Αθήνα, 5 Ιουνίου 2018

Ευάγγελος Βενιζέλος

 

Fake News: Η νέα συσκευασία ενός παμπάλαιου προϊόντος *

 

Έχουμε ακούσει μια πολύ ωραία επιστημονική εισήγηση και μια αφήγηση δημοσιογραφική με εμπειρίες, άρα έχουν ειπωθεί σχεδόν τα πάντα. Θα κάνω μερικά σχόλια, για να τροφοδοτήσω τη συζήτηση. Ευχαριστώ πάρα πολύ για την πρόσκληση και για τη χαρά να είμαι σήμερα παρέα εδώ με ένα φιλικό και ενδιαφερόμενο για το θέμα ακροατήριο. Είμαι βέβαιος ότι ενδιαφέρον είναι και το ίδιο το ακροατήριο.

Αρχίζω λέγοντας ότι μιλάμε για κάτι πάρα πολύ παλιό, το οποίο απλώς μετεξελίσσεται επειδή έχει μεταβληθεί η τεχνολογική βάση, το περιβάλλον το τεχνικό μέσα στο οποίο εξελίσσεται ένα παμπάλαιο φαινόμενο. Ας δούμε δυο μικρά παραδείγματα.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’80, ένας παλαιός βουλευτής της ΝΔ, που υπηρέτησε στη Βουλή επί πολλές τετραετίες την περίοδο της μεταπολίτευσης, δεν κατάφερε να επανεκλεγεί στο υπόλοιπο Αττικής γιατί δύο μέρες πριν τις εκλογές η πόλη της Αττικής στην οποία είχε το κέντρο των ενδιαφερόντων του γέμισε από αγγελτήρια της κηδείας του. Άρα, πάρα πολλοί πιθανοί ψηφοφόροι του σχημάτισαν την εντύπωση ότι αυτός πέθανε, δεν υπήρχε συνεπώς λόγος να τον ψηφίσουν. Είχε πάρα πολύ μικρή δυνατότητα να αντιδράσει σε αυτή την παραπληροφόρηση.

Το να πει κάποιος ότι ο υποψήφιος Μ.Π. πέθανε, είναι ένα fake news πάρα πολύ απλό, καταλυτικό, το οποίο παράγει αποτέλεσμα, διότι αλλοιώνει το συσχετισμό των δυνάμεων στους σταυρούς προτίμησης. Συμπτωματικά ο γιος αυτού του παλιού βουλευτή, που έχει πεθάνει πλέον, είναι συνάδελφος του κ. Τέλλογλου.

Στη διαμάχη για την ανάδειξη του προέδρου του ΠΑΣΟΚ το 2007, κάποιοι είπαν ότι το όνομά μου δεν είναι Βενιζέλος αλλά Τούρκογλου! Άλλοτε έλεγαν ότι το όνομα του Ελευθερίου Βενιζέλου, που τραβούσε τα ίδια, δεν είναι Βενιζέλος, είναι Μπεν Αλί και ότι είναι εβραϊκής καταγωγής. ‘Η ότι ο Κ. Σημίτης προκύπτει εκ του ονόματός του ότι είναι και αυτός εβραϊκής καταγωγής. Άρα, κινητοποιείται ο αντισημιτισμός. Ίσως στη δική μου περίπτωση ήθελαν να κινητοποιήσουν αντιτουρκισμό ! Εν πάση περιπτώσει, επρόκειτο για μια πρωτόγονη και αρχαϊκή μεθόδευση. Δεν είχα δώσει σημασία, θεωρούσα ότι είναι γελοίο, αλλά οι συγγενείς μου είχαν δυσαρεστηθεί, ιδίως οι καταγόμενοι από την Εύβοια, όπου υπάρχει το όνομα, όπως υπάρχει και στη Θήβα. Υπάρχει, πιο συγκεκριμένα, το επίθετο Βενιζέλος στην περιοχή της Καρυστείας, έψαχναν να βρουν τα χαρτιά για τους προγόνους μου της ευθείας γραμμής, οι οποίοι ήταν όλοι ιερείς και άρα υπήρχαν στοιχεία στα κληρικολόγια των μητροπόλεων Χαλκίδος και Καρυστείας, μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα, λίγο μετά την Επανάσταση. Με διαδοχικούς ιερείς στο χωριό οι οποίοι έφεραν το επίθετο Βενιζέλος, όπως και άλλες οικογένειες στην περιοχή. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι ενετικό κατάλοιπο ή ότι είναι κατάλοιπο αρβανίτικο, ανάλογα με το ποιος πήγε πού, από την Εύβοια στην Βοιωτία ή από την Βοιωτία στην Εύβοια. Το όνομα υπάρχει και στη Μάνη, στην Κρήτη δεν υπάρχει πλην της οικογένειας του Εθνάρχη - αλλά εν πάση περιπτώσει αυτό έχει μείνει.

