Βόλος, 12 Φεβρουαρίου 2026
Ευάγγελος Βενιζέλος
Θεσμική Σταθερότητα, Γεωπολιτικές Ανακατατάξεις και Οικονομική Ανάπτυξη *
Κύριε Πρόεδρε σας ευχαριστώ πάρα πολύ για τα φιλικά σας λόγια, την προσφώνηση και την ωραία εισαγωγή που κάνατε.
Κυρίες και κύριοι βουλευτές, κύριε Περιφερειάρχη, κυρίες και κύριοι,
ευχαριστώ θερμά τον Σύνδεσμος Βιομηχανιών Θεσσαλίας & Στερεάς Ελλάδος (ΣΒΘΣΕ) για αυτή την τιμητική πρόσκληση και την ευκαιρία που μου δίνει να βρίσκομαι και πάλι στον Βόλο, σε μία πόλη που ιδιαίτερα αγαπώ, σε μία πόλη που είναι πληγωμένη όπως και όλος ο κάμπος και πάνω σε όλα ήρθε και το τελευταίο τραγικό συμβάν με τον θάνατο γυναικών της βιοπάλης και θεωρώ ότι συνιστά υποχρέωση της συντεταγμένης πολιτείας αφενός μεν αυτό να διερευνηθεί σε πλήρες βάθος αφετέρου δε να γίνει η αφετηρία για λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων σε σχέση με την ασφάλεια στους χώρους εργασίας.
Το θέμα όπως το διατύπωσε ο Πρόεδρος του Συνδέσμου είναι εξαιρετικά φιλόδοξο, πολύπτυχο, απαιτητικό, δεν πρόκειται να σας κουράσω με λεπτομέρειες, θα προσπαθήσω να εστιάσω σε ορισμένα πράγματα που είναι χρήσιμα για τον κόσμο της παραγωγής και ειδικότερα για τη βιομηχανία. Ξέρω πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος του Συνδέσμου σας και των μελών του και υποθέτω ότι, όπως όλος ο επιχειρηματικός κόσμος, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς, θέτει πάντα το ερώτημα ποια είναι η εκτίμηση για τις πολιτικές εξελίξεις και ποια είναι η εκτίμηση πολιτικού κινδύνου, αυτό θέτετε και εσείς. Το πολιτικό ρίσκο απασχολεί όλους τους επενδυτές, όλους τους επιχειρηματίες και βεβαίως, αυτή η εκτίμηση το assessment του πολιτικού ρίσκου, απαιτεί βαθιά γνώση, εξειδίκευση, μία πολυπρισματική θεώρηση, πρέπει να λάβει κανείς υπόψη διεθνείς συσχετισμούς, γεωπολιτικά δεδομένα, θεσμικές προδιαγραφές, συγκυριακά φαινόμενα και να εστιάσει τον φακό του στην Ελλάδα, στην Ευρώπη, στον Δυτικό κόσμο, θα δούμε πού.
Η αλήθεια λοιπόν είναι ότι τους τελευταίους μήνες, τώρα πλέον τον τελευταίο χρόνο, από την ανάληψη των καθηκόντων του Προέδρου Τραμπ για δεύτερη φορά και μετά, παρατηρούμε ή μάλλον συνειδητοποιούμε, γιατί κάποια φαινόμενα έχουν ξεκινήσει πολύ παλιότερα, ότι έχει ρευστοποιηθεί απολύτως το παγκόσμιο σκηνικό. Δεν ισχύουν τα στερεότυπα που γνωρίζαμε, δεν λειτουργούν τα πρωτόκολλα διεθνούς συμπεριφοράς που ξέραμε, όλα αμφισβητούνται, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι ισχύει αυτό που λέμε δυτικό παράδειγμα. Η ίδια η Δύση ως ευρωαμερικανική συνεργασία πρωτίστως, ως φαινόμενο ιστορικό, πολιτιστικό, θεσμικό αμυντικό, αμφισβητείται, δεν είμαστε καθόλου βέβαιοι αν αφενός η Ευρώπη αφετέρου οι ΗΠΑ κάνουμε την ίδια εκτίμηση για τη σημασία ορισμένων θεσμικών εγγυήσεων αλλά και την ίδια εκτίμηση ως προς τον εχθρό και τον φίλο, αν συμφωνούμε ως προς την προτεραιότητα των κινδύνων, ως προς το ποια είναι η απειλή και ποιες είναι οι εν δυνάμει συμμαχίες.
Παλαιότερα, από την εποχή του Κωνσταντίνου Καραμανλή, από την αρχή της Μεταπολίτευσης στην Ελλάδα κυριαρχούσε μία απλή προσέγγιση. Είμαστε μία χώρα Δυτική, είμαστε μία χώρα ευρωπαϊκή, επιδιώκουμε την ένταξή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αργότερα την ένταξή μας στην ευρωζώνη. Είμαστε ένα παλιό κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ από το 1952, ενταχθήκαμε στην πρώτη διεύρυνση του ΝΑΤΟ, με το τέλος του εμφυλίου πολέμου μαζί με την Τουρκία για να αναχαιτίσουμε την κάθοδο της Σοβιετικής Ένωσης στη Μεσόγειο, όμως όλα αυτά τώρα, η ιδιότητά μας ως κράτος μέλος της Ε.Ε., ως κράτος μέλος του ΝΑΤΟ, ακόμα και η εταιρική μας συνεργασία με της ΗΠΑ που είναι τόσο σημαντική δεν αρκούν για να μας δώσουν τη βεβαιότητα ότι είμαστε ασφαλείς, ότι ζούμε σε μία περιοχή του κόσμου που θα παραμείνει ειρηνική παρά την εγγύτητά της με τα μεγάλα ανοικτά μέτωπα. Γιατί, είμαστε πάρα πολύ κοντά με τη Μέση Ανατολή, η Κύπρος, ένα μεγάλο κομμάτι του Ελληνισμού είναι δίπλα, και είμαστε και πάρα πολύ κοντά στην Ουκρανία. Αν θέλουμε να δίνουμε τη σημασία που δίνουμε στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης και τον κάθετο διάδρομο σημαίνει ότι έχουμε αίσθηση της γεωγραφικής μας εγγύτητας με το Ρωσο-Ουκρανικό μέτωπο. Άρα όταν δεν ισχύει το διεθνές δίκαιο όταν δεν λειτουργούν οι διεθνείς οργανισμοί, ούτε καν ο ΟΗΕ, όταν είναι αμήχανο το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ στο οποίο είμασταν αυτά τα 2 χρόνια μη μόνιμο μέλος, όταν διαμορφώνονται νέοι διεθνείς οργανισμοί άλλου τύπου και άλλης νοοτροπίας όπως το Συμβούλιο Ειρήνης, που διέπεται από μία τελείως διαφορετική λογική από αυτή του ΟΗΕ και τώρα ξεκινά τη δράση του με πρώτο θέμα της ημερήσιας διάταξης τη Γάζα, την άλλη βδομάδα στην Ουάσιγκτον, αντιλαμβάνεστε ότι πρέπει να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί.
Αυτά που έχουμε συνηθίσει να λέμε ως προς τη θέση μας, ότι η Ελλάδα είναι μία χώρα δυτική, ευρωπαϊκή, εταιρική με της ΗΠΑ, φιλοαμερικανική, ότι είμαστε μία χώρα που νιώθει απειλή από την Τουρκία που παραδόξως είναι και αυτή μέλος του ΝΑΤΟ και καλλιεργεί τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, και βεβαίως, έχει πολλά ανοικτά μέτωπα γιατί έχει μεγάλη συνοριακή γραμμή και πολλά θέματα ασφάλειας, εξωτερικής και εσωτερικής, αυτά που ξέραμε, δεν ισχύουν πλέον. Με αυτά δεν μπορούμε να πορευθούμε. Επιπλέον στην Ελλάδα τα τελευταία 50 χρόνια έχει επικρατήσει μία χαλαρή αντίληψη του χρόνου. Θεωρούμε ότι μπορούμε να αφήνουμε την αντιμετώπιση των μεγάλων θεμάτων για αργότερα, θεωρούμε ότι το status quo είναι ικανοποιητικό και εν πάση περιπτώσει θα έρθει η στιγμή, που τα πράγματα θα είναι πολύ πιο ευνοϊκά για εμάς, προκειμένου να πετύχουμε λύσεις όπως φανταζόμαστε, όπως τις επιθυμούμε, λύσεις οι οποίες πάντοτε θεωρούμε ότι είναι θεμελιωμένες στο διεθνές δίκαιο, και θα έπρεπε να είναι αυτονόητα αποδεκτές από όλη τη διεθνή κοινότητα.
