Τρίτη 4 Ιανουαρίου 2011

Ποινική ευθύνη υπουργών-αλήθειες και κίνδυνοι*

Στο πρώτο μέρος της ανάλυσης είδαμε πώς δοκιμάζεται η ίδια η έννοια του Συντάγματος, λόγω οικονομικής κρίσης, καθώς και τα βασικά πεδία στα οποία πρέπει να κινηθεί μια αναθεωρητική πρωτοβουλία μετά το 2013. Ένα από αυτά τα πεδία είναι η ηθική αναστύλωση της πολιτικής και κεντρικό ζήτημα στο πλαίσιο αυτό είναι το περιβόητο ζήτημα της ποινικής ευθύνης υπουργών. Θα είμαι συνοπτικός, καθώς το ζήτημα έχει συζητηθεί διεξοδικά.

Έχω υποβάλει την πρότασή μου εδώ και τρία χρόνια στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας. Πιστεύω ότι πρέπει να διαφυλαχθεί η αρμοδιότητα της Βουλής, μέχρι ενός αρχικού σημείου: την διαπίστωση του περιγράμματος της υπόθεσης μέσω Εξεταστικής Επιτροπής. Άρα πρέπει να έλθει σε πρώιμο στάδιο η συγκρότηση του πενταμελούς Δικαστικού Συμβουλίου που διορίζει τακτικό ανακριτή και στη συνέχεια, επί τη βάσει του βουλεύματος του Δικαστικού Συμβουλίου, η Βουλή να καλείται απλώς να παράσχει την άδεια δίωξης, δηλαδή να άρει την ασυλία. Αυτός ο απλός μηχανισμός αρκεί δικονομικά.

Δευτέρα 3 Ιανουαρίου 2011

Το Σύνταγμα, η κρίση και το δημοκρατικό κόμμα*

Ι. Το Σύνταγμα υπό συνθήκες κρίσης

Είναι εξαιρετικά επικίνδυνο, αλλά και ελπιδοφόρο, να συζητάς για αναθεώρηση του Συντάγματος υπό συνθήκες βαθιάς και γενικευμένης κρίσης. Κρίσης δημοσιονομικής, αναπτυξιακής, κοινωνικής, ηθικής, πολιτικής. Το βασικό ερώτημα είναι: αντέχει το Σύνταγμα υπό συνθήκες κρίσης; Η αλήθεια είναι ότι υφιστάμεθα σημαντικούς περιορισμούς σε όλες τις όψεις της εθνικής κυριαρχίας -άρα και στη συνταγματική μας κυριαρχία.

Δευτέρα 3 Ιανουαρίου 2011

Το Σύνταγμα, η κρίση και το δημοκρατικό κόμμα*

Ι. Το Σύνταγμα υπό συνθήκες κρίσης

Είναι εξαιρετικά επικίνδυνο, αλλά και ελπιδοφόρο, να συζητάς για αναθεώρηση του Συντάγματος υπό συνθήκες βαθιάς και γενικευμένης κρίσης. Κρίσης δημοσιονομικής, αναπτυξιακής, κοινωνικής, ηθικής, πολιτικής. Το βασικό ερώτημα είναι: αντέχει το Σύνταγμα υπό συνθήκες κρίσης; Η αλήθεια είναι ότι υφιστάμεθα σημαντικούς περιορισμούς σε όλες τις όψεις της εθνικής κυριαρχίας -άρα και στη συνταγματική μας κυριαρχία.

Αλλάζει η αντίληψη περί γενικού συμφέροντος, περί της εθνικής οικονομίας και των αναγκών της.

Ο νομοθέτης, ο δικαστής, η κοινωνία, ο επιστήμονας, βρίσκονται όλοι αντιμέτωποι με μια νέα αξιολόγηση των πραγματικών δεδομένων. Πράγματα τα οποία θεωρούντο αδιανόητα, τώρα λόγω κρίσης θεωρούνται επιβεβλημένα και αυτονόητα. Το Σύνταγμα πρέπει, συνεπώς, να «υποδεχθεί» ένα νέο φαινόμενο.

