Άρθρο στην Κ. Ε. | Αναθεώρηση σχέσεων κράτους και εκκλησίας

19 Φεβρουαρίου 2006

Αναθεώρηση σχέσεων κράτους και εκκλησίας

του Ευ. Βενιζέλου

Στην πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος που υπέβαλε η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ το 1995 στη Βουλή του 1993 περιλαμβανόταν και το άρθρο 3. Η πρόταση αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Εκκλησίας της Ελλάδος και προσωπικά του τότε αρχιεπισκόπου Σεραφείμ, ενώ αμέσως δηλώθηκε η διαφωνία του κόμματος της Ν.Δ.

Με δεδομένη συνεπώς την αδυναμία συγκέντρωσης της αναγκαίας αυξημένης πλειοψηφίας των 3/5 τουλάχιστον, το ΠΑΣΟΚ απέσυρε την πρότασή του. Δήλωσε, όμως, ταυτόχρονα, ότι η θρησκευτική ελευθερία κατοχυρώνεται απολύτως στο άρθρο 13 παρ. 1 Συντ. που ανήκει μάλιστα στον σκληρό πυρήνα των μη υποκείμενων σε αναθεώρηση διατάξεων κατά το άρθρο 110 παρ.

1. Αργότερα, στη Βουλή του 1996, κατατέθηκαν προτάσεις 52 βουλευτών του ΠΑΣΟΚ και ενός της Ν.Δ. για την αντικατάσταση του προοιμίου του Συντάγματος («εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος») με την επίκληση του ονόματος του ελληνικού λαού και την αντικατάσταση του θρησκευτικού τύπου του «όρκου», τόσο του Προέδρου της Δημοκρατίας κατά το άρθρο 33 παρ. 2 όσο και των βουλευτών κατά το άρθρο 59, από «όρκο» με την επίκληση του ονόματος του ελληνικού λαού. Κατά την ψηφοφορία η πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 33 έλαβε 20 ψήφους και η πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 59, 23 ψήφους.

Περισσότερα...

Άρθρο στα ΝΕΑ |Kαι τα του Θεού τω Θεώ

8 Μαρτίου 2005

Το πρόβλημα των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας, που κατέστη επίκαιρο λόγω των γνωστών υποθέσεων, δεν είναι μόνο ζήτημα θεσμών, αλλά και ζήτημα ιδεολογίας και νοοτροπίας.

Το Σύνταγμα δεν επιβάλλει ούτε μία πολιτειοκρατική αντίληψη της Εκκλησίας, ούτε μια εκκλησιοκρατική αντίληψη του Κράτους. Επιβάλλει (άρθρο 13) τον απόλυτο σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας και ισότητας όλων των πολιτών, oρθοδόξων και μη, τόσο ατομικά όσο και μέσω των θρησκευτικών και μη ομολογιακών ενώσεών τους (Εκκλησιών, κοινοτήτων κ.ο.κ.). Επιβάλλει επίσης να τηρούνται οι εκκλησιαστικοί κανόνες που διέπουν τη σχέση Εκκλησίας της Ελλάδος και Οικουμενικού Πατριαρχείου (άρθρο 3). Όλα τα άλλα μπορούν και πρέπει να ρυθμιστούν με τον νόμο, έτσι ώστε όλοι να νιώθουν ατομικά και συλλογικά ελεύθεροι και ίσοι στα θέματα αυτά, το Κράτος να μην ασχολείται με ζητήματα που δεν το αφορούν και η Εκκλησία να απαλλαγεί από πολιτειοκρατικές, δηλαδή κοσμικές εξαρτήσεις, αλλά και εκκλησιοκρατικές ροπές.

Περισσότερα...

Άρθρο στην ΚΕ | Η ευκαιρία του όρκου του προέδρου

27 Φεβρουαρίου 2005

Το ζήτημα των σχέσεων κράτους και Εκκλησίας δεν πρέπει να τίθεται συγκυριακά, ούτε εξαρτάται από τη διακύμανση του κύρους και της κοινωνικής απήχησης της εκκλησιαστικής ιεραρχίας.

