Σάββατο 11 Μαΐου 2019

 

Ομιλία Ευάγγελου Βενιζέλου στην παρουσίαση του βιβλίου του «Η Δημοκρατία μεταξύ συγκυρίας και Ιστορίας», Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ, στην 16η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου – Θεσσαλονίκη*

 

Σας ευχαριστώ θερμότατα όλες και όλους που είστε εδώ. Η πόλη ζει ιδιαίτερες στιγμές τώρα, γιατί διεξάγεται ο τελικός του κυπέλλου του ποδοσφαίρου μεταξύ ΠΑΟΚ και ΑΕΚ. Εκτιμώ, λοιπόν, ιδιαιτέρως την επιμονή σας να είστε εδώ, για να συζητήσουμε για το βιβλίο μου, που εκδόθηκε πριν από μερικούς μήνες με την μέριμνα και την ποιότητα των εκδόσεων «Πατάκη» και ευχαριστώ την κυρία Άννα Πατάκη που είναι εδώ εκ μέρους των εκδόσεων τις οποίες και διευθύνει.

Ευχαριστώ θερμότατα τον Γιώργο Σκαμπαρδώνη, παλιό φίλο, που μετείχε και στην πρώτη παρουσίαση του βιβλίου στη Θεσσαλονίκη, γιατί δέχθηκε να συντονίσει, και μάλιστα εκ των ενόντων την σημερινή παρουσίαση. Παρακάλεσα τον Πρόεδρο Βασίλη Σκουρή και την συνάδελφό μου Λίνα Παπαδοπούλου να αναλάβουν το βάρος της παρουσίασης γιατί θέλω να γεφυρώσω τις γενιές της επιστήμης του Δημοσίου Δικαίου στο πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ο Βασίλης Σκουρής, που είδατε προηγουμένως πόσο γενναιόδωρος είναι και πόσο ανώτερος σε σχέση με την αντιμετώπιση διαφόρων προσώπων και διαφόρων φαινομένων, είναι ο άνθρωπος που κατέλαβε το υψηλότερο αξίωμα νομικού χαρακτήρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το διατήρησε με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Τίμησε την ελληνική επιστήμη του Δημοσίου Δικαίου, του Ευρωπαϊκού Δικαίου και βεβαίως συνέβαλε, δεν το ξέρουν πολλοί αυτό, καθοριστικά στον τρόπο με τον οποίο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετώπισε τα δύσκολα χρόνια της κρίσης, γιατί τα δύσκολα χρόνια της κρίσης έθεσαν νομικά προβλήματα, η οικονομική κρίση ήταν και είναι μια δικανική πρόκληση, όχι μόνο για τα Εθνικά Δικαστήρια των κρατών που υπήχθησαν σε προγράμματα διάσωσης, σε μνημόνια, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Πορτογαλία, αλλά ήταν μια δοκιμασία και για το Λουξεμβούργο για το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υπό την Προεδρία του Βασίλη Σκουρή εξέδωσε σημαντικές αποφάσεις που διαφύλαξαν τη συνοχή και την προοπτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης. Αυτό δεν είναι βεβαία η μόνη συμβολή του σε αυτό που λέγεται ευρωπαϊκός νομικός πολιτισμός αλλά είναι ένα πάρα πολύ ισχυρό δείγμα. Τον ευχαριστώ, λοιπόν, για την αγάπη του και για την συμπόρευσή μας, επίσης τον ευχαριστώ γιατί με εφοδίασε σήμερα με ένα υποδειγματικό επικήδειο τον οποίον μπορώ να χρησιμοποιήσω την κατάλληλη στιγμή. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος είχε απελπιστεί γιατί δεν είχε αναλάβει κανείς την πρωτοβουλία να διατυπώσει ζώντος εκείνου έναν επικήδειο και τον εκφώνησε μόνος του, όπως ξέρετε, στην Βουλή των Ελλήνων. Βασίλη μου ευχαριστώ πάρα πολύ, ήταν πολύ συγκινητικά αυτά που είπες, υπερβολικά βεβαίως αλλά μας αρέσει να ακούμε τις υπερβολές μερικές φορές.