Πολεμικό Μουσείο, Τρίτη, 14 Δεκεμβρίου 2010

Ομιλία Υπουργού Εθνικής Άμυνας κ. Ευ. Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του βουλευτή Πρ. Παυλόπουλου με τίτλο «Η Αναθεώρηση του Συντάγματος»

Κυρίες και κύριοι,
Με τον Προκόπη Παυλόπουλο μας συνδέει μια πολύ στενή μακροχρόνια φιλία και μια διπλή συναδελφική σχέση. Πρώτον πανεπιστημιακή, επιστημονική και δικηγορική και δεύτερον πολιτική και κοινοβουλευτική. Έχω πολλές φορές διατυπώσει τα εγκώμιά μου για την προσωπικότητα, το ήθος και τη συνολική δημόσια στάση του Προκόπη. Έχουμε πολλές φορές συγκρουστεί στη Βουλή και στα μέσα ενημέρωσης, έχουμε διαφωνήσει και διαφωνούμε για πάρα πολλά θέματα, προσεγγίζουμε πολλά θέματα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, αλλά νομίζω ότι έχουμε και την ικανότητα να συμφωνούμε και να διατυπώνουμε με συναινετικό πνεύμα τις απόψεις μας για τα μεγάλα θέματα της Πολιτείας και του Έθνους και ένα από τα μεγαλύτερα θέματα είναι το Σύνταγμα και η συνταγματική πολιτική.

31 Ιανουαρίου 2005

Η συζήτηση για τη διαφάνεια που διεξάγεται με ένταση διεθνώς τα τελευταία χρόνια είναι ουσιαστικά μια συζήτηση για τον πυρήνα και την ποιότητα της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Το αίτημα για διαφάνεια είναι ταυτόσημο με το αίτημα για νομιμότητα και ίση μεταχείριση.

30 Μαρτίου 2006

«Η αναθεωρητική πρόκληση και η ολοκλήρωση της μεταπολίτευσης σε συνταγματικό επίπεδο»

Χαίρομαι πάρα πολύ για αυτή τη σύναξη.Χαίρομαι γιατί ο Αντώνης Σάκκουλας, με τη βοήθεια του Αδαμάντιου Αμμανίτη και με την στήριξη, φυσικά, της εκδοτικής επιτροπής και των συνεργατών του περιοδικού πήρε την πρωτοβουλία να επανεκδώσει το βασικό επιστημονικό forum του κλάδου μας κατά τη μακρά περίοδο της μεταπολίτευσης.

Και χαίρομαι γιατί το περιοδικό ξεκινά και πάλι σε μία κρίσιμη και ζωντανή περίοδο για τα θέματα του κλάδου μας, επειδή ολοκληρώνεται η πενταετής προθεσμία μετά την πάροδο της οποίας μπορεί να κινηθεί και πάλι η διαδικασία αναθεώρησης, αλλά και γιατί συντελείται σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο μία κοσμογονία γύρω από την έννοια του συντάγματος.

7 Μαρτίου 2008

« Η συνταγματική διάσταση της κρίσης του ’65 »

Η κρίση του 1965 που έχει μείνει γνωστή με το όνομα αποστασία, συνιστά την πιο χαρακτηριστική ίσως μορφή αυτού που στη θεωρία του Συνταγματικού Δικαίου ονομάζεται «συνταγματικό περιστατικό»¹.

22 Φεβρουαρίου 2009

Αποχαιρετισμός στον Γιώργο Παπαδημητρίου

του Ευ. Βενιζέλου

Έχω πολύ έντονες στη μνήμη μου τις δύο ακραίες στιγμές. Την πρώτη μας συνάντηση στη Θεσσαλονίκη, αμέσως μετά την Μεταπολίτευση. Φοιτητής εγώ, νέος επιμελητής ο Γιώργος Παπαδημητρίου, στο πλευρό του Αριστόβουλου Μάνεση και του Δημήτρη Τσάτσου. Λαμπερός, ελπιδοφόρος, με ισχυρό επιστημονικό εξοπλισμό μετά το διδακτορικό του δίπλωμα στη Χαϊδελβέργη, έτοιμος να παρέμβει στα πιο καυτά ζητήματα: Στον εκδημοκρατισμό του πανεπιστημίου, στο ζήτημα της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, στο Κυπριακό, στις συζητήσεις για το νέο Σύνταγμα.