Δεν πρέπει, άλλωστε, να ξεχνάμε: Πρώτον, ότι αυτό που θεωρείται ως ισχύον καθεστώς είναι αποτέλεσμα πρακτικών, παραδόσεων και νομοθετικών αδρανειών και όχι συνταγματική ρύθμιση. Και δεύτερον, ότι το ισχύον καθεστώς ιστορικά επιβλήθηκε αμέσως μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του ελληνικού κράτους (σε συνδυασμό με την αυτοκεφαλία της Ελλαδικής Εκκλησίας) ως πρωτοβουλία όχι της Εκκλησίας, αλλά της κρατικής εξουσίας που ήθελε να έχει υπό έλεγχο την Εκκλησία.

Περισσότερα...

Άρθρο στο ΒΗΜΑ |Ο χωρισμός δεν προσκρούει στο Σύνταγμα

13 Φεβρουαρίου 2005

Τις τελευταίες ημέρες παρακολουθούμε να διαμορφώνεται μια εικόνα βαθιάς και γενικευμένης κρίσης στην Εκκλησία της Ελλάδος μετά τις πρωτοφανείς καταγγελίες και αποκαλύψεις για τον βίο και την πολιτεία κληρικών όλων των βαθμίδων. H αποσταθεροποίηση της Εκκλησίας και το κλίμα απαξίωσης θέτουν, για μία ακόμη φορά, το μείζον ζήτημα του «ιερού διαζυγίου»· του χωρισμού της Εκκλησίας από το Κράτος.

Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης κ. Γ. Παπανδρέου έθεσε ανοικτά το θέμα. Το ίδιο έπραξαν και κορυφαία στελέχη του κυβερνώντος κόμματος. Ο ευρωβουλευτής και εκ των ιστορικών στελεχών της ΝΔ κ. I. Βαρβιτσιώτης επισημαίνει ότι η Ελληνική Πολιτεία οφείλει σε όσα βήματα θελήσει να προβεί, αυτά να γίνουν ύστερα από πλήρη συμφωνία με την Εκκλησία. H κυβέρνηση, από την πλευρά της, δήλωσε πως δεν τίθεται θέμα χωρισμού. Πάγια είναι η θέση υπέρ του χωρισμού των δύο άλλων κομμάτων του Κοινοβουλίου, του KKE και του Συνασπισμού. Ούτως ή άλλως πρόκειται για ένα ζήτημα «καυτό» με παρελθόν πολλών χρόνων και ιστορικό μεγάλων πολιτικών αντιπαραθέσεων, ήδη από τον 19ο αιώνα. «Το Βήμα» ανοίγει σήμερα έναν ουσιαστικό διάλογο για το θέμα του χωρισμού Κράτους και Εκκλησίας που απασχόλησε και θα απασχολεί την ελληνική κοινωνία, η οποία βαδίζει ήδη στον 21ο αιώνα «κουβαλώντας» ένα άλυτο ιστορικά ζήτημα που απαιτεί, είτε το θέλουμε είτε όχι, λύση.

Περισσότερα...

Άρθρο στην Ελευθεροτυπία | Οι ταυτότητες του κ. Σταθόπουλου

4 Ιουνίου 2004

Ο κ. Μ. Σταθόπουλος προφανώς θεωρεί ότι βασικό επίτευγμα της θητείας του στο υπουργείο Δικαιοσύνης ήταν η γνωστή εξέλιξη στο ζήτημα των ταυτοτήτων και σπεύδει να επικρίνει με ανακριβείς ισχυρισμούς και έκδηλο διδακτισμό τις απόψεις μου. Υποπίπτει έτσι σε μια σειρά από λάθη:

Πρώτον, ο κ. Σταθόπουλος θεωρεί ότι τοποθετήθηκα ξανά δημόσια και ολοκληρωμένα στο ζήτημα ταυτοτήτων, ενώ αυτό δεν συνέβη. Στο πλαίσιο μιας προσωπικού χαρακτήρα συζήτησης για πλήθος θεμάτων με συνεργάτη της «Ελευθεροτυπίας» έγινε μια παρεμπίπτουσα αναφορά και στο ζήτημα των ταυτοτήτων, που περιλήφθηκε, όπως την αποτύπωσε ο δημοσιογράφος, σε αφιέρωμα του κυριακάτικου περιοδικού της εφημερίδας σας. Αν ήθελα να κάνω ξανά μια πλήρη δημόσια τοποθέτηση, θα την έκανα με άλλο τρόπο και θα είχα πολλά να πω.

