3 Απριλίου 2025
Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του Κυριάκου Αναστασιάδη «Εθνικό, το Χρήσιμο. Τομές στα συστήματα εκπαίδευσης και υγείας»
Χαίρομαι πάρα πολύ που βρισκόμαστε εδώ. Χαίρομαι που βλέπω πολλούς φίλους και συναδέλφους και συντοπίτες από τη Θεσσαλονίκη. Επίσης χαίρομαι γιατί εσείς κυρία Παπαδημητρίου συντονίζετε τη συζήτηση. Μας συνδέουν πολλά από τη γειτονιά μας. Χαίρομαι επίσης για τον κύριο σκοπό μας, να παρουσιάσουμε το πόνημα αυτό του Κυριάκου Αναστασιάδη. Με το οποίο γενικά συμφωνώ, δεν έχω να αναδείξω κάποιο σημείο διαφωνίας. Θα πω δυο λόγια εισαγωγικά.
Καταρχάς με εντυπωσίασε ο τίτλος, ο οποίος είναι ποιητικός κατά κάποιο τρόπο γιατί παραπέμπει στην περιβόητη φράση που αποδίδεται στον Διονύσιο Σολωμό. Δεν είναι βέβαιο ότι έχει πει ποτέ ο Διονύσιος Σολωμός, ότι το έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικό ότι είναι αληθινό. Αυτό το καταγράφει ο επιμελητής των απάντων του, ο Ιάκωβος Πολυλάς, και ενδεχομένως έχει ειπωθεί σε τελείως διαφορετικά συμφραζόμενα, αφορά ένα έργο του κάπως διφορούμενο, τον Πόρφυρα. Αλλά έχει μείνει η φράση, η οποία από μόνη της, ανεξαρτήτως του ποιος την είπε, είναι θεμελιώδης, εθνικό πρέπει να είναι το αληθινό. Και ο Κυριάκος Αναστασιάδης νομίζω ότι εμπνεόμενος από αυτό, το εξειδικεύει, το κάνει πιο πρακτικό, άλλωστε χειρουργός είναι και επιλέγει αυτόν τον τίτλο «Εθνικό, το Χρήσιμο». Αυτό αφορά όχι μόνο τα ζητήματα, τα νοήματα, τις ιδέες, τις προτάσεις, αφορά και τους ανθρώπους.
Βέβαια ο συγγραφέας μας είναι σπουδαίος γιατρός, πανεπιστημιακός δάσκαλος, καρδιοχειρουργός διεθνούς εμβέλειας και αποδοχής, πιστός στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, και υποθέτω ότι ο τίτλος του, «Εθνικό, το Χρήσιμο» είναι μια δήλωση διαθεσιμότητας. Ότι να, εγώ, θεωρώ ότι λέω, ή θα μπορούσα να κάνω χρήσιμα πράγματα, και διατυπώνει κατά βάθος μια ένσταση, μια διαμαρτυρία, ένα παράπονο, ότι έχουμε να πούμε και να κάνουμε πράγματα, έχουμε να προτείνουμε συγκεκριμένες, τεκμηριωμένες ιδέες, οι οποίες απαιτούν θάρρος και ικανότητα στον σχεδιασμό και στην εκτέλεση και δεν έχουμε τη δυνατότητα αυτό να το κάνουμε διότι δεν διαμορφώνονται οι πολιτικές προϋποθέσεις να το κάνουμε. Και μας δίνει παραδείγματα. Καταρχάς μας δίνει παραδείγματα στο παράρτημα, το οποίο είναι παράρτημα κειμένων μαχητικών σε σχέση με τις πρυτανικές εκλογές στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, πρωτίστως, αλλά σε σχέση και με άλλα ζητήματα που αφορούν την πανεπιστημιακή διοίκηση και λειτουργία. Το Πανεπιστήμιο ένα πολύ σημαντικός θεσμός για το κράτος, για την κοινωνία, ένα θεσμός που συνδέεται με το διανοητικό κεφάλαιο, με τους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους, με την κοινωνική διαστρωμάτωση και κινητικότητα, με την αξιοκρατία.
