Τετάρτη 26 Μαΐου 2021

 

Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στην εκδήλωση της Πολιτιστικής Εταιρείας «200 χρόνια ελεύθερης Ελλάδας, 1821-2021: Από το ιδεώδες στην πράξη της Δημοκρατίας, τότε και τώρα»

 

Αγαπητέ Δημήτρη, ευχαριστώ πολύ γιά την αγάπη σου, για τη τόσο θερμή εισαγωγή. Ευχαριστώ επίσης τον Σταύρο Ανδρεάδη και την Πολιτιστική Εταιρεία για την τιμητική πρόσκληση.

 

Φίλες και φίλοι,

Κύριε Πρωθυπουργέ,

 

Γιορτάζουμε φέτος όχι μόνο την επέτειο των διακοσίων ετών από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης της Ανεξαρτησίας το 1821, αλλά και όλη τη διαδρομή του ελληνικού κράτους από την Επανάσταση μέχρι τώρα.

 

Μέχρι τη σημερινή Ελλάδα  που παρά  τις περιπέτειες, τις αντιφάσεις, τις παλινδρομήσεις είναι ένα μεγάλο success story.

 

Μια δυτική δημοκρατία που εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ το 1952, στην αρχή ήδη του Ψυχρού Πολέμου, όταν όλες οι άλλες χώρες της περιοχής ζούσαν υπό το καθεστώς του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού – με εξαίρεση την Τουρκία, πρέπει να σημειώσω.

 

Μια χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το 1981 και της Ευρωζώνης από το 2001. Μια χώρα που κατάφερε να ξεπεράσει τον άμεσο κίνδυνο της ασύντακτης χρεοκοπίας και τα δύσκολα μέτρα λιτότητας που επιβλήθηκαν λόγω της οικονομικής κρίσης της προηγούμενης δεκαετίας,  με το  Σύνταγμά της να αντέχει, την κοινοβουλευτική δημοκρατία και το κράτος δικαίου να λειτουργούν.

 

Μια χώρα που διαχειρίζεται την πανδημία σε επίπεδο θεσμών, με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων, υπό τον άμεσο έλεγχο των ελληνικών δικαστηρίων αλλά και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

Μια χώρα, βέβαια, με οικονομικές ανισότητες, προβλήματα ανταγωνιστικότητας, υψηλό αλλά υβριδικό και ελεγχόμενο δημόσιο χρέος, μια χώρα που ετοιμάζεται και μπορεί  να υπερβεί - με τη βοήθεια των ευρωπαϊκών εργαλείων - τα προβλήματα που προκάλεσε η οικονομική κρίση λόγω πανδημίας.

 

Η Ελληνική Επανάσταση της Ανεξαρτησίας δεν ήταν ένα μεμονωμένο φαινόμενο. Την περίοδο εκείνη στο υπόστρωμα του διαφωτισμού και στο κλίμα του πολιτικού ρομαντισμού, εμφανίστηκε ένα κύμα επαναστάσεων φιλελεύθερου και δημοκρατικού χαρακτήρα.

 

Τα Συντάγματα της επαναστατικής περιόδου εντυπωσιάζουν με τον πρώιμο δημοκρατικό τους χαρακτήρα και τις προωθημένες φιλελεύθερες διακηρύξεις τους.

 

Όμως η Επανάσταση αντιμετώπισε τελικά μεγάλες δυσκολίες στο στρατιωτικό πεδίο. Ο Αγώνας κινδύνευσε να χαθεί.

 

Το μεγάλο επιχείρημα του επαναστατημένου Έθνους, απέναντι στις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, ήταν όχι ο φιλελεύθερος και δημοκρατικός αλλά ο εθνικός και χριστιανικός  χαρακτήρας της Επανάστασης.

 

Επιπλέον δε, ένα γεωπολιτικό πλεονέκτημα που μπορούσε να διαθέτει ένα ανεξάρτητο ελληνικό κράτος σε αντίθεση, αλλά ενίοτε και σε συνδυασμό με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. 

 

Διακόσια χρόνια αργότερα τα μεγάλα θέματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας και άμυνας κινούνται γύρω από την ίδια θεματική.

 

Η  αναγνώριση της ανεξαρτησίας του νέου ελληνικού κράτους από τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής, όλες μοναρχικές, επιτεύχθηκε υπό την προϋπόθεση ότι και στην Ελλάδα θα επιβληθεί μοναρχικό πολίτευμα. Το νέο κράτος αναγνωρίσθηκε διεθνώς το 1830 και απέκτησε την αρχική του επικράτεια ως μοναρχία, όχι ως δημοκρατία και μάλιστα φιλελεύθερη.  

 

Η μετάβαση από την απόλυτη στη συνταγματική μοναρχία και στη συνέχεια στη Βασιλευομένη δημοκρατία είχε μια αρκετά μακρά διάρκεια - από το 1827 έως το 1864. Η καθολική ψηφοφορία των πολιτών  ( των ανδρών με βάση τις αντιλήψεις της εποχής) καθιερώνεται όμως πολύ νωρίς.  Το κοινοβουλευτικό σύστημα οργανώνεται και λειτουργεί με πληρότητα εντυπωσιακή για τα διεθνή δεδομένα, ήδη από το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα.