Αυτή η αντίληψη όμως τώρα συγκρούεται με τη νέα πραγματικότητα, γιατί η νέα πραγματικότητα έχει μία τελείως διαφορετική αντίληψη του χρόνου και της ταχύτητας με τον οποίο αυτός εξελίσσεται. Οι πρωτοβουλίες είναι πυκνές, καθημερινές, τα αποτελέσματα που επιδιώκονται πρέπει να είναι άμεσα, χειροπιαστά. Δεν κυριαρχείται η συζήτηση από αόριστες έννοιες, από ηθικές αξίες, από νομικούς κανόνες, αλλά από έναν πραγματισμό. Ο βολονταρισμός, η ισχυρή βούληση και αποφασιστικότητα του ηγέτη, παίζει πολύ μεγάλο ρόλο. Αυτός ο βολονταρισμός είναι και συναλλακτικός. Επικρατεί ένα κριτήριο γεωπολιτικό; Ένα κριτήριο ιστορικό; Αξιακό; Πολιτιστικό; Ή επικρατεί ένα κριτήριο το οποίο είναι αμιγώς εμπορικό με άμεσα αποτελέσματα; Αν για παράδειγμα η αντίληψη για το διεθνές δίκαιο και για τις οριοθετήσεις των θαλασσίων ζωνών, όπως είναι η υφαλοκρηπίδα και η ΑΟΖ, διέπεται από μία αντίληψη νομική, με βάση τη νομολογία των διεθνών δικαστηρίων ή εάν πρέπει οι μεγάλες εταιρείες που έχουν διεθνή παρουσία να παίρνουν πρωτοβουλίες και να λύνουν προβλήματα σε μια συναλλακτική εμπορική βάση, ad hoc, για κάθε περίπτωση ειδικά, και με κριτήρια τα οποία είναι εμπορικά, πάντως ιδιωτικά σε τελευταία ανάλυση. Εδώ μιλάμε για θέματα Ιστορίας, κυριαρχίας, κυριαρχικών δικαιωμάτων, για φαινόμενα όπως είναι το έθνος, η πατρίδα, ο πατριωτισμός και από κει που ξέραμε ορισμένα σχήματα στις διεθνείς σχέσεις, ξέραμε ότι μετά την πτώση του τοίχους και τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας, έχει κυριαρχήσει ένα μονοπολικό σχήμα με μία ουσιαστική υπερδύναμη, τώρα βλέπουμε ότι αυτή η υπερδύναμη αναγνωρίζει τον ρόλο και άλλων και προσχωρεί σε μία παλιά αντίληψη που τη ζήσαμε κυρίως μετά τον Β ´ Παγκόσμιο Πόλεμο, που είναι η αντίληψη των σφαιρών επιρροής. Στις σφαίρες επιρροής, αναφέρεται ένα έγγραφο που είναι θεμελιώδες, το έγγραφο για την εθνική πολιτική ασφάλειας το National Security Strategy των ΗΠΑ που είδε το φως της δημοσιότητας τον Νοέμβριο και που με ανοικτό τρόπο λέει πως αντιλαμβάνονται οι ΗΠΑ καταρχάς τη γειτονιά τους, το λεγόμενο Δυτικό ημισφαίριο, δηλαδή τις χώρες της Λατινικής Αμερικής αφετέρου δε την Ευρώπη που δεν είναι μεν γεωγραφικά στο ημισφαίριό τους όπως το αντιλαμβάνονται αλλά είναι ο εταίρος τους. Οι αντιλήψεις είναι ριζικά διαφορετικές.
Δείτε τα δυο τελευταία διλήμματα της Κυβέρνησης. Έπρεπε να πάει ο Πρωθυπουργός στην Άγκυρα για το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας που έγινε χθες (11.2.2026); Η θέση μου ήταν πάντα θετική, προτρεπτική, προφανώς έπρεπε να γίνει προ πολλού η συνεδρίαση αυτή του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας και συνάντηση των δύο ηγετών. Κακώς δεν έγινε και τον περασμένο Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Και απεδείχθη ήταν μια σωστή επιλογή αυτή διότι δύο χώρες, που ανήκουν στην ίδια περιφέρεια, παρά τον ανταγωνισμό τους και παρά την αίσθηση απειλής που νιώθει η μία από την άλλη, δηλαδή η Ελλάδα από την Τουρκία, λόγω και του casus belli, πρέπει να έχουν τον έλεγχο του ρυθμού των σχέσεων τους. Καταρχάς οι δύο τους διμερώς, γιατί αν αποχτήσουν οι άλλοι τον έλεγχο του ρυθμού, και εμείς τρέχουμε να ακολουθήσουμε τις δικές τους επιλογές, όσο φιλικές, εταιρικές και συμμαχικές και αν είναι οι χώρες αυτές, δεν έχουμε την πρωτοβουλία των κινήσεων. Το σχήμα το παλιό, το απλοϊκό, το τριγωνικό, μπορεί να έχουμε στιγμές έντασης με την Τουρκία αλλά θα σπεύσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες να παρέμβουν και να μετατρέψουν τη στρατιωτική ένταση από κίνδυνο επεισοδίου σε διπλωματική διαδικασία και σε διάλογο, τώρα δεν ισχύει, δεν είναι αυτονόητο. Άρα πρέπει να δώσουμε πολύ μεγαλύτερο βάρος ενδεχομένως στις επαφές τις διμερείς.
Το δεύτερο δίλημμα ήταν η ανταπόκριση στην πρόσκληση συμμετοχής στην πρώτη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ειρήνης στις 19 Φεβρουαρίου, ένα δίλημμα που το είχαμε και πριν από λίγες εβδομάδες ως προς το αν θα καταστούμε μέλος αυτής της νέας οντότητας. Δεν κατέστη η Ελλάδα μέλος, η Τουρκία κατέστη. Χώρες όπως η Βουλγαρία, ακόμα και το Κόσσοβο, κατέστησαν. Μαζί με την Λευκορωσία, το Καζακστάν, τη Ρωσία την ίδια. Άρα τώρα έπρεπε να απαντήσει η Ελληνική Κυβέρνηση αν θα παραστεί ο Πρωθυπουργός, στην πρώτη Συνεδρίαση. Η απάντηση είναι ίδια τελικά με την αυτήν που έδωσαν και οι άλλες Ευρωπαϊκές χώρες του κεντρικού ρεύματος, του Ευρωπαϊκού mainstream.
Από την άλλη μεριά, είναι προφανές ότι δεν μπορείς να απαντάς σε διλήμματα τύπου Ευρωπαϊκή αυτονομία ή εταιρική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, διότι χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υπάρχει Ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα. Διότι η Ευρωπαϊκή ασφάλεια είναι Ευρώ-Αμερικανικό πρόβλημα τα τελευταία 100 και πλέον χρόνια, από την τελευταία φάση του Α ´ Παγκοσμίου Πολέμου, από την εποχή του Πρόεδρου Wilson, όχι από την εποχή του Προέδρου Trump. Άρα αυτά που ξέραμε, και που τα θεωρούσαμε απλά και αυτονόητα, δεν ισχύουν.
Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει ότι η εσωτερική σταθερότητα της χώρας, η κοινωνική συνοχή, η λειτουργία της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, η λειτουργία της συνταγματικής δημοκρατίας στην Ελλάδα, η ικανότητα συζήτησης μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων και των κοινωνικών εταίρων, η δυνατότητα να διαμορφώνεις συναινέσεις, η διακυβερνησιμότητα της χώρας, όπως λέω, ως ουσιαστικό φαινόμενο, όχι ως τυπικό φαινόμενο, απλώς να έχεις μία κυβέρνηση η οποία είναι συνταγματικά νόμιμη, που στηρίζεται στην εμπιστοσύνη της βουλής, αλλά να μπορεί να κάνει κάτι που αφορά την κοινωνία και τις απαιτήσεις της, δηλαδή την άρση των ανισοτήτων και των ασσυμετριών την συμπερίληψη των πολιτών μέσα σε ένα σύνολο που παρέχει ασφάλεια και ταυτότητα, αυτό λοιπόν το ζήτημα της διακυβερνησιμότητας, πρέπει να αντιμετωπιστεί τώρα και ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας. Πρέπει να έχουμε εσωτερική συνοχή και ικανότητα συνεννόησης για να επικαιροποιήσουμε και την εθνική μας στρατηγική. Να μην μείνουμε στις γενικότητες των τελευταίων 50 ετών αλλά να συμπεριλάβουμε στην ανάλυσή μας τα νέα δεδομένα, τα οποία αλλάζουν καθημερινά. Ποιος θα κάνει αυτή την εκτίμηση των νέων δεδομένων και πώς θα διαμορφωθούν αυτές οι μεγάλες συναινέσεις οι οποίες με κόπο διαμορφώθηκαν τα προηγούμενα 50 χρόνια μέσα από τη σκληρή αντιπαράθεση μεγάλων προσωπικοτήτων, που εντέλει αποτέλεσαν ο ένας τη συνέχεια του άλλου, γιατί αν δεν υπήρχε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και μετά ο Ανδρέας Παπανδρέου και αν δεν υπήρχε σύμπτωση απόψεων στα ουσιώδη παρά τις φαινομενικά τεράστιες αντιθέσεις, δεν θα είχε συγκροτηθεί η στρατηγική της Μεταπολίτευσης.