Άρα το παράδειγμα του έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία και μετά εστιάζει στα δύο αγαπημένα του θέματα, δηλαδή Πανεπιστήμιο - Υγεία, θα έλεγα Πανεπιστήμιο - Εκπαιδευτικό Σύστημα και Σύστημα Υγείας. Και εκεί βέβαια όσα λέει, τα αντιλαμβάνομαι πλήρως, συμφωνώ με όλα σχεδόν, τα έχω κατά καιρούς, από μια διαφορετική οπτική γωνία, υποστηρίξει και εγώ και μπορούμε να τα συζητήσουμε, αλλά πάντως αυτά που λέει ο Κυριάκος Αναστασιάδης είναι πολύ συγκεκριμένα.
Κάποτε είχα την ευκαιρία να συζητήσω μαζί του και να μου παρουσιάσει το όραμά του για το Πανεπιστήμιο και με είχε εντυπωσιάσει. Είχε μία άποψη για το πώς θα μετακινηθεί, τώρα μιλάμε με δεδομένα Θεσσαλονίκης, η Ιατρική Σχολή προς το πανεπιστημιακό αγρόκτημα, πώς θα μετακινηθεί η Νομική Σχολή στο κτίριο της Ιατρικής Σχολής το σημερινό, πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τους πανεπιστημιακούς χώρους, ζητήματα με τα οποία αρκετοί εδώ μέσα, με πρώτο τον Νίκο Παπαϊωάννου, σημερινό υφυπουργό Ανώτατης Εκπαίδευσης και πρώην Πρύτανη του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, έχουμε ασχοληθεί. Εγώ έχω ασχοληθεί πιο παλιά από όλους, γιατί είμαι πολύ παλιός πανεπιστημιακός δάσκαλος , με τα μεγάλα θέματα που απασχολούσαν τη διοίκηση του Πανεπιστημίου, με το αγρόκτημα, με τα δάση, με ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς που δίνει μια άλλη διάσταση σε αυτήν τη μεγάλη πανεπιστημιακή κοινότητα. Αλλά δυστυχώς δεν έχουμε πάντα τη δυνατότητα να κάνουμε αυτό το οποίο νιώθουμε έτοιμοι, ώριμοι, ικανοί να κάνουμε. Και αυτό σε αναγκάζει μετά να γίνεσαι συγγραφέας και σχολιαστής.
Άρα θα έλεγα ότι ο Κυριάκος Αναστασιάδης είναι ένα υπόδειγμα, ας το πούμε, τρόπου αξιοποίησης των προσώπων από την κοινωνία και από το σύστημα εξουσίας. Το σύστημα εξουσίας δεν περιλαμβάνει μόνο το σύστημα διακυβέρνησης, το πολιτικό σύστημα, περιλαμβάνει και πολλούς άλλους θεσμούς όπως είναι το Πανεπιστήμιο.
Μου έλεγε ο αείμνηστος Αναστάσιος ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας, ότι ξέρετε υπάρχουν τρία είδη πολιτικής. Η πολιτική πολιτική, αυτό που λέμε πολιτική του κράτους, η πανεπιστημιακή πολιτική και η εκκλησιαστική πολιτική. Και ίσως η πιο αθώα εκδοχή να είναι η «πολιτική» πολιτική. Η πανεπιστημιακή πολιτική είναι πιο πολύπλοκη. Και ενδεχομένως η εκκλησιαστική πολιτική να είναι ακόμη πιο πολύπλοκη. Και μάλιστα η διεθνής έτη πολυπλοκότερη.