Δεν υπάρχει κανένα πραγματικό δικαίωμα ούτε στην επανόρθωση ούτε στη λήθη μιας απρέπειας για το facebook, γενικά για το διαδίκτυο, όπως υπόσχεται ο νέος Γενικός Κανονισμός για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Ο καθένας μπορεί να βρει σχετικές ανεύθυνες και συκοφαντικές αναρτήσεις και να τις επικαλεστεί θεωρώντας ότι δεν συκοφαντεί, διότι έχει ως «πηγή» του μια ψεύδη και πεποιημένη «είδηση» αποθηκευμένη στο διαδίκτυο.

 

Τα fake news ως υποκατηγορία των hoaxes

 

Άρα, μιλάμε για κάτι το οποίο συνέβαινε πάντα, ανεξαρτήτως του αν έχουμε μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή δεν έχουμε, αν έχουμε διαδίκτυο ή αν έχουμε έντυπα μέσα ενημέρωσης. Και όπως σωστά είπε ο Βασίλης Βαμβακάς προηγουμένως, τα fake news είναι μία υποκατηγορία αυτού που λέγεται «hoax», της παραποιημένη πραγματικότητας. Είναι το επίκαιρο και ειδησιογραφικό μέρος αυτού που λέγεται hoax.

Η παραποίηση της πραγματικότητας είναι ένα στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Ο άνθρωπος από τη φύση του έχει ένα μοναδικό πλεονέκτημα, να ονειρεύεται, να αφηγείται, να έχει την αίσθηση ότι ζει σε πολλές ζωές, σε πολλά συμφραζόμενα. Η θετική όψη είναι ότι αυτό δημιουργεί την τέχνη. Ο άνθρωπος αρέσκεται σε μια παραποιημένη πραγματικότητα, σε μια τεχνητή πραγματικότητα που τον απομακρύνει από μια δύσκολη αυθεντική πραγματικότητα.

Αυτό προφανώς δεν ισχύει μόνο στην Ελλάδα. Δεν είναι μόνο η ελληνική και ελληνόγνωση κοινωνία, γιατί η γλώσσα παίζει πολύ σημαντικό ρόλο, μια κοινωνία, μία κοινή γνώμη, για την ακρίβεια, επιρρεπής στις θεωρίες συνωμοσίας.   Επιρρεπείς είναι όλες οι κοινωνίες, γιατί υπάρχει αυτό το ανθρωπολογικό στοιχείο των πολλαπλών αφηγήσεων και της αναζήτησης ενός ψεύδους ή ενός μύθου ο οποίος λειτουργεί ευεργετικά. Εν πάση περιπτώσει λειτουργεί παρηγορητικά και αυτό έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία.