Τώρα όμως αυτό πρέπει να το ξανακάνουμε. Και δεν είναι εύκολο. Όπως δεν ήταν εύκολη και η επάνοδος στην κανονικότητα. Η χώρα έζησε μία συγκλονιστική εμπειρία. Υπαρξιακή. Είχε διαμορφωθεί ένα κεκτημένο, μια χρυσή εποχή που απεδείχθη ότι ήταν επίχρυση και αν την έξυνες, από κάτω έβγαινε μπρούντζος αντί για χρυσό και οδηγηθήκαμε στην οικονομική κρίση για λόγους που μπορούμε να συζητήσουμε για ώρες και μέρες, αλλά που πάντως οφείλονται σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό, στην έλλειψη δημοσιονομικής επίγνωσης και σε μία ευφορία μεταπολιτευτική, η οποία δεν είχε το βάθος που έπρεπε να έχει.
Αν θέλετε να μιλήσουμε με όρους πρακτικούς το 75% της κρίσης χρέους οφειλόταν στο κοινωνικοασφαλιστικό μας σύστημα, μόνο το 25% οφειλόταν σε όλους τους άλλους παράγοντες. Και πάλι η κρίση χρέους δεν θα οδηγούσε σε τέτοια εξοντωτική εμπειρία, εάν δεν είχαμε και κρίση δημοσιονομικού και πρωτογενούς ελλείμματος και αν δεν είχαμε και κρίση ανταγωνιστικότητας με ένα έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών που ξεπερνούσε το 15%.
Κάναμε μια διαδρομή πολύ πιο πολύπλοκη από άλλες χώρες, όπως η Ιρλανδία ή η Πορτογαλία, γιατί κατέρρευσε το παλιό πολιτικό σύστημα, ενώ σε άλλες χώρες το παλιό πολιτικό σύστημα έβγαλε τις χώρες από την κρίση, πιο γρήγορα. Βγήκαμε από την κρίση και έπρεπε να περάσουμε στην περίοδο της κανονικότητας. Αυτή η περίοδος της κανονικότητας να την πω περιγραφικά «η περίοδος μετά την κρίση», μετά το 2019, ήταν μια περίοδος μοναδική, γιατί είχε συμπιεστεί, όπως λέμε, το ελατήριο, είχε μειωθεί το ΑΕΠ κατά 25% προκειμένου να διασωθεί το άλλο 75%. Είχαν ληφθεί πολύ σκληρά μέτρα, άδικα πολλές φορές, άνισα, μέτρα που αφορούσαν τη μείωση των εισοδημάτων (των μισθών, των συντάξεων), την απασχόληση και ως εκ τούτου υπήρχε ένα υπόστρωμα, το οποίο επιτρέπει εκτίναξη και επίσης μπήκαμε σε μία περίοδο με πολλά ενωσιακά κονδύλια, μεγάλα προγράμματα. Το Ταμείο Ανάκαμψης, το ΕΣΠΑ, οι πόροι της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, με μια περίσσεια κεφαλαίων παγκοσμίως, τα οποία διακινούνται μέσω του τραπεζικού ή του σκιώδους τραπεζικού συστήματος. Έπρεπε αυτά τα χρόνια να έχουμε αξιολογήσει σε βάθος και με ειλικρίνεια το τι έγινε τα χρόνια της κρίσης και να αποκαταστήσουμε όσο γίνεται περισσότερες αδικίες και ανισότητες. Να δώσουμε την αίσθηση ότι συνάπτουμε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, το οποίο είχε διαρραγεί λόγω της κρίσης και η χώρα είναι μη διακυβερνήσιμη επί της ουσίας, όχι τυπικά, επειδή στην πραγματικότητα δεν συνάψαμε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, ενώ έχει ακυρωθεί, έχει καταγγελθεί στην πραγματικότητα το προηγούμενο κοινωνικό συμβόλαιο της Μεταπολίτευσης.
Αυτό είναι το μεγάλο θέμα της χώρας. Και βεβαίως και η τυπική ικανότητα διακυβέρνησης, δηλαδή η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης που έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής ή έστω την ανοχή της Βουλής. Είναι πολύ σημαντικό ζήτημα εν όψει των εκλογών, καθώς ούτως ή άλλως διανύουμε την τελευταία φάση της παρούσας βουλευτικής περιόδου.
Αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα. Το πραγματικό ζήτημα της χώρας είναι το κοινωνικό της συμβόλαιο, η διακυβερνησιμότητά της και η βαθιά δυσπιστία της κοινωνίας που πιστεύει ότι δεν συμπεριλαμβάνεται, ότι αποκλείεται και ως εκ τούτου υπάρχει κρίση πολιτικής συμμετοχής με κολοσσιαία αποχή, αμφισβήτηση των κομμάτων και όλων των θεσμών, ρεύμα αντισυστημισμού, τυφλό.
Αυτό είναι λοιπόν το μεγάλο θέμα της χώρας και όχι το Σύνταγμά της. Βλέπετε ότι και με το παρόν Σύνταγμα μια χαρά μπορούμε να τα κάνουμε και όλα αυτά. Τίποτα δεν μας εμποδίζει να το κάνουμε αυτό. Όπως με το παρόν Σύνταγμα, όπως το είχαμε αναθεωρήσει συναινετικά το 2001, διήλθαμε και από την οικονομική κρίση και από την πανδημία και από τον πόλεμο στην Ουκρανία και από την ενεργειακή και πληθωριστική κρίση και κρατήσαμε τη δημοκρατία μας όρθια, γιατί η κρίση χρέους και η απειλή της ασύνταχτης δημοκρατίας ήταν και μια απειλή δημοκρατικής χρεωκοπίας.
Άρα πρέπει να συζητήσουμε τα ουσιώδη ζητήματα για να δούμε αν μπορούν να διαμορφωθούν οι προϋποθέσεις της αναθεώρησης του Συντάγματος, ενός Συντάγματος που όπως αντιλαμβάνεστε τώρα έχει πολύ μικρότερο ρόλο, γιατί το εθνικό Σύνταγμα τί ποσοστό καλύπτει από το λεγόμενο επαυξημένο Σύνταγμα στο οποίο μετέχει το Ενωσιακό δίκαιο που ρυθμίζει λεπτομερώς ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς, με κανονισμούς, με οδηγίες ή από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που μέσω της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου, επίσης αποφαίνεται εφ’ όλης της ύλης.
Έχει αξία και αυτή η συζήτηση, αλλά εάν δεν μπορεί η επόμενη Βουλή ή η μεθεπόμενη Βουλή να προσφέρει τις εγγυήσεις μιας τυπικής διακυβέρνησης, να σχηματιστεί δηλαδή μια πλειοψηφία που παρέχει ψήφο εμπιστοσύνης ή έστω ψήφο ανοχής, μπορούμε να συζητάμε στα σοβαρά για αυξημένη πλειοψηφία, η οποία θα αναθεωρήσει το Σύνταγμα;
Χωρίς να θέλω να σας κουράσω με τα ζητήματα στα οποία εστιάζεται επικοινωνιακά η συζήτηση, όπως είναι η ποινική ευθύνη των Υπουργών λες και αποκλείει η παρούσα ρύθμιση να λάβεις ότι αποφάσεις θέλεις και να οδηγήσεις όποιον θέλεις στη Δικαιοσύνη. Έχουν οδηγηθεί ενώπιον της κοινής δικαιοσύνης σημαντικές πολιτικές φυσιογνωμίες μέσω της κατηγορίας για ξέπλυμα χρήματος και έχουν καταδικαστεί ή πάντως έχουν δικαστεί. Και εμείς ζήσαμε την περιπέτεια της σκευωρίας Novartis, όπως λέμε, με τη θεωρία ότι δεν ισχύει το άρθρο 86 και η κοινή Δικαιοσύνη αποφαίνεται. Οι κουκουλοφόροι ψευδομάρτυρες δεν ψευδομαρτύρησαν στη Βουλή, ψευδομαρτύρησαν στην τακτική Δικαιοσύνη.