Και ως εκ τούτου νομίζω ότι το πρόβλημα που θέτει ο Κυριάκος Αναστασιάδης είναι στην πραγματικότητα ένα πρόβλημα αξιοκρατίας, διαθεσιμότητας για προσφορά στον δημόσιο βίο. Και είναι να απορεί κανείς τώρα όταν έχει μια περίπτωση ενός τόσο σημαντικού καρδιοχειρουργού, που είναι ενεργός καρδιοχειρουργός, που διευθύνει την καρδιοχειρουργική κλινική τη μάχιμη, τη δημόσια. Και σου λέει ότι εγώ είμαι διατεθειμένος να εκτεθώ και να αναλάβω ευθύνες άσκησης πανεπιστημιακής πολιτικής, πώς αντιδρά η δική μας κοινότητα. Από την άλλη μεριά πρέπει να είσαι έτοιμος να τα αποδεχτείς όλα όταν υπόκεισαι στη δημοκρατική κρίση και τη δημοκρατική αρχή. Βεβαίως πάντα με το όριο της νομιμότητας, αλλά η δημοκρατική αρχή έχει μια δυναμική, οφείλεις να αποδεχτείς το αποτέλεσμα και να είσαι έτοιμος και διαθέσιμος πάντα, γιατί ευτυχώς υπάρχει το στοιχείο της περιοδικότητας στις επιλογές αυτές.
Άρα, θέλω να ευχαριστήσω τον Κυριάκο Αναστασιάδη και γιατί έγραψε αυτά που έγραψε, κυρίως γιατί κρατάει τη στάση που κρατάει και γιατί ασχολείται και ενδιαφέρεται για τα δημόσια πράγματα ξεκινώντας από το Πανεπιστήμιο και φτάνοντας στην κοινωνία, στην κρατική πολιτική γιατί θα μπορούσε καλύτερα να στραφεί στην ιδιωτικότητά του και στην άσκηση της ιατρικής του και στις οικονομικές δυνατότητες που προσφέρει αυτού του τύπου η εξειδικευμένη και υψηλής ποιότητας ακαδημαϊκή χειρουργική, και να βλέπει τα πράγματα από μια τελείως διαφορετική οπτική γωνία, το οποίο είναι μια συνήθης και θεμιτή επιλογή.
Από την άποψη αυτή, στην πραγματικότητα πίσω από όλα τελικά υπάρχει ένα ζήτημα ας το πούμε ηθικό. Πίσω από το χρήσιμο μπορεί να υπάρχει αυτό το ηθικό, όχι το ηθικολογικό, αλλά μια αντίληψη ζωής η οποία μας καθοδηγεί στις πράξεις μας και εξηγεί και μη ορθολογικές συμπεριφορές, οι οποίες υπηρετούν αυτούς τους σκοπούς γιατί με ορθολογικά κριτήρια μπορεί αυτά όλα να φαίνονται λίγο περίεργα και πάντως όχι του συρμού και αυτό νομίζω ότι είναι που έχει πολύ μεγάλη αξία και στην περίπτωση του Κυριάκου Αναστασιάδη.
Άρα τον συγχαίρω και του εύχομαι να συνεχίσει με ανθεκτικότητα και υπομονή και επιμονή. Ευχαριστώ πολύ.
***
Έλενα Παπαδημητρίου: Κύριε Πρόεδρε, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με διεθνείς φοιτητές. Το ονειρευόμαστε από τότε που και εγώ σπούδαζα, φαντάζομαι και πριν από μένα το 2000 οι φοιτητές του Αριστοτελείου. Διεθνείς σπουδές, συνεργασία με τα ιδιωτικά ιδρύματα, μια εντός εισαγωγικών αποσύνδεση ίσως και από το Θεσσαλονίκη, του ΑΠΘ. Αυτά είναι ανοίγματα εξωστρέφειας στα οποία θα πρέπει να ακολουθήσει και ολόκληρη η πόλη και μια πόλη που έχει πολύ ισχυρές αυτές τις τρεις κατηγορίες πολιτικών που αναφέρατε.