Τριανταπέντε χρόνια αργότερα, πριν λίγες εβδομάδες, στα πίσω έδρανα της Βουλής, η στιγμή του αποχαιρετισμού πριν το ταξίδι στη Βοστόνη. Με το ίδιο χαμόγελο, την ίδια αισιοδοξία, την ίδια ψυχραιμία. Ανάμεσα στις δύο αυτές στιγμές χωράει μία ολόκληρη ζωή. Μιλάω τώρα μόνον για τη δημόσια πλευρά της, αυτή που ο Γιώργος Παπαδημητρίου υπηρέτησε με ποιότητα, μετριοπάθεια, συστηματικότητα, πειθαρχία και υπευθυνότητα, τόσο στο πεδίο της επιστήμης όσο και στο πεδίο της πολιτικής με τη θεμελιώδη και ολιστική σημασία του όρου.

15 Οκτωβρίου 2008 

Τώρα και θεσμική κρίση

του Ευ. Βενιζέλου

Την ώρα που η παγκόσμια κοινή γνώμη και μαζί με αυτήν η ελληνική παρακολουθεί με αγωνία την εξέλιξη της διεθνούς οικονομικής κρίσης, την ώρα που ο πολίτης στρέφεται στο κράτος, στους θεσμούς και την πολιτική προκειμένου να βρει κάποια σημεία σταθερότητας μέσα στην αστάθεια της οικονομίας και των αγορών, στην Ελλάδα ανοίγει μία βαθιά θεσμική κρίση.

Μία κρίση με αφορμή το σκάνδαλο του Βατοπεδίου, δηλαδή μία υπόθεση που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα μπορούσε να έχει εκκαθαριστεί με απλές, αλλά αποφασιστικές κινήσεις μόλις έγιναν αντιληπτές οι πλήρεις διαστάσεις της και το μέγεθος της βλάβης που υπέστησαν η περιουσία και τα συμφέροντα του δημοσίου.

Ενός κακού όμως μύρια έπονται. Η άρνηση της κυβέρνησης να αναλάβει τις ευθύνες της και η απόφαση της να οργανώσει μετά την επιχείρηση της ανταλλαγής ακινήτων μία δεύτερη επιχείρηση συγκάλυψης μέσω της Δικαιοσύνης, οδήγησε στο διπλασιασμό του σκανδάλου. Η υπόθεση του Βατοπεδίου δεν είναι πλέον μόνον ένα μεγάλο σκάνδαλο οικονομικού και πολιτικού, αλλά και θεσμικού χαρακτήρα:

[Η «παραδειγματική» λειτουργία της ΣτΕ (Ολ.) 3670/2006 για το άρθρο 14 παρ. 9 Σ]

Ευ. Βενιζέλος, Ερμηνευτικός σχετικισμός, δικονομικοί καταναγκασμοί, δογματικές αντιφάσεις και πολιτικά διλήμματα στη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας για τις σχέσεις εθνικού συντάγματος και ευρωπαϊκού κοινοτικού δικαίου, Εφημερίδα Διοικητικού Δικαίου, 2008.1, σελ. 85-101 [PDF]

[Διαβάστε ολόκληρο το κείμενο, εδώ]

17 Ιουνίου 2007

Ευάγγελος Βενιζέλος

Το σύνταγμα στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα δείχνει να αντέχει και να ανταποκρίνεται σε μία σειρά από πιέσεις και προκλήσεις.

Ανθίσταται απέναντι στην κρίση κυριαρχίας του εθνικού συνταγματικού κράτους, απέναντι στη διεθνοποίηση, την ιδιωτικοποίηση και την αποπολιτικοποίηση της κρατικής εξουσίας που κινείται με τη σειρά της μέσα στο νέο πλαίσιο της διεθνούς οικονομίας και μέσα στα συμφραζόμενα ενός νέου συστήματος διεθνούς ισχύος, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί μετά το 1989-1990.