 

Από το διαδίκτυο στην τεχνητή νοημοσύνη -

Από τα fake news στον κυβερνοπόλεμο

 

Όλα τα άλλα που είδαμε - το τι είναι trolls, το τι γίνεται με τους αλγόριθμους- είναι ζητήματα τα οποία αφορούν τη συγκεκριμένη τεχνητή φάση στην οποία βρισκόμαστε, η οποία μπορεί αύριο να σαρωθεί. Ανέφερε πολύ σωστά ο Τάσος Τέλλογλου προηγουμένως το πρόσφατο άρθρο του Χ. Κίσινγκερ ( στο The Atlantic ) το οποίο είναι εντυπωσιακό από μόνο το λόγο ότι πρόκειται για έναν άνθρωπο 95 ετών, που δεν ασχολείται με το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, που είναι κατά βάση ιστορικός και θεωρητικός των διεθνών σχέσεων και κουβαλάει το βάρος της πολιτικής του διαδρομής και της συνεργασίας του κυρίως με τον πρόεδρο Νίξον και στη συνέχεια και με άλλους προέδρους ρεπουμπλικάνους, αλλά είπε πολύ ενδιαφέροντα και κατά βάθος αυτονόητα πράγματα. Ότι φοβάται τα προβλήματα τεχνοηθικής, το τι θα γίνει όχι με την τεχνητή ευφυΐα απλώς, αλλά με μηχανές τεχνητής νοημοσύνης που έχουν απεριόριστη δυνατότητα αυτοεκπαίδευσης χωρίς το όριο της ανθρώπινης συνείδησης και οι οποίες μπορεί να διασυνδεθούν μέσα από το internet των πραγμάτων. Διότι το να προγραμματίσεις μια μηχανή τεχνητής νοημοσύνης, ένα ρομπότ, δεν είναι τίποτα το φοβερό, το φοβερό αρχίζει να δημιουργείται από τη στιγμή που βγαίνει από τον έλεγχό σου. Από τη στιγμή που εκπαιδεύεται το ίδιο, βελτιώνει τον αλγόριθμο, σε ξεπερνά πια, γιατί δεν μπορείς να παρακολουθήσεις εσύ τις επιδόσεις του και αυτό διασυνδέεται και αρχίζει να λειτουργεί ανεξέλεγκτα με αποφάσεις ηθικού χαρακτήρα. Όχι αποφάσεις του τύπου το αυτοκίνητο της Tesla ποιόν θα σκοτώσει, τον εγγονό ή τον παππού, εάν πρόκειται να σκοτώσει ένα από τα δύο άτομα, όπως είναι το χαρακτηριστικό παράδειγμα, αλλά αποφάσεις για το αν θα κινητοποιηθεί το πυρηνικό οπλοστάσιο ή αποφάσεις σχετικές με το εάν θα σταματήσει η διασυνδεδεμένη ηλεκτρική παραγωγή στην Ευρώπη. Αυτό πια δεν είναι fake news, αυτό είναι κυβερνοεπίθεση, κυβερνοπόλεμος. Τα fake news είναι το περιεχόμενο ενός πληροφοριακού πολέμου, ο οποίο θα μπορούσε να διεξαχθεί στο παρελθόν και υπό συνθήκες φρυκτωριών, να μεταδίδεται το fake με φρυκτωρίες. Τώρα όμως αυτό μπορεί, από ένα σημείο και μετά, να γίνει κάτι πολύ σκληρό, να γίνει σειρά γεγονότων, να μετατραπεί σε γεγονός το οποίο έχει υλικό αποτέλεσμα πολύ μεγάλων διαστάσεων, διότι παρεμβαίνει σε κρίσιμα συστήματα μέσα από μια οργανωμένη κυβερνοεπίθεση, η οποία μπορεί να είναι συμβολική, του τύπου κατεβάζουν το site του Υπουργείου Αμύνης και αναρτούν μια τουρκική σημαία και ένα βίντεο ότι κατελήφθησαν, ας πούμε, τα Ίμια, αλλά μπορεί και να εμπεριέχει εντολές οι οποίες παράγουν αποτέλεσμα σε σχέση με τη λειτουργία του τραπεζικού συστήματος, με τη λειτουργία της ύδρευσης, τη λειτουργία της ηλεκτροπαραγωγής, με την εκτόξευση πυραύλων και ούτω καθεξής. Άρα, μιλάμε για άλλες τεχνικές δυνατότητες οι οποίες προκύπτουν από το επίπεδο της τεχνολογίας, όπως αυτό εξελίσσεται.