Ευ. Βενιζέλος: Είμαστε στην Αθήνα. Μας φιλοξενεί η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών. Είμαστε δίπλα στην τριλογία, δίπλα στα Προπύλαια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρέπει να σκεφτείτε ότι το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έχει ζωή 100 ετών, ακριβώς 100 ετών, χάρη στον Παπαναστασίου. Το Πανεπιστήμιο Αθηνών έχει ζωή περίπου 190 ετών. Αυτή είναι μια πολύ κρίσιμη διαφορά.
Η διαφορά αυτή αποτυπώνεται και στη σύνθεση των μεγάλων σωμάτων της εξουσίας, των μεγάλων χώρων. Ο παριστάμενος Γιώργος Σταυρόπουλος, επίτιμος Αντιπρόεδρος του Συμβούλου της Επικρατείας, ξέρει πάρα πολύ καλά ότι πριν από 30 χρόνια στο Συμβούλιο Επικρατείας υπήρχε ένας απόφοιτος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Τώρα, ευτυχώς, υπάρχουν περισσότεροι, λίγοι όμως. Ας πούμε δέκα. Το Πανεπιστήμιο Αθηνών παρουσίασε προχθές σε μια εφημερίδα του, που ήταν ένθετη στο Βήμα της Κυριακής, όλους τους Προέδρους της Ελληνικής Δημοκρατίας της Μεταπολίτευσης ως αποφοίτους του. Και είναι απόφοιτοι του όλοι. Δεν υπάρχει ένας απόφοιτος από άλλο Πανεπιστήμιο. Όχι από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, από κανένα άλλο Πανεπιστήμιο της χώρας. Και αυτό κάτι σημαίνει.
Θα μου πείτε, το ίδιο μπορούμε να πούμε για το Κολέγιο Αθηνών, το οποίο είναι ένα σχολείο, το οποίο αποτελεί μια δομή εξουσίας. Κάτι που δεν ισχύει για το Ανατόλια, το Κολέγιο Θεσσαλονίκης, για να πάρω συγκρίσιμα μεγέθη. Εγώ λοιπόν είμαι απόφοιτος του Β' Γυμνασίου Αρένων Θεσσαλονίκης, την οδό Ικτίνου, και έχω γεννηθεί στους Αμπελοκήπους Θεσσαλονίκης. Άρα αντιλαμβάνομαι τα πράγματα από μια διαφορετική οπτική γωνία. Το λέω για να ξέρετε ποια είναι η προδιάθεσή μας. Η οπτική γωνία έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία.
Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης είναι το μεγαλύτερο αναπτυξιακό πλεονέκτημα που έχει η Θεσσαλονίκη και η Βόρεια Ελλάδα γενικότερα. Για να καταλάβετε, μέσα στη ζωή μου την πολιτική έχω κάνει διάφορα πράγματα, θεωρώ ότι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα που έχω κάνει είναι ότι μαζί με τον τότε Γενικό Γραμματέα Έρευνας, όταν ήμουν Υπουργός Ανάπτυξης, τον Θανάση Τσαυτάρη, που μετά ήταν και Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, ίδρυσα το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης, το ΕΚΕΤΑ. Το ΕΚΕΤΑ δεν υπήρχε μέχρι το 1999. Τώρα είναι πρώτο ή σχεδόν πρώτο ερευνητικό ίδρυμα, πάντως ανταγωνίζεται το ΙΤΕ . Αυτό τι σημαίνει ότι το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης έχει ένα δυναμικό, τόσο μεγάλο αριθμό τμημάτων, τόσο μεγάλο αριθμό διδασκόντων και ερευνητών, τόσα πολλά