Άρα πρέπει να στραφεί η προσοχή της κοινωνίας εκεί που βρίσκεται το πρόβλημα. Ρωτάει ο κάθε επιχειρηματίας, ο επιχειρηματίας διεθνούς εμβέλειας, ο εισηγμένος σε μεγάλες αγορές χρήματος και κεφαλαίου, ο επιχειρηματίας που είναι εγκατεστημένος στην Αθήνα, κοντά στο κράτος, κοντά στις τράπεζες και ο επιχειρηματίας της περιφέρειας που βασανίζεται λόγω της απόστασης από τα κέντρα λήψης αποφάσεων, που νιώθει ότι είναι αποκλεισμένος ή ότι εν πάση περιπτώσει έχει συγκριτικό μειονέκτημα, «τι είναι αυτό που εμένα μπορεί να μου δώσει ασφάλεια δικαίου και να με διευκολύνει στη δουλειά μου;»
Σίγουρα όχι η Αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά η σαφήνεια στις χρήσεις γης, η ολοκλήρωση του χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού, το να μπορείς να κάνεις μία επένδυση που είναι επένδυση πραγματική και όχι χρηματοοικονομική, που έχει ανάγλυφο πάνω στον χάρτη χωρίς να κινδυνεύεις να βρεθείς προ απροόπτων καταστάσεων, οι οποίες σε εξοντώνουν οικονομικά και σου δημιουργούν μακροχρόνια εκκρεμότητα. Είναι πιο σημαντικό να ξέρεις τι γίνεται με την προστασία των πολιτιστικών αγαθών ή με την προστασία των δασών, γενικά με την προστασία του περιβάλλοντος, σε μια περιοχή όπως η Θεσσαλία μάλιστα με ανοιχτές τις πληγές από τον Daniel ακόμη τόσο καιρό μετά. Αυτά αντιλαμβάνεστε πόσο μεγάλη σημασία έχουν. Πόσο μεγάλη σημασία έχει να ξέρεις ότι η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι σταθερή και αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο όλα τα μεγάλα επενδυτικά προγράμματα, κρατικά ή ιδιωτικά. Αντιμετωπίζουμε την εκτροπή του Αχελώου με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζουμε την επένδυση χρυσού στη Χαλκιδική; Αντιμετωπίζουμε την επένδυση στο Ελληνικό και στον Άγιο Κοσμά με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζουμε την επένδυση στη Μήλο; Άρα έχει πολύ μεγάλη σημασία αυτά τα θέματα να λύνουμε και βεβαίως τα θέματα αυτά στο συντριπτικό τους ποσοστό είναι θέματα, τα οποία χειρίζεται η Δικαστική Εξουσία, η οποία πρέπει να νιώθει ότι τελεί και η ίδια υπό έλεγχο διεθνή, γιατί οι αποφάσεις της ελέγχονται και από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Δείτε τώρα: ξεκινώντας από την μεγάλη εικόνα της υδρογείου και από τα μεγάλα γεωπολιτικά ζητήματα και από τις σφαίρες επιρροής φτάνουμε στο εσωτερικό πολιτικό σύστημα, στις παραμέτρους ισχύος της χώρας, στα μεγάλα ανοιχτά θέματα της εξωτερικής πολιτικής και από εκεί πηγαίνουμε στους θεσμούς και από τους θεσμούς στο υψηλότερο και πιο αφηρημένο επίπεδο, στο επίπεδο του Συντάγματος πηγαίνουμε στο επίπεδο της πραγματικότητας, της επιχειρηματικής και της διοικητικής.
Ξέρετε μιλάω με πολλούς επενδυτές, φιλόδοξους και τους λέω ότι όταν η χώρα επιχείρησε να οργανώσει Ολυμπιακούς Αγώνες για να κάνουμε τα ολυμπιακά έργα και τα έργα υποδομής, τα συνοδευτικά (οδικά και ούτω καθεξής) αναγκαστήκαμε να κάνουμε πενήντα μεγάλες δίκες στο Συμβούλιο της Επικρατείας, πολλές από αυτές στην Ολομέλεια.
Να σας πω ένα εμβληματικό έργο αθώο; Το Μουσείο της Ακρόπολης, το μεγάλο επιχείρημα για την επιστροφή των μαρμάρων. Το Μουσείο της Ακρόπολης διασώθηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας με διαφορά μίας ψήφου, 13-12. Θα μπορούσε για μία ψήφο να έχει ακυρωθεί η διοικητική πράξη και να μην έχει κατασκευαστεί το Μουσείο της Ακρόπολης, στο σημείο στο οποίο κατασκευάστηκε. Για να μην σας πω την περιπέτεια που είχε το Μουσείο της Ακρόπολης στη φάση της προσωρινής δικαστικής προστασίας για να μην ανασταλεί η εκτέλεση των πράξεων και να προλάβει να είναι ολοκληρωμένο το έργο πριν την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων. Και μπορώ να σας μιλήσω επειδή ήμουν ο Υπουργός που χειρίστηκε την προετοιμασία της χώρας για τους αγώνες. Άλλο η προετοιμασία των αγώνων και άλλο η προετοιμασία της χώρας. Και επειδή στη ζωή μου έτυχε να χειριστώ αυτό, να χειριστώ την αναθεώρηση το 2001, να χειριστώ την οικονομική κρίση στην πιο σκοτεινή περίοδό της και την αναδιάρθρωση του χρέους, να χειριστώ τα μεγάλα θέματα της εξωτερικής πολιτικής και τον διάλογο με την Τουρκία για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, να χειριστώ την απελευθέρωση μεγάλων αγορών, όπως είναι η τηλεπικοινωνιακή αγορά και η αγορά ενέργειας, ζητήματα που τα έχω αντιμετωπίσει κατά καιρούς στη διαδρομή μου, μπορώ να σας μιλήσω για όλο αυτό το φάσμα θεμάτων που είμαι βέβαιος ότι σας ενδιαφέρει.
Πρέπει να σας πω ότι όλα αυτά θα μπορούσε να είναι η ύλη μιας μεγάλης συζήτησης που θα μας οδηγήσει σε συστράτευση των πολιτικών, των κοινωνικών και των παραγωγικών δυνάμεων και σε έναν διάλογο, έντιμο και ειλικρινή και προσηνή που καταλήγει σε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο χωρίς το οποίο η χώρα δεν είναι ούτε πραγματικά διακυβερνήσιμη ούτε μπορεί να ξεπεράσει τις καχεξίες της, οι οποίες την καθηλώνουν σε μία πρόγνωση μεσοπρόθεσμη, η οποία είναι θα έλεγα ανησυχητική, γιατί η ίδια η κυβέρνηση διαπιστώνει ότι ο μακροπρόθεσμος ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ είναι 1%. Και είναι 1% γιατί τα δημογραφικά δεδομένα το δίνουν αυτό.
Άρα αντιλαμβάνεστε ότι όταν έχουμε να καλύψουμε μια τόσο μεγάλη διαφορά από τις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες προχωρούν με τον δικό τους ρυθμό και εμείς αγωνιζόμαστε να καλύψουμε την απόσταση, αλλά έχουμε μία πρόγνωση, η οποία είναι καθηλωτική, πρέπει να κινητοποιηθούμε και να κάνουμε μία ουσιαστική συζήτηση και όχι να δημιουργούμε τεχνητές εντάσεις για θέματα τα οποία είναι δευτερεύοντα και δεν είναι ουσιαστικά ή θα μπορούσαν να είναι ουσιαστικά εάν τα συνδέαμε με την ουσία του θέματος και όχι απλώς με μία συζήτηση νομικού χαρακτήρα.
Άρα πρέπει και οι κοινωνικοί εταίροι, πρέπει και οι περιφερειακοί σύνδεσμοι που αντιμετωπίζουν προβλήματα σε σχέση με το κόστος της ενέργειας, σε σχέση με την εχθρότητα που πολλές φορές αντιμετωπίζει η μεταποίηση στην Ελλάδα. Προβλήματα πολύ πιο ενδιαφέροντα και πολύ πιο προκλητικά. Πώς μπορείς πχ να ενώσεις την μεταποίηση του δευτερογενή τομέα με το μεγάλο θέμα της αναδιάρθρωσης της πρωτογενούς παραγωγής στην Ελλάδα . Θα έπρεπε να ζητήσετε να έχετε λόγο και παρέμβαση και να μετέχετε σε έναν διάλογο, ο οποίος είναι πανεθνικός, ο οποίος κινητοποιεί όλες τις υγιείς δυνάμεις της χώρας, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε όχι απλώς προκλήσεις του μέλλοντος για τις οποίες μιλάμε συνεχώς (τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική κρίση, κλπ.), αλλά προκλήσεις ασφάλειας, διότι τελικά όλα είναι ένα μεγάλο ζήτημα ασφάλειας, από την ασφάλεια με την στρατιωτική έννοια του όρου μέχρι την ασφάλεια τροφίμων και την ασφάλεια για τις ατυχίες της ζωής που βεβαίως είναι ο μόνιμος φόβος όλων των ανθρώπων πάνω στη γη.