Τώρα η Λίνα Παπαδοπούλου που είναι από την νεότερη γενιά των συνταγματολόγων, μια από τις πληρέστερες επιστημονικές φωνές, αφοσιωμένη στην έρευνα, με στέρεες σπουδές, με διδακτικό έργο μεγάλο και βεβαίως συγγραφέας μεταξύ πολλών άλλων της σημαντικότερης ίσως ελληνικής μονογραφίας για τη σχέση της ευρωπαϊκής έννομης τάξης με τα εθνικά συντάγματα, για το πρόβλημα δηλαδή της υπεροχής, για τη σύγκρουση ως προς την προτεραιότητα ή την υπεροχή των εθνικών συνταγμάτων και της ευρωπαϊκής έννομης τάξης και είχε βρεθεί πριν από την κρίση στην καρδιά του νομικού προβληματισμού της κρίσης. Την ευχαριστώ για την παρουσίαση που έκανε με τόσο γενναιόδωρο τρόπο γιατί αφορούσε η παρουσίαση αυτή έναν δάσκαλό της.

 

Τώρα, είχαμε την ευκαιρία προχθές, την Πέμπτη, με τον Βασίλη Σκουρή να κάνουμε έναν πολύ ζωντανό και κατά την γνώμη μου, εξαιρετικά ενδιαφέροντα διάλογο στην Αθήνα, σε μια εκδήλωση που οργανώθηκε και από τον Κύκλο Ιδεών και την Ελληνική Ένωση Ευρωπαϊκού Δικαίου, ενόψει των ευρωεκλογών, για την κρίση της Ευρωπαϊκής Ιδέας και για τους κινδύνους της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης. Και συζητήσαμε ακριβώς για την κρίση της Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας και για το μεγάλο ζητούμενο των ευρωπαϊκών εκλογών. Φανταστείτε, ότι τώρα εμείς έχουμε ένα δημοκρατικό αίτημα το οποίο βρίσκεται αυτή τη στιγμή υπό εξέλιξη και υπό δοκιμασία σε όλα τα πιθανά επίπεδα. Αυτή τη στιγμή δοκιμάζεται η Δημοκρατία σε επίπεδο τοπικό γιατί έχουμε δημοτικές εκλογές, σε επίπεδο περιφερειακό γιατί έχουμε περιφερειακές εκλογές, σε επίπεδο ευρωπαϊκό και ούτως ή άλλως, αργά ή γρήγορα, πάντως μέχρι το φθινόπωρο, θα έχουμε και μια δοκιμασία εθνικού χαρακτήρα, θα διαμορφωθούν νέοι πολιτικοί συσχετισμοί.

Η Δημοκρατία, όπως ειπώθηκε, είναι από τη φύση της συγκυριακή, γιατί αν δεν υπήρχε το περιοδικό στοιχείο, αν δεν υπήρχε το στοιχείο της προσωρινότητας, αν δεν είχαμε επαναλαμβανόμενους εκλογικούς κύκλους δεν θα είχαμε ούτε λογοδοσία, ούτε αίσθηση του πολιτικού κόστους ούτε συμμετοχή του εκλογικού σώματος. Δεν υπάρχει εφάπαξ Δημοκρατία. Η Δημοκρατία, λοιπόν, είναι επαναλαμβανόμενη, υπάρχουν προσωρινές αποφάσεις οι οποίες δοκιμάζονται και οι οποίες επαναξιολογούνται, υπάρχουν λάθη τα οποία γίνονται στις εκλογές τα οποία μπορεί ανέτως να επαναληφθούν και πολύ δύσκολα να επανορθωθούν.

Ποια είναι λοιπόν η σχέση της Δημοκρατίας με τη συγκυρία; Είναι πολύ εύκολο να το καταλάβει κανείς. Είναι στοιχείο του ορισμού της Δημοκρατίας ο συγκυριακός χαρακτήρας. Η Ιστορία είναι μια μέριμνα, είναι μια αίσθηση, είναι ένα ζήτημα ευθύνης δημοκρατικής που αφορά αυτόν που αποφασίζει, δηλαδή είναι ένα ζήτημα επίγνωσης, πρέπει όταν αποφασίζουμε συγκυριακά με βάση τη λειτουργία της Δημοκρατίας να έχουμε μια επίγνωση των ιστορικών επιπτώσεων, δηλαδή να έχουμε μια διορατικότητα, αλλά η διορατικότητα δεν μπορεί να επιβληθεί, επίσης δεν μπορούν να υπάρξουν κυρώσεις για την έλλειψη διορατικότητας γιατί ούτως ή άλλως λειτουργεί η κύρωση που ενυπάρχει στο λάθος.