μεταπτυχιακά προγράμματα, τόσα πολλά εργαστήρια, τόσες πολλές κλινικές, τόσες πολλές διεθνείς συνεργασίες, που πράγματι παράγει ένα, όπως είπα προηγουμένως, τεράστιο διανοητικό κεφάλαιο. Πρέπει να είναι διασυνδεδεμένο με την παραγωγή, με τις επιχειρήσεις, με την καινοτομία και αυτό νομίζω ότι το είχε συλλάβει σε πλήρη βαθμό ο Κυριάκος Αναστασιάδης και ήθελε και θέλει φυσικά γιατί είναι ενεργός, αυτός όλος ο πλούτος του Πανεπιστήμιου να οργανωθεί. Να οργανωθεί σημαίνει να μπορεί να παρεμβαίνεις ανά πάση στιγμή λέγοντας τι λέει το Πανεπιστήμιο για την πανδημία, τι λέει το Πανεπιστήμιο για ένα πρόβλημα όπως είναι η κλιματική κρίση, τι λέει το Πανεπιστήμιο για το πρόβλημα της κατάστασης αυτή τη στιγμή στη διεθνή κοινωνία. Πώς αναλύουν οι επιστήμονες του ΑΠΘ τη νέα εικόνα μετά την εκλογή Τραμπ στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Και το ίδιο σε όλες τις επιστήμες, σε όλους τους κλάδους από το Ινστιτούτο Μανώλη Τριανταφυλλίδη, μέχρι το πιο εξεζητημένο ζήτημα ιατρικής ακριβείας το οποίο ξέρω ότι είναι ένα από τα αντικείμενα του ΕΚΕΤΑ χωρίς να έχουμε την υποδομή του Ιατροβιολογικού Κέντρου της Ακαδημίας Αθηνών και χωρίς να έχουμε το επικοινωνιακό υπόβαθρο και την επικοινωνιακή ευκολία που έχουν οι δραστηριότητες όταν διεξάγονται στην Αθήνα.
Επειδή δεν είχα ποτέ την αίσθηση της απομόνωσης στη Θεσσαλονίκη, το αντιλαμβάνομαι αυτό και το λέω με ευκολία. Υπάρχει ένα πλεονέκτημα τέτοιο και ένα μειονέκτημα αντίστοιχο τέτοιο για όλη την ελληνική περιφέρεια, αρχής γενομένης από τη Θεσσαλονίκη, και γι' αυτό θέλει πιο πολύ σκέψη, πιο μεγάλη ευρηματικότητα, πιο μεγάλη καινοτομία, να το πω έτσι.
Θα μπορούσα να σας δώσω παραδείγματα επί παραδειγμάτων πώς κινείται σε κάθε περιφέρεια ο δείκτης έρευνας και ανάπτυξης, ποιες είναι οι δημόσιες και ιδιωτικές δαπάνες, για ποιον περίεργο λόγο η περιφέρεια Ηπείρου έχει μεγαλύτερο συντελεστή, διότι η πυκνότητα εκεί των παρεμβάσεων του Πανεπιστημίου είναι μεγαλύτερη από την πυκνότητα των παρεμβάσεων του πολύ μεγάλου Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ.ο.κ
Λοιπόν, εν πάση περιπτώσει, αυτά όλα είναι ένα πρόβλημα αναπτυξιακό, για το οποίο δεν μένει χώρος στη δημόσια συζήτηση διότι μας κατακλύζει μια καθημερινότητα διασπασμένη, αποσπασματική, που διαλύει την εικόνα και διαλύει και τη διάθεση και δεν μπορείς να κάνεις σοβαρές συζητήσεις.
Τώρα, ο Κυριάκος Αναστασιάδης, ο οποίος είναι συνηθισμένος να εστιάζει στο χειρουργικό του πεδίο και να κάνει αυτά που πρέπει να κάνει, διότι πρέπει να αποδώσει τον ασθενή υγιή, αποκατεστημένο και να επέμβει στο πιο ευαίσθητο όργανό του, ξέρει να το κάνει αυτό, θέλει μια στοχοπροσήλωση. Δεν είναι εύκολο.