Με αυτές λοιπόν τις σκέψεις εύχομαι τα καλύτερα στον Σύνδεσμο Βιομηχανιών Θεσσαλίας και Στερεάς Ελλάδος και στο κάθε μέλος χωριστά και σε όλους εσάς αγαπητές φίλες και αγαπητοί φίλοι και ελπίζω το 2026 να είναι μια χρονιά που θα αλλάξει τα δεδομένα.
* Ομιλία στην ομότιτλη εκδήλωση που οργάνωσε ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Θεσσαλίας- Στερεάς Ελλάδας στον Βόλο ,στις 12 Φεβρουαρίου 2026.
Συζήτηση μεταξύ του Ευάγγελου Βενιζέλου και του Προέδρου του ΣΒΘΣΕ Αθανασίου Συριανού
Αθ. Συριανός: Κε Βενιζέλο, ευχαριστούμε για την τεκμηριωμένη και ιδιαίτερη χρήσιμη ανάλυση και χαίρομαι που μπορούμε να κάνουμε διάλογο και να περάσουμε σε κάποιες ερωτήσεις.
Τα τελευταία χρόνια και το αναφέρατε στην ομιλία σας, έχουμε μια έντονη κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Η οποία επηρεάζει βέβαια και τη λειτουργία τη δημοκρατική. Δεν περνάει μήνας που να μην έχουμε ένα μεγάλο γεγονός σκανδάλου, αλλά και την επιχειρηματικότητα και την οικονομία. Ποιοι κρίνεται ότι είναι οι κρίσιμοι θεσμικοί παράγοντες που μπορούν να συμβάλλουν σήμερα στην αποκατάσταση αυτής της εμπιστοσύνης, και ποιο ρόλο μπορεί να διαδραματίσει το Κράτος, το κράτος δικαίου σε αυτήν την προσπάθεια.
Ευ. Βενιζέλος: Αυτό που περιγράφετε είναι πρωτίστως κρίση του κράτους δικαίου, άρα το κράτος δικαίου πρέπει να αναζητήσει εσωτερικούς μηχανισμούς αποκατάστασης και εσωτερικά αντίβαρα, αλλά ο θεμελιώδης παράγων του κράτους δικαίου, είναι η δικαιοσύνη. Όλοι οι άλλοι είναι συμπληρωματικοί. Κράτος δικαίου σημαίνει αρχή της νομιμότητας, σημαίνει δικαστικός έλεγχος, σημαίνει ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, σημαίνει ανθρώπινα δικαιώματα, σημαίνει δίκαιη δίκη, κράτος δικαίου σημαίνει και κοινωνικό κράτος δικαίου. Σημαίνει σεβασμό και των κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων και των δικαιωμάτων νέας γενιάς, των περιβαλλοντικών δικαιωμάτων, των δικαιωμάτων συμμετοχής στο πληροφοριακό γίγνεσθαι, στην κοινωνία της πληροφορίας, κράτος δικαίου σημαίνει και κράτος δικαίου σε νέες επικράτειες, και νέα επικράτεια είναι το διαδίκτυο, νέα επικράτεια είναι οι μεγάλες εταιρείες της Τεχνητής Νοημοσύνης, που δεν υπόκεινται σε καμία έννομη τάξη, ούτε καν την αμερικανική. Πολύ περισσότερο την ευρωπαϊκή.
Η Ευρώπη, όπως γνωρίζετε, είναι ρυθμιστικός γίγαντας, αλλά είναι ανταγωνιστικά μάλλον μικρή δύναμη. Χαρακτηριστικά σας λέω ότι στη Τεχνητή Νοημοσύνη, μόλις το 5% της παγκόσμιας υπολογιστικής δύναμης εδρεύει στην Ευρώπη, και από τα κεφάλαια που στρέφονται προς τεχνολογικές καινοτομίες στην τεχνητή νοημοσύνη, μόνο το 6% πηγαίνει σε ευρωπαϊκές εταιρείες.
Άρα όλα αυτά είναι κρίση του κράτους δικαίου και εν τέλη κρίση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας. Διότι βλέπετε ότι σε όλες τις χώρες τις Ευρώπης, υπάρχει ένας φόβος, μια φοβική δημοκρατία, σε όλες τις χώρες τρέμουν τις εκλογές, και τα δημοψηφίσματα. Δεν υπάρχει χώρα στην οποία γίνονται εκλογές, και το μεγάλο θέμα προεκλογικά δεν είναι ο κίνδυνος της ακροδεξιάς. Μήπως βγει ένας ακροδεξιός πρόεδρος στη Ρουμανία, μήπως βγει μια ακροδεξιά κυβέρνηση στην Ιταλία, στην Ολλανδία, στο Βέλγιο, τώρα πια και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στην Αυστρία, στη Γερμανία τι γίνεται με την AFD και ούτω καθεξής. Μια φοβική δημοκρατία, μια δημοκρατία που φοβάται του πολίτες, που φοβάται τα εκλογικά αποτελέσματα. Άρα ποιος πρέπει να δώσει την απάντηση σε αυτό; Αυτός που είναι ο μεγάλος απών από τη συζήτηση. Ο πολίτης, το εκλογικό σώμα, υπάρχει μία ευθύνη των πολιτών. Οι επιλογές γίνονται χάριν των πολιτών, μιλάμε για μια αντιπροσωπευτική δημοκρατία, είναι επιλογές που κρίνονται από τους πολίτες και το παράδοξο στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης είναι ότι το εκλογικό σώμα επιμένει στις επιλογές του. Πάντα ψηφίζει τα τελευταία 50 χρόνια 2 φορές. Ψήφισε την κυβέρνηση του Κων. Καραμανλή που ξεκίνησε ως κυβέρνηση de facto, εθνικής ενότητας, το 1974 και το 1977. Μετά ψήφισε την κυβέρνηση Ανδ. Παπανδρέου το 1981, το 1985. Στη συνέχεια λόγω του 1989, του λεγόμενου βρόμικου ’89, για να σχηματιστεί η κυβέρνηση Κων. Μητσοτάκη, έγιναν εκλογές 3 φορές. Ψηφίστηκε επίμονα η λύση αυτή και μετά ξανά κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ και μετά κυβέρνηση Σημίτη και μετά νέα κυβέρνηση Σημίτη και μετά 2 φορές κυβέρνηση Κώστα Καραμανλή και μετά κυβέρνηση Γιώργου Παπανδρέου και οι δυνάμεις οι λεγόμενες μνημονιακές, εν ευρεία έννοια, κέρδισαν και τις εκλογές του 2012. Άρα 2 φορές. Και μετά κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και δημοψήφισμα ΣΥΡΙΖΑ, και νέα νίκη του ΣΥΡΙΖΑ το Σεπτέμβριο του 2015 και βεβαίως τώρα 2019, 2023 και τώρα διεκδικούν 3η θητεία οι κυβερνώντες.
Το θέμα είναι ότι ο Ελληνικός λαός προτιμάει να απέχει, να μη μετέχει, να προκαλεί μεγάλη κρίση νομιμοποίησης, παρά να αναρωτηθεί ο ίδιος εάν οι επιλογές αυτές είναι επιλογές οι οποίες τον ικανοποιούν ή εάν θα αρκεστεί στην αντισυστημική διαμαρτυρία η οποία όμως μπορεί να μην οδηγήσει σε μια λύση κυβερνητική. Άρα είναι πολύ δύσκολο να δώσει κανείς απάντηση στο ερώτημα αυτό γιατί και η δικαιοσύνη δεν μπορεί να δώσει απάντηση σε αυτό, δεν είναι η δουλεία της, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την κυβέρνηση, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τις μεγάλες επιλογές, δε θα ασκήσει εξωτερική πολιτική, αναπτυξιακή πολιτική, κοινωνική πολιτική, περιβαλλοντική πολιτική, εκπαιδευτική πολιτική η δικαιοσύνη. Όχι ότι δεν έχει ροπή να το κάνει, μέσω του ελέγχου της συνταγματικότητας, έχει ροπή αλλά δεν μπορεί να το κάνει ως εκ τούτου η ευθύνη των κοινωνικών εταίρων και η ευθύνη των πολιτών και φυσικά η ευθύνη των κομμάτων, του πολιτικού συστήματος είναι πάρα πολύ μεγάλη. Αλλά πάντα υπάρχει ένας πυρήνας ατομικής ευθύνης του πολίτη.