Αυτή η αντίφαση μεταξύ συγκυρίας και ιστορίας έχει γεφυρωθεί θεσμικά τους τελευταίους αιώνες; Τους αιώνες της νεωτερικότητας ας πούμε; Ναι, έχει γεφυρωθεί ώς ένα βαθμό μέσα από τον θεσμό του Συντάγματος. Το συνταγματικό φαινόμενο που είναι ένα φαινόμενο πρόσφατο, είναι ένα φαινόμενο δηλαδή του 18ου αιώνα και είναι προϊόν των δυο μεγάλων επαναστάσεων, της Αμερικανικής και της Γαλλικής, μιας επανάστασης Εθνικής Ανεξαρτησίας, όπως ήταν η Αμερικανική και μιας επανάστασης εμφύλιας, για να αναφερθώ στην προηγούμενη συζήτηση για τον εμφύλιο πόλεμο που ήταν η επανάσταση η Γαλλική, αυτές οι δυο διαφορετικού τύπου επαναστάσεις, είχαν ως κοινό παρονομαστή το φαινόμενο του Συντάγματος. Το Σύνταγμα είναι μια προσπάθεια να ρυθμιστεί νομικά η σχέση της Δημοκρατίας με την Ιστορία. Για να γίνει αυτό περιορίζονται τα δικαιώματα του εκλογικού σώματος και των οργάνων που αυτό το εκλογικό σώμα αναδεικνύει διότι ορισμένα θέματα δεν μπορούν να ρυθμίζονται συγκυριακά καθώς υπερισχύουν κανόνες συνταγματικοί οι οποίοι υπερέχουν του συνηθισμένου νόμου και εμπεριέχουν διακανονισμούς οι οποίοι είναι διακανονισμοί του μακρού ιστορικού χρόνου. Είναι διακανονισμοί που φιλοδοξούν να ισχύσουν για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα.

 

Και τι ρυθμίζουν κυρίως οι συνταγματικοί κανόνες; Οι συνταγματικοί κανόνες ρυθμίζουν δυο θέματα: τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίον λειτουργεί η Δημοκρατία, γιατί δεν μπορεί οι ίδιοι οι κανόνες της Δημοκρατίας να βρίσκονται στην διάθεση του συγκυριακού νομοθέτη, της συγκυριακής πλειοψηφίας, πρέπει να έχουμε σταθερούς κανόνες και από ένα σημείο και μετά, αυτό το οποίο γίνεται αντικείμενο συνταγματικά ρυθμισμένο είναι τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Αλλά, βεβαίως, πάρα πολύ σύντομα η υπεροχή του Συντάγματος, η λειτουργία του αυτή σε σχέση με την Ιστορία, αμφισβητείται διότι διεκδικείται και από άλλες έννομες τάξεις. Διεκδικείται από το Διεθνές Δίκαιο και στην Ευρώπη που έχουμε πολύ ανεπτυγμένη περιφερειακή έννομη τάξη, ευρωπαϊκή, ενωσιακή αμφισβητείται από την υπεροχή του Ευρωπαϊκού Ενωσιακού Δικαίου, τις τελευταίες δεκαετίες. Στο πεδίο των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και η έννομη τάξη της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, έχει και αυτή πάρα πολύ μεγάλη σημασία αλλά την εντάσσω στην επιρροή που ασκεί το Διεθνές Δίκαιο, γιατί αυτοί οι κανόνες περί προστασίας των Δικαιωμάτων στο Διεθνές Δίκαιο είναι, ούτως ή άλλως, κανόνες erga omnes όπως λέμε, αυτό είναι το κανονικό erga omnes. Είναι κανόνες αναγκαστικού δικαίου που δεν μπορούν να αμφισβητηθούν από τον εθνικό νομοθέτη και ούτε από τον εθνικό δικαστή.

 