 

Το νήμα που διαπερνά την ιστορία των διακοσίων αυτών ετών είναι η συνεχής σύγκρουση ανάμεσα αφενός μεν στην εθνική και εδαφική ολοκλήρωση, αφετέρου δε στη θεσμική, συνταγματική και δημοκρατική ολοκλήρωση της χώρας. Η δημοκρατία και το κράτος δικαίου υποχωρούν  πολλές φορές μπροστά στις ανάγκες της εξωτερικής πολιτικής και της εδαφικής επέκτασης.

 

Η Ελλάδα παρά τις πρώιμες εκδηλώσεις δημοκρατίας και φιλελευθερισμού στα επαναστατικά συνταγματικά κείμενα, δεν έφτασε καθόλου εύκολα στο κεκτημένο μιας ολοκληρωμένης και βέβαιης για τον εαυτό της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

 

Παρά την οικουμενική αξία που αναμφίβολα διεκδικούν η δημοκρατία, το  κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα, η φιλελεύθερη δημοκρατία είναι η δυτική δημοκρατία. Είναι το θεσμικό κεκτημένο της Δύσης και η ουσιώδης προϋπόθεση της οικονομικής της ανάπτυξης και της κοινωνικής της συνοχής, αλλά και αντίστροφα.

 

Η Ελλάδα είχε την τύχη να κάνει από πολύ νωρίς και σε όλες τις κρίσιμες στιγμές τη δυτική επιλογή. Με ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας να διατηρεί όμως ανατολικές ψευδαισθήσεις και «ενοχές». 

 

Η πιο σημαντική και εκλεπτυσμένη εκδοχή της δυτικής δημοκρατίας είναι η ευρωπαϊκή δημοκρατία που ταυτίζεται πρακτικά με τις βάσεις της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

 

Η Ευρωπαϊκή Δημοκρατία ξέρει από την ιστορική της εμπειρία, ιδίως του μεσοπολέμου,  ότι ο λαϊκισμός και μάλιστα ο εθνικολαϊκισμός  είναι σύμφυτη παθογένεια της δημοκρατίας.

 

Ξέρει ότι η δυτική δημοκρατία ή θα είναι φιλελεύθερη ή δεν θα υπάρχει.

 

Ξέρει ότι ένας ηγέτης που εκλέγεται με μεγάλη πλειοψηφία και ισχυρή νομιμοποίηση και εκφράζει την πλειοψηφική δημοκρατία, όταν δεν σέβεται το κράτος δικαίου υπονομεύει τη φιλελεύθερη δημοκρατία και άρα τις αξίες και την ταυτότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

 

Για τον λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Δημοκρατία συχνά φοβάται το πιθανό αποτέλεσμα εκλογών και δημοψηφισμάτων σε διάφορες χώρες μέλη της, που μπορεί να  έχουν δημοκρατίες πλειοψηφικές αλλά όχι φιλελεύθερες.

 

Ίδιο είναι και το στοίχημα για τη φιλελεύθερη δημοκρατία στις ΗΠΑ μετά την εμπειρία Τραμπ αλλά με τον «Τραμπισμό» να είναι ζωντανός και να εκφράζει ένα πολύ μεγάλο μέρος της αμερικανικής κοινωνίας  παρά την επεκτατική οικονομική πολιτική Μπάιντεν.

 

Τώρα που ο Πρόεδρος Μπάιντεν ζητά από την Ευρώπη να ανασυγκροτηθεί η Δύση ως στρατηγική οντότητα,  ως  ευρωατλαντικός  άξονας, βλέπουμε πόσο δύσκολο είναι να εφαρμόζεται μια εξωτερική πολιτική βασισμένη στις αξίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

 

Αυτό φαίνεται σε σχέση με πολλά αραβικά κράτη, που δεν είναι δημοκρατικά, σε σχέση  με την Κίνα, που δεν είναι δημοκρατική, πιστεύει στην meritocracy, σε σχέση με τη Ρωσία, σε σχέση με τη Λευκορωσία, ιδίως μετά το τελευταίο προκλητικό επεισόδιο.

 

Θα έλεγα ότι στον παγκόσμιο χάρτη η πιο κρίσιμη περιοχή  όπου θα δοκιμαστεί η αντοχή της  φιλελεύθερης δημοκρατίας, πέραν των στενών γεωγραφικών ορίων της Δύσης,  είναι η Ινδία. Λόγω του μεγέθους της. Για τον λόγο αυτό η αντιμετώπιση της πανδημίας εκεί είναι ζωτικής σημασίας για το ευρύτερο κύρος και την προοπτική της φιλελεύθερης δημοκρατίας .

 

Σας ευχαριστώ.

Tags: Ομιλίες σε Συνέδρια | Ημερίδες | Εκδηλώσεις, 2021