Δηλαδή, αυτό που κομίζει το βιβλίο είναι αυτό που είπα και στην αρχή, ότι θα έπρεπε να κάνουμε μια άλλη δημόσια συζήτηση. Η δημόσια συζήτηση αυτή δεν γίνεται, γιατί δεν μένει χώρος. Δεν μένει χώρος ούτε επίσημα, αλλά ούτε και ιδιωτικά. Δηλαδή, και οι πολίτες οι οποίοι αυτενεργούν στο δημόσιο φόρουμ του διαδικτύου, ας το πω έτσι, κάνουν τις ίδιες επιλογές. Δεν ασχολούνται με αυτά, ασχολούνται με τα άλλα, υπερκομματικοποίηση, τυποποίηση, στερεότυπα, κοινοτοπίες.
Αυτό είναι ένα πρόβλημα σε όλες τις χώρες. Δεν είναι ένα ελληνικό πρόβλημα, αλλά πάντως είναι και ελληνικό πρόβλημα.
***
Έλενα Παπαδημητρίου: Κύριε Πρόεδρε, αυτό που λέει ο Κυριάκος είναι ότι αυτό που συζητάει και για την πρόληψη, το βιβλίο θέλει να είναι ένα εργαλείο προληπτικό για συζητήσεις οι οποίες θα πρέπει να επιταχυνθούν. Αυτό όμως είναι ρεαλιστικό; Νωρίτερα είπατε ότι δεν έχουμε τον χρόνο να το συζητήσουμε.
Ευ. Βενιζέλος: Ναι, κοιτάξτε, είμαι πολύ κακός συνομιλητής στο θέμα αυτό, γιατί έχω μεγάλη εμπειρία από τη διαχείριση διαφόρων δύσκολων θεμάτων και ως εκ τούτου έχω μια πιο απαισιόδοξη προσέγγιση από αυτή που έχει ο Κυριάκος Αναστασιάδης, γιατί έχω προσκρούσει πάρα πολλές φορές στις δυσκολίες οι οποίες υπάρχουν από την ίδια τη φύση του πράγματος, όπως λέμε εμείς οι νομικοί. Δηλαδή έχεις μια κοινωνία, έχεις μια δημοκρατική διαδικασία, έχεις συλλογικά υποκείμενα τα οποία δεν είναι εύκολο να συγκροτηθούν, έχεις διεθνείς συσχετισμούς, έχεις πολύ μεγάλες τυχαιότητες. Και γενικά πρέπει να σας πω ότι αυτό που λέγεται δημόσιο management είναι εξαιρετικά δύσκολο, πολύ δυσκολότερο από το ιδιωτικό και όταν έχεις να διαχειριστείς δημοκρατικούς θεσμούς και κοινωνικές ευαισθησίες, έχεις όρια τα οποία δεν τα έχεις όταν διοικείς τη δική σου επιχείρηση ή τη δική σου ακαδημαϊκή μονάδα , αν και εκεί υπάρχουν πλέον δυσκολίες, οι οποίες αφορούν μία αντίληψη για την πολιτική ορθότητα, για τον τρόπο του φέρεσθαι. Άρα έχουμε πάρα πολύ μεγάλες δυσκολίες.
Αυτό το οποίο θέτει ο Κυριάκος Αναστασιάδης, τον άκουσα και τώρα, είναι πάρα πολύ απλό, είναι θεμελιώδες, είναι υπαρξιακού χαρακτήρα, αλλά πρέπει να έχεις προϋποθέσεις πολιτικές και κοινωνικές, οι οποίες δεν υπάρχουν. Αυτή τη στιγμή η χώρα δεν έχει πολιτικές και κοινωνικές προϋποθέσεις να συζητήσει και να αποφασίσει για οποιοδήποτε σοβαρό ζήτημα.
