11 Απριλίου 2024
Τοποθέτηση Ευ. Βενιζέλου στηv πρώτη παρουσίαση της νέας μεγάλης δημοσκοπικής έρευνας της διαΝΕΟσις "Τι Πιστεύουν Οι Έλληνες Το 2024" στο Delphi Economic Forum*
Καταρχάς να συγχαρώ θερμά τη διαΝΕΟσις που στεγάζει αυτές τις έρευνες, είναι η δεύτερη φορά που μετέχω σε παρουσίαση έρευνας αξιών, είχα μετάσχει και στην παρουσίαση του προηγούμενου μεγάλου κύματος, θέλω να συγχαρώ τη Metron Analysis και τον Στράτο Φαναρά. Έχω υπόψη μου και ευρήματα της έρευνας που δεν τα παρουσίασε ο κ. Φαναράς και τα οποία νομίζω ότι συμπληρώνουν την εικόνα.
Θα έλεγα, έχοντας ακούσει και τις παρατηρήσεις των συνομιλητών μου, ότι η ελληνική κοινωνία είναι συντηρητική, είναι φοβική, είναι ρεαλιστική και βεβαίως, όπως όλες οι κοινωνίες, οι ευρωπαϊκές, οι δυτικές, είναι διχασμένη.
Ο διχασμός ξεκινά από το πώς υποδιαιρείται ο συντηρητικός χαρακτήρας της κοινωνίας, γιατί έχουμε αριστερόστροφο συντηρητισμό και δεξιόστροφο, μπορείς να είσαι και αριστερός με τις παραδοσιακές έννοιες της τυπολογίας των πολιτικών παρατάξεων και των πολιτικών ιδεών, αλλά να είσαι και συντηρητικός και βεβαίως όταν είσαι, ας το πούμε έτσι, πολιτικά συντηρητικός, είσαι συνήθως και κοινωνικά συντηρητικός, όχι πάντα, μπορεί να είσαι κοινωνικά φιλελεύθερος, αλλά αυτό είναι το κεντρικό ρεύμα. Η κοινωνία νιώθει πολύ μεγάλη ανασφάλεια με έναν ρεαλιστικό τρόπο, αντιμετωπίζει τα θέματα που τα νιώθει να είναι πολύ κοντά της, έχει μία αίσθηση της αρχής της επικουρικότητας, ψάχνει την εγγύτητα του κινδύνου. Άρα σου λέει, ο εγγύς κίνδυνος για εμένα είναι η οικονομική ανασφάλεια, η οικονομική ανισότητα, άρα το αφήγημα της οικονομικής επιτυχίας δεν νομίζω ότι γίνεται αποδεκτό από την ελληνική κοινωνία, γιατί πια εκεί ο καθένας την κατάσταση την μετρά σε ατομικό και οικογενειακό επίπεδο.
Από την άλλη μεριά είναι εντυπωσιακά ρεαλιστική η ελληνική κοινωνία, για παράδειγμα δεν «εισπράττει» την τουρκική απειλή, θεωρεί ότι στα θέματα εξωτερικής πολιτικής και εθνικής ασφάλειας ο κίνδυνος δεν είναι επικείμενος ή απτός. Επίσης είναι σημαντικό ότι η ελληνική κοινωνία, ενώ αναζητά την ταυτότητά της πάντα και κάνει επιλογές ταυτοτικές, αυτό φαίνεται στην αντιμετώπιση των μειονοτήτων, εντούτοις δεν είναι τεχνοφοβική. Ενώ θεωρεί ότι η κλιματική κρίση βεβαίως είναι μέγα θέμα, μεγάλη απειλή, επικείμενη κυρίως - δεν έχει την αίσθηση ότι είναι παρούσα όπως είπε ο Κώστας Καρτάλης προηγουμένως-, για την τεχνητή νοημοσύνη είναι πολύ πιο άνετη, θεωρεί μάλιστα ότι μπορεί να ωφελήσει και σε θέματα υγείας, ιατρικής έρευνας και ιατρικών εφαρμογών.
Βέβαια είναι μία κοινωνία η οποία αναζητά την ταυτότητά της χωρίς να ξέρει πού την αναζητά, γιατί δεν έχει εμπιστοσύνη στο κράτος, στην έννομη τάξη, στους θεσμούς, έχει εμπιστοσύνη στην οικογένεια, άρα είναι μία κοινωνία η οποία είναι ταυτόχρονα νεωτερική, γιατί ασχολείται με θέματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, κλιματικής κρίσης, τεχνητής νοημοσύνης και αρχαϊκή, γιατί ψάχνει το καταφύγιό της σε θεσμούς όπως η οικογένεια που είναι στο μεταίχμιο της πολιτικής κοινωνιολογίας και της πολιτικής ανθρωπολογίας .
Υπάρχει ένα άλλο εύρημα που δεν το έδειξε ο Στράτος Φαναράς, ότι υπάρχει πολύ μεγάλη σχέση με το θείο, με τον Θεό, η αναγωγή στον Θεό είναι πάρα πολύ έντονη, η καταφυγή στον Θεό, με την έννοια της ατομικής προσευχής όταν υπάρχει προσωπικό ή οικογενειακό πρόβλημα. Άρα αναζητά στην πραγματικότητα η κοινωνία λύσεις αρχαϊκές και λύσεις μεταφυσικές.