 

Fake news και πολιτικές συμπεριφορές

 

Τα fake news μπορούν να γίνουν μια fake reality, η οποία ενδέχεται να είναι πολύ πιο ενοχλητική από το να επηρεάσει τις εκλογές. Γιατί τις πολιτικές συμπεριφορές μπορούσε να τις επηρεάσει και το σύστημα του μακαρθισμού κατηγορώντας τον έναν και τον άλλον για κουμμουνιστική ή φιλοκουμμουνιστική δραστηριότητα, μπορούσε να τις επιβάλει καταναγκαστικά το σύστημα του σταλινισμού και των δικών της Μόσχας που καταδίκασε τους εβραίους γιατρούς του Στάλιν. Μπορούσε να τις επηρεάσει οποιοσδήποτε ικανός δημαγωγός ο οποίος εξοστράκιζε στην Αθήνα της αρχαίας δημοκρατίας οποιονδήποτε πολιτικό γινόταν, από ένα σημείο και μετά, ενοχλητικός.

Εδώ όμως μιλάμε για επιπτώσεις πολύ μεγαλύτερες από το να επιβληθεί ο Κλέων ή να εκλεγεί ο Τραμπ. Μιλάμε για ζητήματα τα οποία αφορούν την ευστάθεια ενός συστήματος που είναι πολύπλοκο και υπό την έννοια αυτή είναι βεβαίως πολυπαραγoντικό και χαοτικό, όπως είπε ο Βασίλης Βαμβακάς , αλλά το χαοτικό δεν σημαίνει ότι είναι και ασυνάρτητο, σημαίνει ότι έχουμε μία δυσκολία να αντιληφθούμε την πολυπλοκότητα, αλλά μπορούμε να την αντιληφθούμε εάν έχουμε τα μέσα να την αντιληφθούμε.

 

Επαυξημένη και αλλοιωμένη πραγματικότητα

 

Υπό την έννοια αυτή τα fake news είναι ένα πολύ μικρό τμήμα ενός πολύ μεγάλου και βαθύτατου προβλήματος που αφορά αυτήν την αλλοιωμένη πραγματικότητα. Δηλαδή, όπως υπάρχει η αυξημένη πραγματικότητα, η augmented reality υπάρχει και μία αλλοιωμένη πραγματικότητα, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς. Από απλές θεωρίες συνωμοσίας του τύπου πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών τα οποίο είναι μια επιχείρηση της Οχράνα που την έκαναν τα trolls της εποχής, μιας όχι πολύ μακρινής εποχής. Τα έχετε διαβάσει ίσως στον Ουμπέρτο Εκο στο «Το κοιμητήριο της Πράγας» ή στον Ταγκιέφ. Ή θα μπορούσε να είναι μια δική μας, ελληνική συμβολή, πολύ σύγχρονη, με το μύθο ότι το μνημόνιο είναι μια συνωμοσία των ευρωπαίων για να καθυποτάξουνε την ανυπότακτη Ελλάδα. Ακόμα ασχολούμαστε με το εάν αυτοκτόνησε ο Χίτλερ ή πήγε στην Λατινική Αμερική. Διαβάζω τώρα, σήμερα, για τη συνάντηση που είχε ο γιος του Ρόμπερτ Κένεντι, ο Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ με τον Σιρχάν Σιρχάν, από την οποία επείσθη ότι δεν είναι αυτός ο δολοφόνος του Ρόμπερτ Κένεντι, μετά από πενήντα χρόνια.

