Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στηv τελετή λήξης του συνεδρίου, Πενήντα χρόνια από το Σύνταγμα του 1975
5 Μαΐου 2006
Θέλω να ευχαριστήσω την Εταιρία Νομικών Βορείου Ελλάδος γιατί διαμορφώνει αυτό το τόσο πρόσφορο forum, προκειμένου να συζητήσουμε γύρω από ένα πάντοτε επίκαιρο και πάντα μεγάλο και κρίσιμο θέμα όπως η αναθεώρηση του Συντάγματος.
Φθινόπωρο 2006
Ευ. Βενιζέλος
Οι πολιτικές προϋποθέσεις και τα διεθνή όρια της αναθεώρησης
Η Μεταπολίτευση σε συνταγματικό επίπεδο ή ακριβέστερα στο επίπεδο της πολιτικής νομιμοποίησης του Συντάγματος μέσα από την συγκρότηση μιας ευρύτατης συνταγματικής συναίνεσης, ολοκληρώνεται μόλις το 2001.
Το Σύνταγμα του 1975 τέθηκε σε ισχύ με μία γενετικού χαρακτήρα αμφισβήτηση σε σχέση με το θεσμικό ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας. Αυτό ήταν το πεδίο της αντιπαράθεσης γύρω από την αναθεώρηση του 1986. Μόλις το 2001 τα δύο μεγάλα κόμματα συμπίπτουν στις παραδοχές τους γύρω από το Σύνταγμα για το σύνολο της ύλης του, με ελάχιστες εξαιρέσεις: Η Ν.Δ. αποδέχεται τους συνταγματικούς διακανονισμούς του 1986 σε σχέση με τη δομή της εκτελεστικής εξουσίας και το ΠΑΣΟΚ αναγνωρίζει πανηγυρικά την σημασία των διατάξεων που προστατεύουν τα συνταγματικά δικαιώματα. Επιπλέον το 2001 διαμορφώνεται μία πρωτοφανής συνταγματική συναίνεση για το σύνολο σχεδόν των αναθεωρητέων διατάξεων.
2006-2007
1. Η πολιτική και κοινωνική σημασία του Συντάγματος: Κεκτημένα και επιδιώξεις
Το Σύνταγμα δεν είναι ούτε πρόσχημα πίσω από το οποίο κρύβεται η πολιτική αμηχανία, ούτε πεδίο ασκήσεων ερασιτεχνισμού και δημαγωγίας. Είναι η κυριότερη κατάκτηση της περιόδου της νεωτερικότητας. Μια κατάκτηση που στην Ευρώπη ταυτίζεται με το δημοκρατικό κοινωνικό κράτους δικαίου. Τα ευρωπαϊκά συντάγματα δεν είναι ούτε δεξιά ούτε αριστερά.
2006-2007
2. Αναθεώρηση για την κοινωνία και τον πολίτη
Το γεγονός ότι με τη συμπλήρωση της πενταετούς προθεσμίας «ώριμου χρόνου» που επιβάλλει το άρθρο 110 του Συντάγματος, ξεκίνησε μια νέα διαδικασία αναθεώρησης, δεν είναι καθόλου παράδοξο ή αρνητικό. Στις περισσότερες, άλλωστε, δυτικές χώρες τέτοια προθεσμία δεν υφίσταται καν, ενώ η αναθεωρητική διαδικασία ολοκληρώνεται σε μία και μόνο βουλευτική περίοδο.
2006-2007
3. Σημεία συνταγματικής συναίνεσης: Σχέσεις κράτους και εκκλησίας - Εγγυημένο επίπεδο αξιοπρεπούς διαβίωσης - Συμμετοχή της Βουλής στην επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης - Νέοι θεσμοί άμεσης δημοκρατίας - Ενίσχυση της αυτοδιοίκησης
Από την πρόταση αναθεώρησης που υπέβαλε το ΠΑΣΟΚ εστιάζω την προσοχή μου σε πέντε σημεία, η απόρριψη των οποίων από την σημερινή πλειοψηφία της Νέας Δημοκρατίας θα ήταν μία εκδήλωση κομματικού πατριωτισμού, χωρίς ιδεολογικό, κοινωνικό και θεσμικό αντίκρισμα.
2006-2007
4. Αναθεώρηση των σχέσεων κράτους και Εκκλησίας
Στην πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος που υπέβαλλε η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ στις αρχές του 1995 στη Βουλή του 1993 περιλαμβανόταν και το άρθρο 3.
2006-2007
5. Τι σημαίνει πολιτική ευθύνη;
H έννοια της πολιτικής ευθύνης είναι ιδιαίτερα παρεξηγημένη και ταλαιπωρημένη. Αυτό συμβαίνει γιατί πολλοί χρησιμοποιούν συχνά τον όρο χωρίς να εννοούν τίποτα, γιατί δεν θέλουν να εννοήσουν κάτι το συγκεκριμένο. H πολιτική ευθύνη είναι απόλυτα συνυφασμένη με την δημοκρατική αρχή. Δεν νοείται η λειτουργία οποιουδήποτε δημοκρατικού συστήματος διακυβέρνησης χωρίς ανάληψη ή καταλογισμό πολιτικής ευθύνης. H πολιτική ευθύνη είναι συνεπώς ομόλογη προς την ανάληψη οποιασδήποτε πολιτικής αρμοδιότητας. Αρμοδιότητα και πολύ περισσότερο εξουσία, σημαίνει ανάληψη της αντίστοιχης πολιτικής ευθύνης.
2006-2007
1. Νέα οργανωτικά σχήματα αποκέντρωσης και αυτοδιοίκησης
Η διοικητική οργάνωση του κράτους και η διάρθρωση της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν είναι άσκηση επί χάρτου. Ζητούμενο δεν είναι ούτε η αίσθηση θεσμικής συμμετρίας ούτε η αναγκαστική λατρεία της καινοτομίας, αλλά η διαμόρφωση ενός σχήματος που δίνει τη σαφέστερη και αποτελεσματικότερη απάντηση σε δύο καίρια ερωτήματα:
2006-2007
2. Ένας νέος κώδικας σχέσεων κράτους - πολίτη
Στο ζήτημα των σχέσεων κράτους και πολίτη κρίνεται η ποιότητα τόσο του δημοκρατικού κοινωνικού κράτους δικαίου όσο και του αναπτυξιακού δόγματος μιας χώρας. Η λειτουργία του κράτους, με την ευρύτερη δυνατή έννοια του όρου, δηλαδή της δημόσιας διοίκησης σε κεντρικό και περιφερειακό επίπεδο, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των δύο βαθμών, όλων των φορέων του ευρύτερου δημόσιου τομέα και όλων των φορέων της λεγόμενης καθ’ ύλην αυτοδιοίκησης, είναι το πρώτο κατά σειρά ζήτημα που απασχολεί τους πολίτες ή μάλλον όλους όσοι έρχονται καθοιονδήποτε τρόπο σε επαφή με την ελληνική έννομη τάξη και το ελληνικό κράτος.