Περισσότερα...

Άρθρο στα ΝΕΑ | H Eλλαδική Eκκλησία και το Πατριαρχείο

21 Αυγούστου 2003

 
[Μια πρόταση υπέρβασης της κρίσης]

 

1. Τον τελευταίο καιρό - με αφορμή απλώς την κένωση και την επικείμενη πλήρωση της Μητρόπολης Θεσσαλονίκης - παρακολουθούμε την αναζωπύρωση, για πολλοστή φορά, του παλιού και κλασικού ζητήματος των σχέσεων της Εκκλησίας της Ελλάδος με το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Μέσα από την καθημερινή ειδησεογραφική και κοσμική προσέγγιση του θέματος και μέσα από σωρεία δηλώσεων, υπαινιγμών και ακριτομυθιών, είναι λογικό οι περισσότεροι να θεωρούν ότι πρόκειται για μια σύγκρουση προσώπων, το καθένα από τα οποία έχει τις δικές του - θεμιτές ή και αθέμιτες - εκκλησιαστικές φιλοδοξίες.

Περισσότερα...

Άρθρο στο ΒΗΜΑ | Ισορροπίες της Ανατολής

1 Σεπτεμβρίου 2002

[Θρησκεία, ιδεολογία και εθνική ταυτότητα από τον 19ο στον 21ο αιώνα]

Η νεοελληνική ιδεολογία και ταυτότητα, όπως συγκροτήθηκε, με τις αντιφάσεις της, σχεδόν παράλληλα και ταυτόχρονα με το νέο ελληνικό κράτος, συνομιλεί διαρκώς με τα ποικίλα ιδεολογικά ρεύματα, κυρίως του 18ου και του 19ου αιώνα. Πεδίο αναφοράς είναι όμως σχεδόν πάντοτε η Ευρώπη ως πολιτικός και πολιτιστικός χώρος.

Η συσχέτιση, επομένως, των ιδεολογικών διεργασιών που αφορούν έστω όχι στενά τα όρια του νέου ελληνικού κράτους αλλά αυτά του Ελληνισμού του 19ου αιώνα, με τις κυρίαρχες αμερικανικές αντιλήψεις της εποχής, έχει από μόνη της μεγάλο ενδιαφέρον. Ακόμη όμως μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει η αναγωγή στις ρίζες της σημερινής αμερικανικής αυτοσυνειδησίας και στις πολιτισμικές και πολιτικές της επιπτώσεις στην αρχή του 21ου αιώνα.

Περισσότερα...

Άρθρο στο ΒΗΜΑ | Ο εφικτός διάλογος Κράτους και Εκκλησίας

5 Νοεμβρίου 2000


1. Το ζήτημα των σχέσεων Κράτους και Εκκλησίας δεν έχει δυστυχώς συζητηθεί ποτέ στη χώρα μας κάτω από συνθήκες ψυχραιμίας και νηφαλιότητας. Αφθονούν συνεπώς οι παρεξηγήσεις, οι υπεραπλουστεύσεις και οι υπερβολές. Αυτό έγινε και πρόσφατα με αφορμή την υπόθεση των ταυτοτήτων, όπως και στη δεκαετία του '80 με αφορμή την υπόθεση της εκκλησιαστικής περιουσίας. Στόχος μου είναι να συμβάλω στη διαμόρφωση των προϋποθέσεων ενός ήρεμου διαλόγου βασισμένου στον εκατέρωθεν σεβασμό αλλά και στη γνώση των συνταγματικών, ιστορικών, εκκλησιολογικών και πολιτειολογικών δεδομένων με συγκεκριμένες συγκριτικές αναφορές, όπου αυτό είναι αναγκαίο.

Περισσότερα...