Και βέβαια όλα αυτά συνδέονται με αυτό που στην στρατιωτική ορολογία ονομάζεται ψυχολογικός πόλεμος. Είδαμε πριν λίγες την απόφαση του προέδρου Τραμπ για την επανεξέταση της συνθήκης για τον περιορισμό του πυρηνικού οπλοστασίου του Ιράν. Ποιος θα μας βεβαιώσει για τα πραγματικά δεδομένα; Τι γίνεται με τα χημικά όπλα του Άσαντ; Όταν αποφάσισε η κυβέρνησή μας να συμβάλει στην καταστροφή των χημικών όπλων που αποδεδειγμένα ήταν του Άσαντ και επισήμως ο ΟΗΕ, μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Κατά των Χημικών Όπλων που εδρεύει στην Χάγη, θέλησε να τα καταστρέψει, η συμμετοχή της Ελλάδος που ήταν μηδαμινή, - η συμμετοχή της Ιταλίας ήταν πολύ μεγαλύτερη-,   προκάλεσε μια αντίδραση στην Κρήτη κυρίως, όπου ξεκίνησε στολίσκος φουσκωτών, υπό τον κ. Πολάκη από τα Σφακιά να πάει να βρει το αμερικάνικο πλοίο που έκανε την υδρόλυση για να την παρεμποδίσει μη μολυνθεί η Μεσόγειος. Δεν τους απασχολούσε το ζήτημα της καταστροφής των χημικών όπλων, τα οποία όμως τώρα καταγγέλλει η παρούσα κυβέρνηση, δεν θέλει να απομακρυνθεί από την κρατούσα γραμμή την ευρωπαϊκή, τη δυτική, για το τι συνέβη στα προάστια της Δαμασκού την τελευταία φορά. Άρα, δεν υπάρχει πόλεμος, δεν υπάρχει διεθνής δραστηριότητα, διεθνής συσχετισμός δυνάμεων, στον οποίο να μην υπάρχει ένα στοιχείο παραπληροφόρησης, να μην υπάρχει ένα ζήτημα fake news.

 

Δικαστικές πιστοποιήσεις fake news, ψευδοεπιστήμη, θεσμικές παρεκτροπές ως fake news

 

Συμφωνώ επί της αρχής και με τους δύο συνομιλητές μου, ότι είναι τελείως διαφορετικό να μιλάμε για δημαγωγία, για εκφάνσεις του εθνολαϊκισμού, για συκοφαντίες, για υπερβολές και ανευθυνότητες του πολιτικού λόγου και διαφορετικό να μιλάμε για fake news, πραγματολογικού χαρακτήρα. Ποιο είναι όμως το fake news στη διαπίστωση ότι το δημοσιονομικό έλλειμμά του 2009 ήτανε 15,7% του ΑΕΠ και επί τη βάσει αυτού του ελλείμματος συγκροτείται και κατατίθεται ο προϋπολογισμός του 2018, του 2017, του 2016, του 2015 και ούτω καθ’ εξής; Η παρούσα κυβέρνηση επί τη βάση αυτού του αριθμού συγκροτεί την πολιτική της για την περιβόητη έξοδο από το μνημόνιο. Ποιο είναι λοιπόν το fake news; Η εισαγγελική αίτηση αναίρεσης, το απαλλακτικό βούλευμα, το δεύτερο απαλλακτικό βούλευμα, η δεύτερη αίτηση αναιρέσεως, η δεύτερη αναίρεση από τον Άρειο Πάγο, το τρίτο βούλευμα, ποιό απ’ όλα είναι το fake news; Μα δικαστική απόφαση υπήρχε και για τα 600 δισεκατομμύρια του κ. Σώρρα.

Ο λόγος μίσους δεν βασίζεται σε fake news; Δεν υπάρχουν ένα σωρό fake news θεολογικού ή θρησκευτικού χαρακτήρα; Η ψευδοεπιστήμη δεν είναι fake news; Το αντιεμβολιαστικό κίνημα δεν βασίζεται σε αυτό; Σε ένα hoax τεραστίων διαστάσεων.