17 Ιουνίου 2007

Το Σύνταγμα στον 21ο αιώνα

του Ευ. Βενιζέλου

Το Σύνταγμα στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα δείχνει να αντέχει και να ανταποκρίνεται σε μία σειρά από πιέσεις και προκλήσεις. Ανθίσταται απέναντι στην κρίση κυριαρχίας του εθνικού συνταγματικού κράτους, απέναντι στη διεθνοποίηση, την ιδιωτικοποίηση και την αποπολιτικοποίηση της κρατικής εξουσίας που κινείται με τη σειρά της μέσα στο νέο πλαίσιο της διεθνούς οικονομίας και μέσα στα συμφραζόμενα ενός νέου συστήματος διεθνούς ισχύος, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί μετά το 1989-1990.

Το σύνταγμα προσαρμόζεται στους περιορισμούς που θέτουν στην ίδια τη συντακτική εξουσία και την αναθεωρητική αρμοδιότητα των κρατών η διεθνοποίηση του συνταγματικού φαινομένου και ο διεθνής δικαστικός έλεγχος των κρατικών συμπεριφορών μέσω περιφερειακών ιδίως δικαστικών οργάνων, όπως το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

11 Ιουνίου 2007

Το Σύνταγμα στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα δείχνει να αντέχει και να ανταποκρίνεται σε μία σειρά από πιέσεις και προκλήσεις:

Ευ. Βενιζέλος, Η παλινδρόμηση του Ευρωπαϊκού Συντάγματος: από το συνταγματικό ξανά στο πολιτικό πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Το Σύνταγμα (ΤοΣ), 2007.1, σελ. 21-33 [PDF] & [PDF ΤοΣ] 

*Ομιλία σε εκδήλωση του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου στις 6.2.2007 στο Goethe Institut της Αθήνας με θέμα: “Οι προοπτικές του Ευρωπαϊκού Συντάγματος” [link]

Ευ. Βενιζέλος, Η πρόκληση των μεταρρυθμίσεων και οι ευρωπαϊκές σοσιαλιστικές κυβερνήσεις, στο: Χαρίδημος Κ. Τσούκας (επιμ.), Για μια προοδευτική πολιτική, Καστανιώτης, 2007

3 Απριλίου 2007

1. Στη διάρκεια των εργασιών της Ζ’ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων, που έληξαν με την αναθεώρηση του Συντάγματος του 2001, με πολύ μεγάλη ειλικρίνεια και θάρρος, τα μέλη της Βουλής ψηλάφισαν το ζήτημα των ανεξαρτήτων αρχών.

4 Φεβρουαρίου 2007

Αυτό που λέγεται σύνταγμα και τους τελευταίους δυόμισι αιώνες συνιστά τη βάση της αντιπροσωπευτικής/συνταγματικής δημοκρατίας και του κράτους δικαίουαποκτά την ικανότητα να οργανώνει γλωσσικά, πολιτικά και κανονιστικά τον μακρύ ιστορικό χρόνο, επειδή διαθέτει αυξημένη νομική ισχύ και κατά τον τρόπο αυτό διαφοροποιείται από τον κοινό νόμο, που υπόκειται στις διακυμάνσεις της συγκυρίας.

4 Φεβρουαρίου 2007

Η ιστορική αυστηρότητα

του Ευ. Βενιζέλου

Αυτό που λέγεται σύνταγμα και τους τελευταίους δυόμισι αιώνες συνιστά τη βάση της αντιπροσωπευτικής/συνταγματικής δημοκρατίας και του κράτους δικαίουαποκτά την ικανότητα να οργανώνει γλωσσικά, πολιτικά και κανονιστικά τον μακρύ ιστορικό χρόνο, επειδή διαθέτει αυξημένη νομική ισχύ και κατά τον τρόπο αυτό διαφοροποιείται από τον κοινό νόμο, που υπόκειται στις διακυμάνσεις της συγκυρίας.