Αθ. Συριανός: Κε Βενιζέλο το 1992 είχα συντάξει μια μελέτη, για μια μεγάλη εταιρεία Συμβούλων, την οποία απέστειλα, με εθνικό φρόνημα, σε 200 μεγαλύτερες γερμανικές επιχειρήσεις και στα κομμάτια αυτά που έπρεπε να περιγράψεις τις αδυναμίες, η δικαιοσύνη ήταν από τα πρώτα θέματα που έπρεπε με ειλικρίνεια να αναφέρεις. Από το 1992 μέχρι τώρα έχουν περάσει πολλά χρόνια, για να συνεχίζει αυτό το πρόγραμμα να μας ταλανίζει.
Ευ. Βενιζέλος: Η Ελληνική δικαιοσύνη έχει πολλά προβλήματα, προβλήματα στις καθημερινές υποθέσεις και προβλήματα στις οριακές υποθέσεις αυτές που οι φιλόσοφοι ονομάζουν σκληρές υποθέσεις, που θέτουν μεγάλα διλήμματα, ηθικά κυρίως, ή διλήμματα θεσμικά υψηλού επιπέδου. Όμως αυτό συμβαίνει και στις άλλες χώρες. Συμβαίνει και στη Γερμανία. Οι φορολογικοί δικαστές οι Γερμανοί, δεν ξέρουν αν είναι δικαστές, εάν πληρούν τις προϋποθέσεις της δικαστικής ανεξαρτησίας και αυτό απασχολεί το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Η σύγκρουση της κυβέρνησης της εκάστοτε κυβέρνησης, με το Συνταγματικό Δικαστήριο είναι πάρα πολύ μεγάλη. Σας θυμίζω ότι λίγο πριν γίνει αντιληπτό το μέγεθος της πανδημίας, το Συνταγματικό Δικαστήριο το Γερμανικό, τα μέλη του οποίου εκλέγονται από τη Βουλή, με αυξημένη πλειοψηφία, αμφισβήτησε την ποσοτική χαλάρωση, το μεγάλο πρόγραμμα το Q-E, της Ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας λέγοντας δεν μπορεί η BUNDESBANK να μετέχει σε αυτό, να αναλαμβάνει τέτοιο κίνδυνο, δηλαδή στην πραγματικότητα να αγοράζει χρέος γερμανικό ή και άλλων ευρωπαϊκών χωρών, άρα είναι αντισυνταγματικό το QE – η ποσοτική χαλάρωση. Και την επόμενη ημέρα, η ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, εξήγγειλε ένα πολύ μεγαλύτερο πρόγραμμα, ποσοτικής χαλάρωσης, για να αντιμετωπιστεί η πανδημία. Και είπε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη γερμανική κυβέρνηση ‘μας συγχωρείτε, τι γίνετε; ποιος θα μας πει ποια είναι η άποψη της Γερμανίας;’ Διότι το Συνταγματικό Δικαστήριο αμφισβητούσε την αρμοδιότητα των οργάνων της Ένωσης, της Τράπεζας, του Δικαστηρίου, όλων. Και είπε η γερμανική κυβέρνηση ‘εδώ έχουμε στην πραγματικότητα ένα ζήτημα ερμηνείας μιας πολυμερούς σύμβασης, που είναι η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ενωση και για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα θέματα αυτά που νομικά τα λέμε ultra vires, δηλαδή πέραν των ορίων της αρμοδιότητας, το κράτος εκπροσωπείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον υπουργό Εξωτερικών, δεν εκπροσωπείται από τους δικαστές. Άρα η Γερμανία μετείχε στο νέο μεγαλύτερο QE. Όλη τη χαλάρωση της πανδημίας, δηλαδή την αναστολή του συμφώνου σταθερότητας και την αναστολή από την απαγόρευση χορήγησης των κρατικών ενισχύσεων, την αξιοποίησε στο έπακρο η Γερμανία όλοι οι άλλοι ήταν δευτερεύοντες παράγοντες που αξιοποίησαν αυτά τα εργαλεία, άρα μην νομίζετε ότι τα πράγματα είναι ειδυλλιακά, πέραν της συμμετοχής του γερμανικού παράγοντα σε μεγάλα σκάνδαλά που απασχόλησαν την Ελληνική κοινή γνώμη διαχρονικά.
Αθ. Συριανός: Θα θέλαμε να σας κάνουμε μια ερώτηση σύμφωνα με την αρθρογραφία σας τη Κυριακή στην Καθημερινή και είχαμε τη δυνατότητα να σας διαβάσουμε που αφορά την Συνταγματική αναθεώρηση, αφήσατε ένα μικρό παράθυρο ότι κάτι μπορεί να προσφέρει, μέσα σε ένα δαιδαλώδες σύστημα που έχουμε και για αυτό η ερώτηση που σας απευθύνω. Ποια είναι τα όρια που βλέπεται ότι μπορεί να φέρει κάποιο θετικό αποτέλεσμα, εγώ από την ανάγνωση του κειμένου κατάλαβα ποδοσφαιρικούς όρους, ποιο κόμμα θα κερδίσει, προσπαθούσα να αντιληφθώ πιο είναι το όφελος για μένα ως πολίτη και επιχειρηματία και εκεί δυσκολεύτηκα να καταλάβω την αμεσότητά.
Ευ. Βενιζέλος: Για να φτάσει το όφελος μια Συνταγματικής αλλαγής σε εσάς θα πρέπει να περάσει χρόνος, αλλά το όφελος μπορεί να είναι πολύ μεγάλο. Να σας δώσω μερικά παραδείγματα: οι αλλαγές που επέφερε η αναθεώρηση του 2001 στο θεσμό της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, στον τρόπο υπολογισμού των αποζημιώσεων, είναι πάρα πολύ μεγάλες. Η αλλαγή που επήλθε στο άρθρο 24 για την προστασία των δασών, η κατάργηση του διαχωρισμού μεταξύ ιδιωτικών και δημοσίων δασών, η αλλαγή της νομολογίας του Συμβουλίου της Επικρατείας ως προς το αν ένα καμένο δάσος, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για άλλο σκοπό πριν την αναδάσωση ή όχι είναι ένα πολύ σημαντικό παράδειγμα. Αλλά και ζητήματα στη δικαστηριακή πράξη, στον δικαστικό έλεγχο των συμβάσεων από πλευράς κανόνων αναγκαστικού δικαίου, αν δείτε πόσο έχει επηρεαστεί η νομολογία από την αρχή της αναλογικότητας, από την αρχή της τριτενέργειας όπως λέμε, από την εφαρμογή των συνταγματικών δικαιωμάτων στις σχέσεις με ιδιώτες. Μπορείτε να πείτε, ‘δεν πουλάω μπύρες σε μετανάστες, πουλάω μπύρες μόνο στους Έλληνες’; Δεν μπορείτε να το πείτε. Θα δείτε ότι υπάρχει μία νομολογία και του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που δεν σας το επιτρέπει.
Βέβαια υπάρχουν και άλλα θέματα για τα οποία συζητάμε και είναι συνταγματικά θέματα όπως: θρησκευτικά στα σχολεία, υπάρχουν θέματα που έχουν σχέση με το οικογενειακό δίκαιο, για την ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, για την υιοθεσία, για το νέο μοντέλο οικογένειας, τα οποία είναι θέματα που αφορούν την ερμηνεία του Συντάγματος, που είτε θα αναθεωρηθεί τυπικά, είτε θα αλλάξει μέσω της ερμηνείας από τη νομολογία των δικαστηρίων. Άρα έχει αυτό πού έχει μεγάλη σημασία. Αλλά δεν προκύπτει από το Ελληνικό Σύνταγμα αυτό, προκύπτει από αυτό που λέω εγώ επαυξημένο Σύνταγμα. Έχεις ένα μεγάλο θέμα ενεργειακής πολιτικής, θα σου πει το Ελληνικό Σύνταγμα γενικά περί προστασίας του περιβάλλοντος, αλλά θα σου πει ένας κανονισμός ή μια οδηγία της Ευρωπαϊκής ένωσης λεπτομέρειες ανατριχιαστικές: εάν η ενέργεια που παράγεται από τη βιομάζα είναι ενέργεια που μπορεί να θεωρηθεί ανανεώσιμη. Εάν η συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας με πιο τρόπο επίσης μπορεί να θεωρηθεί ΑΠΕ και άμα μπεις στην λογική των ΑΠΕ που ξεκινάει από αυτό στην πραγματικότητα μπαίνεις στη λογική όλης της αγοράς, στις εσωτερικές ανισότητες που έχουμε στην ΕΕ στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και ούτω καθ’ εξής. Όλα τα δύσκολα θέματα, τα πιο πολύπλοκα, τα πιο τεχνικά, τα πιο πρακτικά είναι τα θέματα του συνταγματικού δικαίου. Εμείς δεν ασχολούμαστε με την αγωγή του πολίτη, ο πρωθυπουργός, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, τα κόμματα, ασχολούμαστε με πληθώρα τεχνικών θεμάτων που απασχολούν την οικονομία και όλα αυτά συνδέονται με το Σύνταγμα, το Σύνταγμα το επαυξημένο, το Σύνταγμα των τριών έννομων τάξεων, της εθνικής, της ενωσιακής, και της διεθνούς.