Λέει ο Βασίλης Βαμβακάς ότι είναι μία case study η στάση των μέσων ενημέρωσης υπέρ του ΝΑΙ στο δημοψήφισμα του Ιουλίου 2015. Μα το δημοψήφισμα καθ’ αυτό, σε πέντε μέρες, με πλαστά ερωτήματα και με ένα αποτέλεσμα το οποίο αυτοκαταργείται και αυτοδιαψεύδεται και αυτοεξευτελίζεται -ουδείς εξευτέλισε τόσο γρήγορα και τόσο απόλυτα μια συντριπτική πλειοψηφία 62% του ελληνικού λαού, που καλώς ή κακώς συγκροτήθηκε, αλλά εγκαταλείφθηκε - δεν είναι fake news; Ποιο είναι το fake, αυτό που κάνανε τα μέσα ενημέρωσης υπέρ του ΝΑΙ ή αυτό που έκανε η κυβέρνηση εναντίον του ΟΧΙ που η ίδια προκάλεσε. Το δημοψήφισμα καθ’αυτό ήταν το fake news.      

 

Η παραποίηση ιστορικών τεκμηρίων

 

Δεν θέλω να μιλήσω για άλλα παραδείγματα τα οποία είναι άπειρα. Αλλά επειδή έχουμε τον γερμανοτραφή αγαπημένο μου Τάσο Τέλλογλου, ο οποίος είναι πάρα πολύ έγκυρος και ακριβής πάντα, θυμάμαι ότι το Stern το 1983 έφερε στη δημοσιότητα τα ημερολόγια του Χίτλερ- το θυμάστε αυτό το περιστατικό; Τα ημερολόγια του Χίτλερ, τα οποία αποδείχθηκαν όλα πλαστογραφημένα, δεν υπήρχαν τα ημερολόγια. Ήταν κατασκευή ενός ιστορικού ψεύδους, σε ένα περιοδικό έγκυρο εν πάση περιπτώσει με τα δεδομένα της εποχής.

Στον «Αλλόκοτο Ελληνισμό» που είναι ένα βιβλίο του Νικήτα Σινιόσογλου το οποίο ίσως έχετε διαβάσει, μια από τις φυσιογνωμίες του είναι ο Κωνσταντίνος Σιμωνίδης, για τον οποίον υπάρχει μια πολύ σημαντική μονογραφία, που έζησε μεταξύ του 1820 και του 1890, έφτιαξε έναν Σιναϊτικό κώδικα μόνος του. Δεν πρόκειται απλώς για ιδεολογική χρήση της ιστορίας, του τύπου «Μακεδονία του Ίλιντεν» ή Ναΐτες αλλά πρόκειται για μια πολύ οργανωμένη προσπάθεια αλλοίωσης της ιστορικής συνείδησης.

 

Πώς μπορεί να ελεγχθούν τα fake news;

 

Και βέβαια ως προς όλα αυτά τα οποία είπαμε προηγουμένως σε σχέση με την τεχνολογική πλατφόρμα- internet, facebook κοκ. Λέει ο Τάσος Τέλλογλου, ποιος θα κάνει τον έλεγχο; Λέει ο Ζούκεμπεργκ στο Κογκρέσο «προσλαμβάνω 20.000 ελεγκτές» στη facebook, εκ των οποίων φαντάζομαι 10.000 είναι για την αγγλική γλώσσα, κάποιοι μπορεί να είναι για την ελληνική γλώσσα, δεν ξέρω πόσοι μας αναλογούν. Μπορεί να κάνει το κράτος φορέα; Μα τι να κάνει; Σε ποιόν ανήκει η κυριαρχία του διαδικτύου; Τεράστιο θέμα. Είναι ένα ερώτημα ανάλογο με το παλιό ερώτημα σε ποιόν ανήκει η κυριαρχία των γεωστατικών τροχιών; Σε ποιόν ανήκει η κυριαρχία της Ανταρκτικής; Γίνανε κατά καιρούς διάφορες διεθνείς συμφωνίες να μοιραστεί η Ανταρκτική, να μοιραστούν οι γεωστατικές τροχιές, - αυτός ο περιβόητος ελληνικός δορυφόρος ο οποίος είχε πουληθεί.