Αντιλαμβάνεστε όμως τώρα τι γίνεται, όλα τα μεγάλα θέματα μπορεί να θεωρηθεί ότι ρυθμίζονται από το Σύνταγμα, άρα ότι για όλα τα μεγάλα θέματα αποφασίζει τελικά ο ερμηνευτής του Συντάγματος. Και ο τελευταίος ερμηνευτής του Συντάγματος δεν είναι ο νομοθέτης, είναι ο δικαστής. Και ιδίως σε χώρες οι οποίες έχουν γεννηθεί δημοκρατικές και φιλελεύθερες γιατί ήταν και ομοσπονδιακές, όπως συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες και έπρεπε να διαφυλαχθεί και η σχέση μεταξύ πολιτειών και ομοσπονδίας, η ισχύς που έχει το δικαστήριο δηλαδή το ανώτατο δικαστήριο είναι πάρα πολύ μεγάλη και αυτό συμβαίνει και με τα συνταγματικά δικαστήρια στην Ευρώπη, ιδίως εκεί που έχουμε ομοσπονδιακές χώρες, για αυτό ξεκινάνε αυτά τα ζητήματα από τη Γερμανία, την Αυστρία και ούτω κάθε εξής, αλλά το ίδιο λίγο πολύ συμβαίνει και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Γιαυτό είναι τόσο ισχυρός ο ρόλος του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης γιατί το δικαστήριο αυτό είναι ένα δικαστήριο που όπως λέμε γιατί - με επαινέσατε για την γνώση μου του Εκκλησιαστικού και Κανονικού Δικαίου- είναι ένα δικαστήριο υπερτελές, όπως έχουμε μείζονα και υπερτελή Σύνοδο. Υπερτελής είναι η Σύνοδος γιατί συνέρχεται υπέρ ενός τέλους, για ένα σκοπό, για να λύσει ένα πρόβλημα, να καταδικάσει, ας πούμε, ένα Πατριάρχη, να τον καθαιρέσει, να λύσει μια σύγκρουση σε σχέση με το Αυτοκέφαλο. Το δικαστήριο λοιπόν είναι υπερτελές, υπηρετεί την Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση, γιατί το δικαστήριο έχει αποστολή να υπηρετήσει την Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση. Η αποστολή του Εθνικού Δικαστηρίου είναι να προστατεύσει το Κράτος Δικαίου, τα δικαιώματα, τη νομιμότητα, άρα, υπάρχει τεράστιο περιθώριο αμφισβήτησης για το ποιος μπορεί να λύσει τα θέματα αυτά, που σημαίνει ότι μπορεί να μην έσκισε τα μνημόνια ο κ. Τσίπρας το 2015 γιατί δεν μπόρεσε να αντέξει στην πίεση του συσχετισμού των δυνάμεων και κατάλαβε τον κίνδυνο της χρεωκοπίας και του Grexit αλλά μπορεί ο δικαστής μέχρι το 2019 να εκδίδει αποφάσεις που αμφισβητούνε επιλογές του 2010- 11, ιδίως από το 2012 και μετά και να έχει στο μυαλό του μια εικόνα που σκίζουμε τα μνημόνια γιατί τώρα δεν έχουμε ανάγκη να τα σεβαστούμε διότι πρέπει να ξαναζήσουμε την εμπειρία της δημοσιονομικής κρίσης. Αυτά είναι τα θέματα.

Τώρα σε αυτά όλα προστίθεται μια συνολική αμφισβήτηση της Δημοκρατίας. Η συνολική αμφισβήτηση της Δημοκρατίας που εμάς μας φαίνεται κάτι αυτονόητο και δεδομένο και κεκτημένο προέρχεται από ένα πάρα πολύ απλό γεγονός. Σε όλη την περίοδο κατά την οποία οι δημοκρατικές αξίες και οι δημοκρατικοί κανόνες κατέστησαν οικουμενικού χαρακτήρα, η Δημοκρατία ήταν ταυτισμένη με την ανάπτυξη, την ευημερία, την πρόοδο και την ασφάλεια. Δηλαδή, με βάση τις έρευνες, οι ανεπτυγμένες χώρες ήταν δημοκρατικές, οι υπανάπτυκτες χώρες ή οι υπό ανάπτυξη χώρες είχαν ελλείμματα δημοκρατίας αλλά αν δεν ήσουν δημοκρατική χώρα, δεν μπορούσες να πετύχεις και υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Το στοίχημα το έχασε ο υπαρκτός σοσιαλισμός, το έχασε η Σοβιετική Ένωση, κατέρρευσε το σύστημα αυτό γιατί δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί και στον παγκόσμιο οικονομικό ανταγωνισμό, δεν μπόρεσε να πετύχει στόχους οικονομικούς και τεχνολογικούς από ένα σημείο και μετά. Είναι και ο λόγος για τον οποίο την ατομική βόμβα την βρήκε η δημοκρατική Αμερική και δεν μπόρεσε να την βρει η ναζιστική Γερμανία, ευτυχώς! Γιατί έχει πολύ μεγάλη γνωσιολογική σημασία το δημοκρατικό περιβάλλον.