Άρα αν τώρα πιστεύει ο Πρωθυπουργός ότι το μεγάλο θέμα της αναθεώρησης είναι η ευθύνη των υπουργών, αυτό σημαίνει ότι πρώτα σηκώνεις θώρακα προστασίας των υπουργών σου και δεν τους αφήνεις να πάνε στο δικαστήριο και μετά λες ας κάνω μια καλή διάταξη για να εξιλεωθώ επειδή δεν έδωσα καλή εικόνα στα Τέμπη ή στον ΟΠΕΚΕΠΕ, στις υποκλοπές! Αλλά αυτό τώρα είναι ένα ψυχολογικό παιχνίδι, δεν έκανα αυτό που έπρεπε όταν έπρεπε και τώρα σας καλώ να κάνουμε μαζί κάτι αφηρημένο για το μέλλον, για τους επόμενους. Αυτό δεν είναι το Σύνταγμα που θα λύσει τα προβλήματα της κοινωνίας, μπορεί να δώσει μια απάντηση στην ενόχληση της κοινωνίας, στην οργή της κοινωνίας, αλλά η οργή δεν είναι καλός σύμβουλος για να οργανώσεις την δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Στα δε πραγματικά αναπτυξιακά προβλήματα η απάντηση δίνεται σε λεπτομέρειες τεχνικές που θέλουν σοβαρότητα και συναίνεση.
Αθ. Συριανός: Έχω τη χαρά να σας απευθύνω ένα ερώτημα, που προκύπτει από ένα ταξίδι που έκανα πρόσφατα στην Ινδοκίνα, εκεί είδα του ανθρώπους να βιάζονται να προοδεύσουν, να έχουν μία αξιοκρατική προσέγγιση και να χαίρονται για την αριστεία.. εμείς που μιλάμε έχουμε Δημοκρατικό Καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός εκεί είναι απολυταρχικός και αισθάνομαι ότι αυτοί θα μας προλάβουν. Το ερώτημα που κάνω και επειδή αναφερθήκατε στο μέλλον και είναι πραγματικό δίλλημα, τα παιδιά μου αν τους προλάβουν αυτοί θα συζητήσουν τη δημοκρατική και τον τρόπο αξιών που έχουμε γαλουχηθεί??εκεί το μοντέλο δεν είναι η Ευρώπη αλλά η Σιγκαπούρη.
Ευ. Βενιζέλος: Θα σας πω το εξής. Η δημοκρατία, αυτό που λέμε φιλελεύθερη δημοκρατία και δυτική Δημοκρατία, είναι ένα δραματικά μειονοτικό πολίτευμα. Υπό συνθήκες δημοκρατίας ζούνε μόνο 900 εκ. άνθρωποι στον κόσμο, δηλαδή ζει περίπου το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, οι υπόλοιποι ζουν υπό συνθήκες αυταρχικών - ολοκληρωτικών πολιτευμάτων. Βεβαίως πολλά από τα αυταρχικα- ολοκληρωτικά πολιτεύματα ισχυρίζονται ψευδώς ότι είναι δημοκρατίες.
Η Κίνα έχει πάρα πολύ μεγάλη αυτοπεποίθηση και δεν λέει ότι είναι δημοκρατικό πολίτευμα. Στο τίτλο του κράτους λέει ότι είναι Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, αλλά δεν λέει ότι είναι μια δημοκρατία σαν τις δυτικές. Χρησιμοποιεί μία έννοια, την οποία την είπατε με αφορμή τη Σιγκαπούρη αλλά ξεκινάει από τη Κίνα, που λέγεται meritocracy, είναι η αξιοκρατία. Είναι ένα άθροισμα, ένα αμάλγαμα του Κομφουκιανισμού και του Μαρξισμού και εγγυητής της αξιοκρατίας είναι το Κομουνιστικό Κόμμα της Κίνας. Το οποίο δεν λειτουργεί όπως τα παλιά κομμουνιστικά κόμματα, τα κόμματα νέου τύπου όπως λέμε, αλλά είναι ο συλλέκτης των πιο άξιων σε κάθε τομέα, που πρέπει να υπακούσουν αλλιώς έχει συνέπειες όπως συλλήψεις. Ως εκ τούτου η θεωρεία αυτή της meritocracy, είναι μία εξελιγμένη προσέγγιση η οποία κρύβει μέσα την αμφισβήτηση της δημοκρατίας. Και λέει ότι μπορεί να έχω καπιταλισμό χωρίς δημοκρατία. Πλέον η Κίνα αγωνίζεται να διαμορφώσει τις προϋποθέσεις μετασχηματισμού της, σε υπερδύναμη. Ακόμα δεν το έχει καταφέρει, δεν το έχει καταφέρει στρατιωτικά καταρχάς γιατί έχει όσες πυρηνικές κεφαλές έχει η Ευρώπη, λίγο λιγότερο αν αθροίσεις τις Αγγλικές και τις Γαλλικές και τις κινέζικες από την άλλη, η Ευρώπη είναι και λίγο παραπάνω αλλά δεν φτάνει ούτε τα μεγέθη της Ρωσίας, ούτε των ΗΠΑ. Επίσης στον μεγάλο αγώνα της Τεχνητής Νοημοσύνης ακόμα πρώτη είναι η Αμερική. Η Κίνα είναι δεύτερη. Το εντυπωσιακό είναι πόσο πίσω είναι η Ρωσία. Η Ρωσία έχει πάρα πολύ μικρή επίδοση στην Τεχνητή Νοημοσύνη με εξαίρεση τις στρατιωτικές εφαρμογές.
Άρα, λοιπόν μπορεί να υπάρχει καπιταλισμός χωρίς δημοκρατία, αλλά ποιος θα είναι πιο πετυχημένος; Αυτό ήταν ένα πολύ ωραίο δίλημμα ξέρετε όταν ανακαλύφθηκε η πυρηνική βόμβα. Γιατί κέρδισαν οι σύμμαχοι; Γιατί η πυρηνική βόμβα ανακαλύφθηκε στην Αμερική και όχι στην Γερμανία; Επειδή ήταν Δημοκρατία. Η Γερμανία και το χιτλερικό καθεστώς, ως ολοκληρωτικό καθεστώς και η πρωσική αντίληψη για την οργάνωση της έρευνας, η στρατιωτική και ιεραρχημένη, ηττήθηκε και στον αγώνα δρόμου για το ποιος θα κάνει πρώτος τη βόμβα. Κέρδισαν οι Αμερικάνοι. Κέρδισαν οι σύμμαχοι. Και έριξαν μετά τη βόμβα στην Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι.
Λοιπόν, αντιλαμβάνεστε ότι ζούμε τώρα πια σε αυτήν την εποχή όπου το μεγάλο ερώτημα είναι αν θα διατηρήσει την προτεραιότητά της αυτή η δημοκρατική αντίληψη για την αγορά και την οικονομία. Το παράδοξο είναι ότι η εποχή Τραμπ υπερπολιτικοποιεί την οικονομία. Δεν εμπιστεύεται την αυτορρυθμιστική της ικανότητα. Στην πραγματικότητα ζούμε μια εποχή ενός κολοσσιαίου νέου κρατικού παρεμβατισμού. Μιλάμε δηλαδή πια υπό όρους έντονου κρατικού καπιταλισμού. Καταρχάς οι δασμοί, δεύτερον οι πολιτικές αποφάσεις, για όλα τα θέματα. Φωνάζουνε τις φαρμακοβιομηχανίες και τις λένε, αν δεν μειώσεις τις τιμές για τους Αμερικανούς πολίτες, θα σου επιβάλλω μια εξοντωτική φορολογία, οπότε συμμορφώνονται σε με κρατική παρέμβαση νέου τύπου. Και αυτό φέρνει και την Ευρωπαϊκή Ένωση και μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα προ νέων διλλημάτων τα οποία όταν τα πάμε στη μεγάλη κλίμακα, σε αυτή που θέτετε, δηλαδή τι γίνεται με την Ινδοκίνα, τι γίνεται με την Σιγκαπούρη, αυτές οι χώρες θα πάνε στην Κινεζική σφαίρα επιρροής; Διότι, η Νότια Κορέα, αυτή την στιγμή αυτό φοβάται, που είναι μια μεγάλη χώρα με ισχυρή οικονομία. Μη τυχόν βρεθεί στην κινεζική σφαίρα επιρροής, και εγκαταλειφθεί από τη Δύση.