Το σύνταγμα είναι σύνταγμα επειδή είναι γραπτό και αυστηρό. Επειδή θεσπίζεται και αναθεωρείται (τροποποιείται, συμπληρώνεται ή ερμηνεύεται αυθεντικά) με ειδική διαδικασία, που περιέχει εγγυήσεις πολύ αυστηρότερες από αυτές που αφορούν τον κοινό νόμο. Συνεπώς, η διαδικασία της αναθεώρησης βρίσκεται στον πυρήνα του συνταγματικού φαινομένου και όλων των σχετικών θεσμικών εγγυήσεων.

Φθινόπωρο 2006

Οι πολιτικές προϋποθέσεις και τα διεθνή όρια της αναθεώρησης  

του Ευ. Βενιζέλου

Η Mεταπολίτευση σε συνταγματικό επίπεδο ή ακριβέστερα στο επίπεδο της πολιτικής νομιμοποίησης του Συντάγματος μέσα από την συγκρότηση μιας ευρύτατης συνταγματικής συναίνεσης, ολοκληρώνεται μόλις το 2001.

Το Σύνταγμα του 1975 τέθηκε σε ισχύ με μία γενετικού χαρακτήρα αμφισβήτηση σε σχέση με το θεσμικό ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας. Αυτό ήταν το πεδίο της αντιπαράθεσης γύρω από την αναθεώρηση του 1986. Μόλις το 2001 τα δύο μεγάλα κόμματα συμπίπτουν στις παραδοχές τους γύρω από το Σύνταγμα για το σύνολο της ύλης του, με ελάχιστες εξαιρέσεις: Η Ν.Δ. αποδέχεται τους συνταγματικούς διακανονισμούς του 1986 σε σχέση με τη δομή της εκτελεστικής εξουσίας και το ΠΑΣΟΚ αναγνωρίζει πανηγυρικά την σημασία των διατάξεων που προστατεύουν τα συνταγματικά δικαιώματα. Επιπλέον το 2001 διαμορφώνεται μία πρωτοφανής συνταγματική συναίνεση για το σύνολο σχεδόν των αναθεωρητέων διατάξεων. 

5 Ιουλίου 2006

 Ατζέντα συμφωνίας στα ΑΕΙ

του Ευ. Βενιζέλου

Η κατάσταση στην ανώτατη εκπαίδευση φαίνεται να οδηγείται σε απόλυτο αδιέξοδο. Η ανάπαυλα του καλοκαιριού δεν προοιωνίζεται λύση τον Σεπτέμβριο, αλλά επέκταση της κρίσης και σε άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Η ευθύνη της κυβέρνησης είναι τεράστια. Κατάφερε να ακυρώσει τις προϋποθέσεις ενός σοβαρού διαλόγου, να δημιουργήσει κλίμα απόλυτης δυσπιστίας και καταστήσει αντίπαλό της την πανεπιστημιακή κοινότητα. Και όλα αυτά, όταν κανένα από τα σημεία που θέτει το «προσχέδιό» της, δεν αφορά τον πυρήνα του προβλήματος. Δεν είναι π.χ. το πανεπιστημιακό άσυλο που προστατεύει τους «γνωστούς-αγνώστους», γιατί όταν αυτοί δρουν εκτός πανεπιστημίου, στους κεντρικούς δρόμους, όχι μόνο δεν εντοπίζονται, αλλά τροφοδοτούνται από πράξεις και παραλείψεις της αστυνομίας. Κατά τα λοιπά, ο τρόπος συμμετοχής των φοιτητών στις εκλογές των πανεπιστημιακών οργάνων, η μέγιστη διάρκεια φοίτησης, ο προσδιορισμός των γνωστικών αντικειμένων, οι προκηρύξεις θέσεων ΔΕΠ και ο τρόπος συγκρότησης και λειτουργίας των εκλεκτορικών σωμάτων και των εισηγητικών επιτροπών, δεν βρίσκονται στην καρδιά του προβλήματος του δημόσιου πανεπιστημίου του 21ου αιώνα. Πρέπει συνεπώς, πρώτον, να διαμορφωθούν οι