Όμως, εδώ και τρείς περίπου δεκαετίες αυτό αμφισβητείται. Υπάρχουν χώρες μη δημοκρατικές οι οποίες πετυχαίνουν υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, τεχνολογικά επιτεύγματα με άλλο παράδειγμα. Το χαρακτηριστικό εδώ παράδειγμα είναι η Κίνα η οποία δεν πιστεύει στη Δημοκρατία, αυτή τη δική μας, τη δυτική, που την έχουμε καταστήσει και οικουμενική, γιατί έχει άλλη αντίληψη, τη λεγόμενη meritocracy, την αξιοκρατία, που θεωρεί ότι είναι το πολίτευμα το οποίο μπορεί να λειτουργήσει που είναι ένας πολιτικός αυταρχισμός με μια απελευθέρωση της αγοράς αλλά με σκληρό πολιτικό έλεγχο πάνω σε όλα, από το internet μέχρι τους κανόνες προστασίας του περιβάλλοντος και τους κανόνες του εμπορικού ανταγωνισμού.

Άρα αμφισβητείται το μεγάλο κεκτημένο της Ευρώπης και αμφισβητείται το μεγάλο κεκτημένο της Δύσης. Έγινε μια έρευνα προσφάτως την οποία δημοσίευσε το «Bloomberg» που μας είπε και μας τρόμαξε, ότι το 70% του παγκόσμιου ΑΕΠ βρίσκεται στα χέρια κυβερνήσεων που είναι λαϊκιστικές έως ανοιχτά αυταρχικές. Βεβαίως υπολογίζει μέσα σε αυτό το 70% την Κίνα, τη Ρωσία του Πούτιν, υπολογίζει και τις Ηνωμένες Πολιτείες του Τράμπ. Αντιλαμβάνεστε, λοιπόν, τι τεράστιο πρόβλημα υπάρχει στην Ευρώπη.

Στην Ευρώπη η κρίση είναι μια κρίση πολλαπλή. Είναι μια κρίση εν τέλει Δημοκρατίας γιατί καταρρέει το μοντέλο ανταγωνιστικότητας και ανάπτυξης. Είναι κρίση δημογραφική. Είναι κρίση δημοσιονομική. Είναι κρίση χρηματοοικονομική. Είναι κρίση ασφάλειας, επειδή εσωτερική και εξωτερική ασφάλεια ταυτίζονται ως πρόβλημα και γιατί έχουμε ασύμμετρες τρομοκρατικές απειλές και ενέργειες, έχουμε την πίεση των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών και έχουμε βεβαίως και άνοδο της εθνικιστικής ιδεολογίας, έχουμε αμφισβήτηση της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης ως Ιδέας σε πάρα πολλές χώρες ιδίως στις νεότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα τελευταία κύματα διεύρυνσης και μάλιστα στις χώρες που προέρχονται από την παλιά κεντρική και ανατολική Ευρώπη και είχανε άλλη παιδεία, και άλλο πολιτιστικό υπόδειγμα.

Όλα αυτά είναι το βαθύτερο αντικείμενο των ευρωπαϊκών εκλογών. Προφανώς μας απασχολεί η Δημοκρατία στην Ευρώπη γιατί τώρα θα διαπιστώσουμε ότι περίπου το 1/3 των εδρών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου θα ανήκει σε αντισυστημικά,   ανοιχτά αντιευρωπαϊκά κόμματα. Βεβαίως μας απασχολεί πάρα πολύ το ζήτημα αυτό γιατί υπάρχει κάτι άλλο ακόμα πιο περίεργο και πιο επικίνδυνο. «Πολιτική» στην Ευρώπη κάνουν μόνον τα αντιευρωπαϊκά και αντισυστημικά κόμματα. Αυτοί λένε καινούργια πράγματα, προκλητικά, ανεύθυνα, ριζοσπαστικά είτε από μια αριστερή είτε από μια ακροδεξιά λογική. Οι συστημικές δυνάμεις, οι δυνάμεις που κουβαλούν το βάρος της διακυβέρνησης είτε είναι κόμματα συντηρητικά είτε είναι χριστιανοδημοκρατικά, κόμματα λαϊκά, δηλαδή του EPP, είτε κόμματα σοσιαλδημοκρατικά, εργατικά, σοσιαλιστικά, φιλελεύθερα δεν κάνουν πολιτική, κάνουν νομικά και οικονομία. Ερμηνεύουν τους υφιστάμενους κανόνες που υπαγορεύουν μια συγκεκριμένη οικονομική, νομισματική, δημοσιονομική πολιτική και μιλούν σε ένα πολύ περιορισμένο φάσμα. Οι πιθανότητες για τη μια ή την άλλη λύση είναι πάρα πολύ κοντινές.

