο και τα συνταγματικά ή τα ανώτατα δικαστήρια των κρατών-μελών.

20 Ιουνίου 2004

Από την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη του 1986 ως τη Συνθήκη της Νίκαιας το 2001, η πορεία προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έκανε αλλεπάλληλα και σχετικά γρήγορα βήματα. Τι είναι, λοιπόν, σε σχέση με όλα αυτά, το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα ή μάλλον η Συνθήκη για ένα Ευρωπαϊκό Σύνταγμα; Ενα ακόμη συμβατικό βήμα ή μια αλλαγή του πλαισίου αναφοράς της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης;

Υπάρχουν κάποιοι που πιστεύουν ότι η χρήση του όρου «Σύνταγμα» είναι καταχρηστική καθώς δεν νοείται Σύνταγμα χωρίς κρατική κυριαρχία, δηλαδή χωρίς μια Ευρωπαϊκή Ενωση που να διαθέτει τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά ενός ομοσπονδιακού κράτους, πράγμα που προφανώς δεν συμβαίνει. Οι οπαδοί της αντίληψης αυτής θα αποδέχονταν την ύπαρξη ενός Ευρωπαϊκού Συντάγματος μόνο αν αυτό ήταν προϊόν μιας πρωτογενούς συντακτικής διαδικασίας, αν δηλαδή απέρρεε από τον λεγόμενο Ευρωπαϊκό Δήμο που θα έπρεπε να εκφραστεί μέσα από ένα πανευρωπαϊκό συντακτικό δημοψήφισμα.

6 Απριλίου 2004

6 Απριλίου 2001

Ζ Αναθεωρητική Βουλή

Συνεδρίαση 6 Aπριλίου 2001*

Ομιλία Ευ. Βενιζέλου στην τελική συνεδρίαση της Ζ΄ Αναθεωρητικής Βουλής [PDF] 

Η νομικοπολιτική σημασία της αναθεώρησης του Συντάγματος 

1.Ολοκληρώνεται σήμερα μια μακρά και πολύπλοκη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος. Μια διαδικασία που άρχισε ουσιαστικά τον Ιανουάριο του 1995, απασχόλησε διαδοχικά τρεις βουλές, αυτές του 1993, του 1996 και του 2000 και ετέθη – έστω έμμεσα – δύο φορές υπό την κρίση του εκλογικού σώματος, στις εκλογές του 1996 και του 2000.

• Εισήγηση στο διεθνές συνέδριο του Τομέα Δημοσίου Δικαίου και Πολιτικής Επιστήμης του Α.Π.Θ. “Η προοπτική ενός Συντάγματος για την Ευρώπη” (Θεσσαλονίκη, 28.2.2003)

• Ευ. Βενιζέλος, Η πρόκληση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, Εκδόσεις Σάκκουλας, 2003, σελ. 93-117 [ebook]

• Α. Μανιτάκης & Λ. Παπαδοπούλου (επιμ), Η προοπτική ενός Συντάγματος για την Ευρώπη, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2003, σελ. 27-42 [PDF]

• Revue Européenne de Droit Public, Vol. 16, No. 1, Spring 2004, pp. 19-32 [αγγλική μετάφραση: European Constitution: A Challenge for Constitutional Theory] [PDF]

• Εισήγηση στο συνέδριο που οργάνωσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο με θέμα “Η προτεινόμενη από την ορθόδοξη εκκλησία στάσις έναντι του Ευρωπαϊκού Συντάγματος” (Ηράκλειο Κρήτης, 18-19.3.2003)

• Ευ. Βενιζέλος, Η πρόκληση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, Εκδόσεις Σάκκουλας, 2003, σελ. 119-144 [ebook]

• Revue Européenne de Droit Public, Vol. 17, 2005.1, pp. 691-706 [αγγλική μετάφραση: The European Constitution and the religious phenomenon]

• Ευ. Βενιζέλος, Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και το θρησκευτικό φαινόμενο, Νομοκανονικά, Επιθεώρηση Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου, Έτος Δ΄, τεύχος 1, Απρίλιος 2005 [PDF]
  
  
• Ευάγγελος Βενιζέλος, 'Το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και το θρησκευτικό φαινόμενο', στο: του ιδίου, Πολιτική θεολογία και Συνταγματική ηθική, εκδ. Αρμός,  2024, σελ. 48-74

[Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο, εδώ]

• Εισήγηση σε ημερίδα του ΠΑΣΟΚ με θέμα “Ελλάδα, Ευρωπαϊκή Ένωση. Το μέλλον της Ευρώπης” (Αθήνα, 12.5.2003)

• Ευ. Βενιζέλος, Η πρόκληση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, Εκδόσεις Σάκκουλας, 2003, σελ. 1-22 [PDF]

21 Ιανουαρίου 2003

1. Το επαγγελματικό ασυμβίβαστο των βουλευτών συζητήθηκε εκτενώς και σ' όλες του τις πτυχές κατά τη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος που ολοκληρώθηκε με την υπερψήφιση της σχετικής διάταξης με ευρεία πλειοψηφία 166 ψήφων.

21 Ιανουαρίου 2003

1. Το επαγγελματικό ασυμβίβαστο των βουλευτών συζητήθηκε εκτενώς και σ' όλες του τις πτυχές κατά τη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος που ολοκληρώθηκε με την υπερψήφιση της σχετικής διάταξης με ευρεία πλειοψηφία 166 ψήφων.