Έτσι κάποια στιγμή ετέθη και το θέμα μιας παγκόσμιας, πολυμερούς συνθήκης για το internet. Επί ποίου αντικειμένου; Οι εταιρείες, οι μεγάλοι πάροχοι ελέγχουν το internet και την ονοματοδοσία ακόμη. Άρα προφανώς τα κράτη είναι τελείως ανεπαρκή και γίνονται αφελείς και ανιστόρητοι λογοκριτές, ενώ υπάρχουν κάποιοι άλλοι οι οποίοι έχουν τον έλεγχο.

 

Fake news και μέσα κοινωνικής δικτύωσης

 

Τα fake news δεν αφορούν μόνο τα mainstream μέσα ενημέρωσης, ούτε φαρσέρ με λεπτό αίσθημα χιούμορ όπως ο Όρσον Γουέλς και οι εξωγήινοι του, για να θυμηθούμε τη μεγαλύτερη φάρσα του ραδιοφώνου. Αφορούν και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Νομίζω όμως ότι υπάρχει μια επιείκεια της κοινής γνώμης απέναντι στα fake news των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, του facebook, του twitter και του instagram επειδή αυτά είναι τα «δικά μας fake news», είναι παρεΐστικα, είμαστε ισότιμοι και εξίσου ικανοί να τα δημιουργήσουμε και να τα διαδώσουμε και άρα είμαστε πιο ανεκτικοί απέναντι σ΄ αυτά, διότι είναι μέσα στην δικτύωση. Αυτός είναι ο μεγαλύτερος ίσως κίνδυνος, πρόκειται για την πιο επικίνδυνη παραφθορά από την άποψη αυτή, γιατί εκεί θίγονται βέβαια και τα προσωπικά δεδομένα. Ποια προσωπικά δεδομένα όμως; Όπως είπα σε μια ημερίδα της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα με αφορμή τον Γενικό Κανονισμό, μα στο facebook και στο twitter τα δίνουν τα προσωπικά δεδομένα, υπάρχει ένα γενικευμένο outing των προσωπικών δεδομένων. Άρα τι να προστατεύσεις; Εδώ υπάρχει ένας αυτοχειριασμός της ιδιωτικότητας. Άρα δεν έχεις ανάγκη καν από fake news γιατί προσφέρεις ως πρόβατον επί σφαγήν τον εαυτό σου και την ιδιωτικότητά σου χάριν μιας ψευδαίσθησης του «δικτυώνεσθαι» που είναι η ψευδαίσθηση του ανήκειν. Είναι η άλλη διατύπωση του ανήκειν, είναι η αγωνία του κοινοτισμού, η αγωνία να καταπολεμήσω την απειλή της μοναξιάς. Αυτό παράγει το μεγαλύτερο fake που υπάρχει που είναι μια fake επαφή την οποία πρέπει να δει κανείς. Γιατί αυτά όλα, όπως είπαμε, έχουνε μια ανθρωπολογική βάση και θέτουν ένα πρόβλημα δημοκρατίας.