 

Εμείς λοιπόν τώρα σε εθνικό επίπεδο έχουμε να τα αντιμετωπίσουμε αυτά που δεν προλαβαίνουμε να τα σκεφτούμε και ταυτόχρονα έχουμε να αντιμετωπίσουμε τα δικά μας προβλήματα δημοκρατίας που είναι σε πολύ μεγάλο βαθμό και προβλήματα οικονομικής και δημοσιονομικής και ιστορικής επίγνωσης. Γιατί, τι σημαίνει Ιστορία και όχι συγκυρία σε ένα εκλογικό αποτέλεσμα; Τι σημαίνει; Τι σημαίνει ένα εκλογικό σώμα να ψηφίζει τον Ιανουάριο του 2015 με την σκέψη ότι υπάρχει μια εναλλακτική λύση, εκτός μνημονίων; Αυτό να τίθεται υπό ψηφοφορία σε δημοψήφισμα τον Ιούλιο του ‘15, να συγκεντρώνει 62%, να ανατρέπεται, να οδηγεί σε τρίτο μνημόνιο και αυτό να ξαναψηφίζεται.

Αυτή είναι λοιπόν η δημοκρατική συγκυρία. H Ιστορία τώρα ποια θα είναι; Η σχέση με την Ιστορία; Ότι, βεβαίως κάτι πρέπει να έχεις μάθει από όλα αυτά. Το λιγότερο που πρέπει να έχεις μάθει είναι ότι δεν μπορείς να παίζεις με το έλλειμμα και το χρέος. Το λιγότερο που πρέπει να έχεις μάθει είναι να έχεις δημοσιονομική επίγνωση, τα ξέρεις τα όρια του τραπεζικούς σου συστήματος, το οποίο είναι εξαιρετικά εύθραυστο. Να ξέρεις τα όρια του δημοσιονομικού σου αποτελέσματος. Να ξέρεις τι σημασία έχει να μαζεύεις τη ρευστότητα από όλη την οικονομία για να εμφανίζεις δήθεν υπερπλεόνασμα για να μοιράσεις ένα πολύ μικρό μέρος, περίπου το 15% του υπερπλεονάσματος, ενώ βέβαια έχεις στραγγαλίσει την προοπτική ανάπτυξης. Αυτό είναι το πρόβλημα.

Με ποια επίγνωση, λοιπόν, ιστορική άρα δημοσιονομική, άρα αναπτυξιακή, με ποια αντίληψη για το μέλλον της κοινωνίας, για το κοινωνικό συμβόλαιο θα ψηφίσουμε; Και θα βρούμε τη λύση, μήπως στο Σύνταγμα, θα την βρούμε στην Αναθεώρηση του Συντάγματος που η επόμενη Βουλή θα είναι Αναθεωρητική; Όχι βεβαίως. Δεν λύνει το Σύνταγμα, ο νόμος, τα προβλήματα αυτά. Αυτά τα λύνει μια ιστορική εμπειρία συλλογική και κατασταλαγμένη ενός λαού, ενός Έθνους. Γιαυτό το άρθρο 1 του Ελληνικού Συντάγματος λέει ότι όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το λαό και ασκούνται υπέρ αυτού και του Έθνους όπως ορίζει το Σύνταγμα. Αυτή είναι η διαφορά. Όταν ασκούνται υπέρ αυτού και του Έθνους σημαίνει οτι πρέπει να υπάρχει μια ιστορική μέριμνα υπέρ του Έθνους. Όχι μόνη υπέρ του εκάστοτε παρόντος λαού. Το λέει το Σύνταγμα αλλά είναι πάρα πολύ δύσκολο να το κατανοήσει η ίδια η κοινωνία. Γιατί όσο και αν φαίνεται περίεργο, το Σύνταγμα, τα Συντάγματα γενικά είναι πιο προωθημένα από τις κοινωνίες. Και ευτυχώς που υπάρχουν γιατί καμιά φορά μπορούν να κτυπούν το κουδούνι του κινδύνου για τις κοινωνίες και για τα Έθνη.

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ.

 

 

Tags: Συνταγματική Πολιτική | Αναθεώρηση του ΣυντάγματοςΟμιλίες σε Συνέδρια | Ημερίδες | Εκδηλώσεις, 2019