Δηλαδή, δεν μπορούμε να συζητήσουμε και να αποφασίσουμε για την πολιτική ασφάλειας της χώρας, για την εθνική στρατηγική με τη στενή έννοια του όρου. Πώς θα αντιμετωπίσουμε τη θέση μας μέσα στον χώρο, καταρχάς. Διότι έχουμε μια υβριδική αντίληψη των πραγμάτων, αντιλαμβανόμαστε τη δυτική ασφάλεια με τον δικό μας τρόπο, δεν μπορούμε να πάρουμε καμία σοβαρή πρωτοβουλία, δεν διαμορφώνονται οι αναγκαίες συναινέσεις. Για να πάρουμε μια πρωτοβουλία που αφορά τα ελληνοτουρκικά, το Κυπριακό, τη θέση μας μέσα στα Βαλκάνια, η οποία έχει στην πραγματικότητα υποβαθμιστεί, τη θέση μας στη Μεσόγειο κ.ο.κ. Ένα κεφάλαιο.
Δεν μπορούμε να κάνουμε μια σοβαρή συζήτηση για τους θεσμούς- τώρα σας φέρνω λίγο στο δικό μου αντικείμενο. Για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Μπορεί να γίνει η αναθεώρηση του Συντάγματος; Δεν μπορεί να γίνει. Γιατί δεν συγκροτούνται οι αυξημένες πλειοψηφίες. Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή πιθανότητα να συγκροτηθούν οι αυξημένες πλειοψηφίες, που ορθώς απαιτεί το Σύνταγμα, για κανένα σοβαρό θέμα. Διότι οι σχέσεις μεταξύ των πολιτικών κομμάτων, αλλά και η αντίδραση της κοινωνίας, των οργανωμένων ομάδων, είναι τέτοια που δεν επιτρέπει να γίνει αυτό.
Μπορούμε να ανασυγκροτήσουμε το κοινωνικό συμβόλαιο, δηλαδή μπορούμε να συμφωνήσουμε σε μία νέα συνθήκη συμπερίληψης πάντων και πασών, σε ένα σχήμα που παρέχει ασφάλεια και μια στοιχειώδη προοπτική; Όχι τον επίγειο παράδεισο, τα στοιχειώδη και θεμελιώδη στοιχεία της συνύπαρξης. Όχι, δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό. Και δεν μας φταίει φυσικά ο Τραμπ, δεν μας φταίει το γεγονός ότι καταρρέει η Δύση, αλλά όπως λέμε πάρα πολύ συχνά, αυτό που γίνεται τώρα είναι αμφισβήτηση του δόγματος ασφάλειας του Δυτικού, έχουμε άλλη αντίληψη στην Αμερική, άλλη αντίληψη στην Ευρώπη. Σημαίνει αμφισβήτηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας, άλλη αντίληψη στην Αμερική, άλλη αντίληψη στην Ευρώπη.
Σημαίνει επίσης αδυναμία να συνεννοηθούμε για το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται το διεθνές εμπόριο, οι διεθνείς οικονομικές σχέσεις. Δεν υπάρχει Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, δεν υπάρχουν οι μεγάλοι θεσμοί, οι μεταπολεμικοί, οργάνωσης στις διεθνούς κοινωνίας, πολιτικά, οικονομικά, αμυντικά, από πλευράς ανάσχεσης απέναντι στον φόβο του πυρηνικού ολέθρου.
Άρα, αντιλαμβάνεστε ότι αυτό δημιουργεί στρες, που λέει ο κύριος Αγγέλου. Δηλαδή, οδηγούμαστε από αυτό το διεθνοπολιτικό, γεωπολιτικό ζήτημα σε ένα ζήτημα ενδοκρινολογικό. Διότι, ναι, έτσι είναι. Ακούω συνεχώς τον αγαπητό μου καθηγητή Χρούσο να μιλάει για το στρες. Το στρες είναι ένα ενδοκρινολογικό πρόβλημα. Λοιπόν, ούτε καν ψυχαναλυτικό δηλαδή. Είναι ένα πρόβλημα το οποίο βασίζεται σε βιοχημικές αντιδράσεις. Άρα αυτό επηρεάζει και την πολιτική, βεβαίως.