 

Fake news και Post truth - Δημοκρατία και ορθολογισμός

 

Πρόβλημα δημοκρατίας υπάρχει εξ ορισμού γιατί υπάρχει μια πάρα πολύ δύσκολη σχέση δημοκρατίας και ορθολογισμού, δημοκρατίας και συγκυρίας, δημοκρατίας και ιστορίας και γιατί όπως ειπώθηκε από τους δυο φίλους, το είπε ο Βασίλης πρώτος και ο Τάσος το υπαινίχθη, υπάρχει η περιβόητη μετά - αλήθεια. Το post truth δεν είναι διαψευσιμότητα. Βεβαίως αλλάζει το παράδειγμα της φυσικής μέσα στο οποίο κινούμεθα με άλλη αντίληψη- με άλλο κυρίαρχο παράδειγμα για το σύμπαν είμαστε σήμερα από ότι ήμασταν πριν από 50 χρόνια. Η διαψευσιμότητα στην ιατρική επιστήμη μπορεί να συντελείται κάθε 5 χρόνια. Ανατρέπονται παραδοχές οι οποίες είναι θεμελιώδεις. Είναι άλλο αυτό, ότι «αυτό θεωρώ ότι είναι η αλήθεια μου και σ΄ αυτό αναφέρομαι, αλλά τελώ υπό την αίρεση της διαψευσιμότητάς της», διότι αυτό είναι μια αντικειμενική διαδικασία και άλλο να λες «δεν μ΄ ενδιαφέρει η αλήθεια γιατί εγώ δεν αναζητώ την αλήθεια, αναζητώ την πεποίθησή μου». Είναι η σύγκρουση η βεμπεριανή μεταξύ «ηθικής της ευθύνης» (του αναζητώ την αλήθεια και τη διάψευση και τη νέα αλήθεια κλπ) και της «ηθικής της πεποίθησης» ότι εγώ «έχω την πεποίθησή μου, τι με νοιάζει;». Η πεποίθηση μου είναι ότι «το χρέος είναι επονείδιστο, ότι βλάφτηκαν τα ασφαλιστικά ταμεία, δεν με νοιάζει». Και του λες «μα τι κάνεις τώρα, τι λες τώρα;» και μετά από χρόνια σου λέει «εντάξει τώρα είμαι σοσιαλδημοκράτης, έχω άλλη άποψη, πιστεύω σε άλλη πεποίθηση, βλέπω τα πράγματα από άλλο πολιτιστικό πρίσμα. Μεταβλήθηκαν οι ιδεολογικές μου αναφορές». Μια χαρά. Και πάλι αδέλφια είμαστε.

 

Αυτή είναι η κατάσταση. Λοιπόν τώρα αν απ’ αυτά όλα θα βγάλουμε καμία άκρη, ο Θεός βοηθός. Αυτές οι συζητήσεις - και ευχαριστώ πάρα πολύ πραγματικά την «ομάδα του 64» θα μας εξηγήσετε γιατί το όνομα «64»- έχουν περιορισμένο ακροατήριο. Η κοινωνία, η πλειονότητα της κοινής γνώμης θέλει πιο απλά πράγματα, έχει πιο επείγουσες ανάγκες και ακριβώς επειδή βρίσκεται υπό την πίεση μιας πραγματικότητας η οποία είναι αδυσώπητη, σου λέει τώρα αυτά είναι πολυτέλειες. Οι «πολυτέλειες» είναι η αλήθεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η δημοκρατία. Δυστυχώς δεν τα θεωρούνε πολλοί είδη πρώτης ανάγκης, παρά μόνο όταν η στέρηση και η κατάλυσή τους είναι προφανής και βαρύγδουπη. Οπότε είναι βεβαίως αργά, γιατί έχει συντελεστεί η απώλεια.


 * Απομαγνητοφώνηση ομιλίας σε εκδήλωση με θέμα «Fake News: ζήτημα δημοκρατίας ;» που οργανώθηκε από τον Όμιλο 64 στην Αθήνα ( Art Polis Cafe), στις 4.6.2018. Συμμετείχαν επίσης οι Βασίλης Βαμβακάς και Τάσος Τέλλογλου. Συντόνισε εκ μέρους των οργανωτών ο Δ. Κωνσταντέλλος .

 

 

Tags: Ομιλίες σε Συνέδρια | Ημερίδες | Εκδηλώσεις, 2018