Η επανάληψη της σχετικής συζήτησης τώρα που άρχισε (από 31.12.2002) να ισχύει η συνταγματική διάταξη και με αφορμή την ψήφιση του εκτελεστικού νόμου που καλείται να ρυθμίσει τις λεπτομέρειες της εφαρμογής, συναντά ένα προφανές όριο: τον συνταγματικό κανόνα που ισχύει απευθείας, δεσμεύει τους πάντες και τελεί υπό δικαστικό έλεγχο καθώς το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (άρθρο 100 Συντ.) είναι το μόνο αρμόδιο για την επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων.

29 Οκτωβρίου 2002

Ευάγγελος Βενιζέλος

Οι ανεξάρτητες αρχές μετά την αναθεώρηση του Ελληνικού Συντάγματος του 1975/1986/2001

Ι.    Η πρόσφατη αναθεώρηση του ελληνικού Συντάγματος του 2001 είχε πλήρη αίσθηση του τρόπου με τον οποίο δημιουργήθηκαν οι ανεξάρτητες αρχές και στην αμερικανική και στις ευρωπαϊκές έννομες τάξεις¹.Το παράδοξο μάλιστα είναι ότι η Ελλάδα, παρότι έχει πολύ μικρότερη εμπειρία ανεξαρτήτων αρχών σε σχέση με την πάρα πολύ μεγάλη αμερικανική εμπειρία και τη λίγο μικρότερη αλλά επίσης αρκετά μακρά πια ευρωπαϊκή εμπειρία², είναι μια από τις λίγες χώρες στις οποίες είναι πλέον συνταγματικά κατοχυρωμένο το φαινόμενο των ανεξαρτήτων αρχών³.

• Εισήγηση στο συνέδριο του Κέντρου Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου “Η πορεία προς το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και η πρόσφατη αναθεώρηση του ελληνικού Συντάγματος” (Θεσσαλονίκη, 28.10.2001)

• Κ. Γώγος (επιμ.), Η πορεία προς το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και η πρόσφατη αναθεώρηση του ελληνικού Συντάγματος, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλας, 2002, σελ. 11-35

• Ευ. Βενιζέλος, Η πρόκληση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, Εκδόσεις Σάκκουλας, 2003, σελ. 23-64 [PDF]

• G. Dimitrakopoulos & G. Kremlis (eds), A New Constitutional Settlement for the European People, Ant. N. Sakkoulas, 2004. pp. 33-47 [αγγλική μετάφραση: The European Constitution as an ’intergovernmental’ Constitution and the political deficits of the European Union] [PDF]

Ευ. Βενιζέλος, Ρόλος και σημασία του Ευρωπαϊκού Συντάγματος, Ελληνικό Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών, Ευρωπαϊκό Σύνταγμα. Ρόλος, σημασία, περιεχόμενο, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλας, 2002, σελ. 33-42 [PDF]

* Εισήγηση στο Ελληνικό Κέντρο Ευρωπαϊκών Μελετών (Αθήνα, 22.4.2002)

22 Απριλίου 2002

Ομιλία Ευ. Βενιζέλου στο συνέδριο που διοργάνωσε το Διοικητικό Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης με θέμα «Συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις – Μέτρα εκτέλεσης των αποφάσεων μέσω δικαστικής συνδρομής»

Θέλω να συγχαρώ τη Διοίκηση και τους δικαστές του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, αλλά δίπλα σε αυτούς και τη Διοίκηση και τους δικαστές του Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης, γι’ αυτή την εξαιρετική και τόσο φιλόδοξη και ταυτόχρονα τόσο πετυχημένη πρωτοβουλία τους.

22 Απριλίου 2002

Ευάγγελος Βενιζέλος 

"Η συμμόρφωση της διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις

μετά την αναθεώρηση του άρθρου 95 παρ. 5 του Συντάγματος"

Θέλω να συγχαρώ τη Διοίκηση και τους δικαστές του Διοικητικού Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, αλλά δίπλα σε αυτούς και τη Διοίκηση και τους δικαστές του Διοικητικού Εφετείου Θεσσαλονίκης, γι’ αυτή την εξαιρετική και τόσο φιλόδοξη και ταυτόχρονα τόσο πετυχημένη πρωτοβουλία τους.

Η διοργάνωση, το περιεχόμενο και η ευστοχία του συνεδρίου αυτού δείχνουν, γι’ άλλη μία φορά, πως το επίπεδο της διοικητικής δικαιοσύνης συνεχώς αναβαθμίζεται και θέλω να ελπίζω πως είναι ένας καλός οιωνός για την εφαρμογή των νέων συνταγματικών διατάξεων που διασφαλίζουν την ακώλυτη βαθμολογική εξέλιξη των δικαστών των διοικητικών δικαστηρίων στο Συμβούλιο της Επικρατείας, στο βαθμό του Συμβούλου Επικρατείας ¹. Επίσης, η παρουσία εδώ του Προέδρου και των αντιπροέδρων  του Συμβουλίου της Επικρατείας, όπως και της ηγεσίας των πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, δείχνει τη σημασία που αποδίδουν στο συνέδριο όλοι οι ιθύνοντες κύκλοι της δικαιοσύνης, όπως βέβαια και το κύρος που έχει η διοικητική δικαιοσύνη.