Πράγματι, το πολιτικό σύστημα και η κοινωνία μας λειτουργεί υπό καθεστώς πολύ μεγάλου στρες και έως εκ τούτου πρέπει να δούμε πώς θα το αντιμετωπίσουμε αυτό. Ίσως με κάποιο νέου τύπου εμβόλιο, ενδεχομένως, αλλά βλέπετε ότι ούτε αυτό μπορούμε να κάνουμε, διότι η επιλογή της νέας αμερικανικής διοίκησης είναι να εγκαταστήσει έναν αντιεμβολιαστή στο Υπουργείο Υγείας και να θέσει υπό αμφισβήτηση τα μεγάλα επιτεύγματα της έρευνας, της βιοχημικής έρευνας, της φαρμακευτικής έρευνας και έως εκ τούτου αντιλαμβάνεστε ότι ζούμε σε πολλές εποχές ταυτόχρονα.
Ζούμε σε μια εποχή μετανεωτερική και σε μια εποχή αρχαϊκή, ταυτόχρονα. Και στη Δύση, στο εσωτερικό της Δύσης! Τώρα, φανταστείτε να μην λειτουργούμε δυτικό-κεντρικά και να πρέπει να λάβουμε υπόψη μας όλους τους άλλους πληθυσμούς. Ξέρετε, υπό καθεστώς, έλεγα χθες σε ένα συνέδριο δημοσίου δικαίου , υπό καθεστώς φιλελεύθερης δημοκρατίας, ζει αυτή τη στιγμή το 12% του πλανήτη. Δηλαδή, λιγότερο από έναν δισεκατομμύριο άνθρωποι. Και υπό καθεστώς αυταρχικού συστήματος διακυβέρνησης, ζει το 72% του πλανήτη. Άρα, αυτή είναι μια εικόνα της γης, η οποία επηρεάζει τα πάντα.
Και εμείς είμαστε στη γωνιά μας, στον κόσμο μας, στην ιδιαιτερότητά μας, σε αυτό το υβριδικό ελληνικό στοιχείο που επιτρέπει να είμαστε τα πάντα. Ταυτόχρονα, είμαστε εν ταυτώ και οι καλύτεροι και οι χειρότεροι και ο περιούσιος λαός και η φτωχή ψωροκώσταινα και οι πιο επιτήδειοι και οι πιο ανίκανοι και οι πιο έντιμοι και οι πιο ανέντιμοι. Τίποτα από αυτά δεν αληθεύει.
Τίποτα δεν είμαστε σε απόλυτο βαθμό. Όλοι έχουν όλα τα προβλήματα και όλοι έχουν βέβαια και το πρόβλημα συνεννόησης και πολιτικής ηγεμονίας και εθνικής συναίνεσης. Αλλά εμείς το έχουμε άνευ σπουδαίου λόγου. Όλα αυτά γίνονται άνευ σπουδαίου λόγου. Και αυτό πρέπει να απασχολήσει αυτούς που έχουν τα γένια και πρέπει να αποκτήσουν και τα χτένια, αλλά δεν το βλέπω να το αποκτούν. Δεν γίνεται αυτή η εναρμόνιση.
Σας ευχαριστώ.-
*Στη συζήτηση, συμμετέχουν επίσης: Δημήτρης Παπαστεργίου, Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Θεόδωρος Τρύφων, Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας, Βαγγέλης Αγγέλου, Προπονητής Καλαθοσφαίρισης. Συντονίζει: Έλενα Παπαδημητρίου, δημοσιογράφος.