Αυτά είναι πολύ μεγάλα ερωτήματα, τα οποία στην μεγάλη κλίμακα, συνδέονται με την Ινδία. Διότι, η Ινδία είναι αυτή που έχει το πληθυσμιακό βάρος, τον όγκο, η πρώτη χώρα, η οποία αν ταχθεί με τη Δύση, αν η Ινδία έρθει στη Δύση, τότε τα πληθυσμιακά μεγέθη της Δύσης γίνονται πραγματικά ακαταγώνιστα. Ποιο είναι το χαρακτηριστικό λοιπόν της Ινδίας σε σχέση με τη Κίνα; Είναι ότι είναι Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, παρά τα προβλήματα της, είναι Κοινοβουλευτική Δημοκρατία και είναι και μία χώρα με αγγλοφωνία και με επίδοση στα θέματα των υπολογιστών, μεγάλη. Μπορεί να μην είναι πρωτότυπη, αλλά είναι μεγάλη από πλευράς χεριών, άρα λοιπόν αυτά είναι τα ζητήματα. Αυτή την κλίμακα πρέπει να συζητήσουμε. Αυτή την κλίμακα μπορούμε να τη συζητάμε και μόνοι μας αλλά τουλάχιστον ως Ευρώπη έχει νόημα να τη συζητήσουμε και μάλιστα ως διευρυμένη Ευρώπη. Δηλαδή, Ευρώπη μαζί με τον Καναδά, Ευρώπη η οποία μπορεί να διεκδικήσει ξανά τη θέση της στον διάλογο με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Γιατί δεν θα πούμε ότι οριστικά ακολουθούμε διαφορετικούς δρόμους, πρέπει να επανέλθουμε στη σχέση των δύο πλευρών του Ατλαντικού.
Αθ. Συριανός: Είναι απολαυστική η συζήτηση και πρέπει όμως να σας κάνω ένα τελευταίο ερώτημα, θα μπορούσαμε να μιλάμε ώρα αλλά, αναφερθήκατε σε αυτό και είπατε, δώσατε και μία ευθύνη στους πολίτες, ποιο είναι το κεντρικό διακύβευμα αυτή τη στιγμή για θεσμική σταθερότητα στη χώρα, γιατί μας τρομάξατε λίγο, είπατε ότι δεν είναι τόσο σταθερή η κατάσταση, η πολιτική και οικονομική.
Ευ. Βενιζέλος: Το διακύβευμα το άμεσο είναι να υπάρξει μια κυβέρνηση συνεργασίας, η οποία βγάζει νόημα και η οποία μπορεί να πάρει μεγάλες πρωτοβουλίες και να μιλήσει με την κοινωνία και με την οικονομία με διαφορετικό τρόπο. Πιστεύω ότι η εποχή των μονοκομματικών κυβερνήσεων, αυτών των απλών προθυπουργοκεντρικών κυβερνήσεων όπου ένα πρόσωπο αποφασίζει για τα πάντα, με μια εξουσία που δεν προβλέπεται στο Σύνταγμα αλλά που φτάνει την προεδρική εξουσία των Ηνωμένων Πολιτειών και βάλε, πέρασε. Γιατί εκεί υπάρχουν αντίβαρα, οργανωμένα, υπάρχει Ανώτατο Δικαστήριο, υπάρχει Κογκρέσο, εδώ δεν υπάρχει τίποτα. Αυτό λοιπόν έχει φτάσει στα όριά του, δεν μπορεί να προσφέρει κάτι.
Άρα, πρέπει να βρεθεί κάτι άλλο, αυτό δεν έχει προταθεί. Έτσι δεν είναι; Και υπό την έννοια αυτή, τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τα οποία έχουν μία παράδοση, μία θεσμικότητα, μια υπευθυνότητα, ακόμη και αν δεν έχουν την πλήρη λύση είναι παρά πολύ σοβαροί παράγοντες για να προκύψει αυτή η λύση. Αναφέρομαι εδώ, όπως αντιλαμβάνεστε, στο ΠΑΣΟΚ, του οποίου ήμουν πρόεδρος και το οποίο έχει μια σημασία να το αντιμετωπίζουμε με σεβασμό και τρυφερότητα γιατί το χρειάζεται η χώρα. Έστω με μικρότερο ποσοστό από αυτό που είχαμε συνηθίσει, δεν υπάρχει και τίποτα άλλο αυτή την στιγμή, το όποιο να έχει τα χαρακτηριστικά αυτά. Το όποιο βεβαία δεν συνιστά μια πλήρη απάντηση αλλά συνιστά μια αφετηρία για να μιλήσει κανείς με έναν πιο σοβαρό τρόπο.
Αλλά όταν τα πάντα γίνονται επιθετικά, όταν υπάρχει μια επίθεση που ξεκινάει από την κυβέρνηση προς την αντιπολίτευση και όχι από την αντιπολίτευση προς την κυβέρνηση δυσκολεύεται ο διάλογος και ανατρέπονται και οι θεσμικές ισορροπίες. Η χώρα πρέπει να έχει κυβέρνηση, να έχει ένα θεσμικό σύστημα που λειτουργεί. Εδώ οι ανεξάρτητες αρχές είναι ακέφαλες μερικά χρόνια και δεν ενδιαφέρεται κάνεις, παρότι επιλέγονται από τη Διάσκεψη των Πρόεδρων της Βουλής και θα μπορούσαν να την έχουν αλλάξει τη σύνθεση διότι κακώς ανατέθηκε εκεί. Έπρεπε η επιτροπή να συγκροτείται με τη δύναμη των κομμάτων ενώ η Διάσκεψη των Πρόεδρων έχει πρόεδρους επίτροπων μέσα και θα μπορούσαν να βάλουν ακόμη δύο πρόεδρους και να έχουν πλειοψηφία αλλά δεν θέλουν τις ανεξάρτητες αρχές. Ευτυχώς, περιέργως πως, οι ρυθμιστικές αρχές που δεν προβλέπονται στο Σύνταγμα αλλά προβλέπονται στην Ενωσιακή νομοθεσία και τις θεσπίζει η Εθνική νομοθεσία ως Ενωσιακή υποχρέωση, η ρυθμιστική αρχή ενέργειας, η Εθνική Επιτροπή τηλεπικοινωνιών, η Επιτροπή ανταγωνισμού, μπορούν θεωρητικά να κάνουν κάτι το οποίο να αφορά την αγορά, το οποίο το ξέρετε εσείς το ζείτε και αντιλαμβάνεστε πόση σημασία έχουν αυτού του είδους τα όργανα.
Αθ. Συριανός: Θα συμπληρώσω ότι και η θεσμική εκπροσώπηση της επιχειρηματικότητας πρέπει να συμπυκνωθεί, γιατί αν φωνάξουμε τώρα «Πρόεδρο» θα γυρίσουνε πολλά κεφάλια. Οπότε χρειάζεται συμπύκνωση και χρειάζονται και πόροι για να μπορούμε να προβάλλουμε όχι μόνο το πρόβλημα αλλά και λύσεις που προτείνουν.
Ευ. Βενιζέλος: Ναι, όντως, βεβαίως έχει αλλάξει λίγο το καθεστώς των κοινωνικών εταίρων , οι οποίοι αντλούν και πόρους από την ιδιότητά τους αυτή αλλά η αλήθεια είναι ότι ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, όπως σας το είπα και στην ομιλία μου, είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο και πολύ πιο σύνθετό από τις συλλογικές συμβάσεις. Και τη συλλογική αυτονομία, τη λεγόμενη. Και θα μπορούσε βέβαια και άλλοι θεσμοί να παίξουν πολύ σημαντικό ρόλο, όπως είναι η Ο.Κ.Ε., την οποία την είχαμε προβλέψει στο Σύνταγμα ρητά το 2001, αλλά βλέπετε και η Ο.Κ.Ε. υπονομεύεται ως προς την αξιοπιστία της και την πρακτικότητά της.
Αθ. Συριανός: Θέλω να σας ευχαριστήσω θερμά.
Ευ. Βενιζέλος: Εγώ ευχαριστώ.
Αθ. Συριανός: Μας προσφέρατε τροφή για σκέψη και ευτυχώς σε λίγο ακολουθεί και η πιο κυριολεκτική εκδοχή της.