Δεν υπάρχει επίσης αντιστοίχιση της «αξιακής» διαστρωμάτωσης της κοινωνίας με το πολιτικό σύστημα. Συμφωνώ με την ανάλυση της κας Β. Γεωργιάδου, ότι έχουμε μία παραδοσιακή υπερπολιτικοποίηση, έχουμε σχετικά υψηλό για τα διεθνή δεδομένα ( 6% ) ποσοστό κομματικής ένταξης και κομματικής συμμετοχής, αλλά στην πραγματικότητα οι αξίες της κοινωνίας, όπως φαίνονται στην έρευνα, δεν αντιστοιχούνται με τα αφήγηματα των κομμάτων. Η εκλογική βάση διαχέεται αξιακά, δεν υπάρχει μία καθαρότητα αντιστοίχισης μεταξύ της θέσης που έχει το κάθε άτομο ως μέλος της κοινωνίας των πολιτών και ως μέλος του πολιτικού συστήματος, της πολιτικής κοινωνίας, που είναι το ανώτερο στάδιο της κοινωνίας των πολιτών, διότι η κοινωνία των πολιτών από μόνη της δεν μπορεί να διαμορφώσει τις λύσεις, μπορεί να ασκήσει πίεση, να επιδείξει έναν πολιτικό ακτιβισμό, να αναπτύξει ευαισθησίες, αλλά οι λύσεις οργανώνονται και εφαρμόζονται στο επίπεδο αυτού που λέμε πολιτική κοινωνία, πολιτικό σύστημα, κράτος, θεσμοί.
Άρα, η ελληνική κοινωνία είναι δύσπιστη στα επικρατούντα αφηγήματα και στην επικοινωνιακή διαχείριση των καταστάσεων και των προκλήσεων, φοβισμένη, διχασμένη, ρεαλιστική βεβαίως και επιτήδεια, γιατί πρέπει να επιβιώσει και έχει και ένα ένστικτο αυτοσυντήρησης το οποίο έχει διαμορφωθεί ιστορικά και ιδίως μέσα από την αλληλουχία των κρίσεων των τελευταίων ετών, οικονομική, υγειονομική, ενεργειακή, πόλεμοι. Βέβαια είναι μία κοινωνία, η οποία δεν έχει πλήρη αίσθηση των κινδύνων, διότι υπάρχουν και πολλοί άλλοι κίνδυνοι, οι οποίοι είναι πολύ κοντά μας. Χθες είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε για το πόσο κοντά είναι η Ελλάδα στον πόλεμο στην Ουκρανία, πόσο κοντά είμαστε σε μία πιθανή κρίση στην Υπερδνειστερία, πόσο κοντά είμαστε στη Μέση Ανατολή. Είμαστε εντυπωσιακά κοντά, αν φανταστεί κανείς πού είναι η Κύπρος, η Κρήτη, τι σημαίνει Ανατολική Μεσόγειος. Δεν το εισπράττει αυτό η κοινωνία, δεν εισπράττει κίνδυνο στρατιωτικό, κίνδυνο α διεθνοπολιτικό.
Υπό την έννοια αυτή θα έλεγα ότι πρέπει να εμβαθύνουμε πολύ περισσότερο, κάτι που θα το κάνει σίγουρα ο Στράτος με την Metron Analysis και η διαΝΕΟσις, γιατί πρέπει να κατανοήσουμε τους εαυτούς μας, ποιοι είμαστε, προκειμένου να δούμε αν μπορούμε να κάνουμε αυτόν τον συλλογικό, κοινωνικό εαυτό μας πιο λειτουργικό, πιο ικανό δηλαδή να απαντήσει στις πολύ μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε ήδη και που θα οξυνθούν στο μέλλον.
Ερώτηση συντονιστή
Η. Νικολαΐδης (Συντονιστής): Υπάρχει η αρχαϊκή διάσταση, όπως φαίνεται από την εμπιστοσύνη στην οικογένεια, την πίστη προς το Θεό. Ωστόσο έχουμε και το εύρημα της αρκετά έντονης εμπιστοσύνης στους τεχνοκράτες και στους επιστήμονες. Δεν είναι μία αντίφαση;
Ευ. Βενιζέλος: Όχι, δεν είναι μία αντίφαση γιατί, ξέρετε, το ανώτερο στάδιο του τεχνοκράτη είναι η υποκατάσταση του Θεού.
Η. Νικολαΐδης (Συντονιστής): Χαίρομαι πάρα πολύ που θα κλείσουμε με αυτό το σχόλιο.
***
*Στη συζήτηση συμμετέχουν επίσης, οι:
Βασιλική Γεωργιάδου, Καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Διευθύντρια & Πρόεδρος ΔΣ του Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών – ΕΚΚΕ, Κωνσταντίνος Καρτάλης, Καθηγητής ΕΚΠΑ, Νεφέλη Στουρνάρα, Research Analyst, MINDVIEW, Στράτος Φαναράς, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Metron Analysis S.A.
Συντονισμός: Διευθυντής Περιεχομένου της διαΝΕΟσις Ηλίας Νικολαΐδης
11.4.2024, Delphi Economic Forum: "Τι Πιστεύουν Οι Έλληνες Το 2024" | διαΝΕΟσις from Evangelos Venizelos on Vimeo.
