Αθήνα, 13 Δεκεμβρίου 2013


Κοινές Δηλώσεις Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης και ΥΠΕΞ Ευ. Βενιζέλου με Υπουργό Εξωτερικών Τουρκίας Ahmet Davutoğlu

ΕΥ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ: Υποδέχομαι με ιδιαίτερη χαρά στο Υπουργείο Εξωτερικών το συνάδελφο Υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας και αγαπητό φίλο, Αχμέτ Νταβούτογλου που επισκέπτεται την Αθήνα, σήμερα, σε ανταπόδοση της επίσκεψης που είχα πραγματοποιήσει πριν μερικούς μήνες στην Άγκυρα. Δεν είναι φυσικά η δεύτερη συνάντησή μας, γιατί έχουν προηγηθεί συναντήσεις μας και στη Νέα Υόρκη και στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, στο πλαίσιο των διαδικασιών του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε στην αρχή με τον Πρωθυπουργό, τον κ. Σαμαρά, στη συνέχεια, κατ’ ιδίαν και στην τρίτη φάση μαζί με τις αντιπροσωπείες μας για όλα τα θέματα κοινού ενδιαφέροντος και θα συνεχίσουμε κατά τη διάρκεια του γεύματος εργασίας.

Παρουσίασα στον κ. Νταβούτογλου, τις προτεραιότητες της επικείμενης Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γιατί πολλές από τις προτεραιότητες αυτές ενδιαφέρουν και την Τουρκία, συνδέονται με τις διμερείς ελληνοτουρκικές σχέσεις, συνδέονται με κρίσιμες πτυχές της πολιτικής που εφαρμόζουμε στο χώρο του κοινού μας ενδιαφέροντος, που είναι η Νοτιοανατολική Ευρώπη, τα δυτικά Βαλκάνια, η Ανατολική Μεσόγειος.

Συμφωνήσαμε η επόμενη συνάντηση του Ανωτάτου Συμβουλίου Εταιρικής Συνεργασίας, η τρίτη συνάντηση να πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα το Σεπτέμβριο, μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές που θα διεξαχθούν εδώ και μετά τις προεδρικές εκλογές που θα διεξαχθούν στην Τουρκία.

Ήδη έχουμε ένα πολύ πλούσιο υλικό από τις δυο προηγούμενες συναντήσεις, έχουμε την υποχρέωση να ολοκληρώσουμε τη διαδικασία κύρωσης πολλών συμβατικών κειμένων και έχουμε μια πολύ ισχυρή βάση για τη συνεργασία μας σε θέματα οικονομικά, επιχειρηματικά, αναπτυξιακά, με κορυφαίους τομείς την ενέργεια και τον τουρισμό.

Στον τομέα της ενέργειας, ούτως ή άλλως ο νέος αγωγός, ο TANAP που καλύπτει το τουρκικό έδαφος και ο TAP, στη συνέχεια, που διέρχεται από την Ελλάδα και την Αλβανία, είναι ένα νέο πάρα πολύ σημαντικό δεδομένο. Ένα δεδομένο που μας επιτρέπει να αναπτύξουμε και άλλες πρωτοβουλίες, όχι μόνο σε σχέση με  τους αγωγούς, αλλά και σε σχέση με τη διαφοροποίηση των πηγών προέλευσης του φυσικού αερίου. Άλλωστε η συνεργασία στον τομέα της ενέργειας προσφέρεται στη Μεσόγειο και για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, όχι μόνο για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να υπογράψει με την Ευρωπαϊκή Ένωση, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμφωνία Επανεισδοχής, έτσι ώστε να διευκολυνθούμε στην αντιμετώπιση του μεγάλου κοινού προβλήματος που είναι η παράνομη μετανάστευση. Πάντα με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο, πάντα με σεβασμό στο καθεστώς του πρόσφυγα για όσους, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δικαιούνται το χαρακτηρισμό αυτόν.

Αλλά από την άλλη μεριά, η παράνομη μετανάστευση είναι ένα πρόβλημα, όχι μόνο ανθρωπιστικό, τεράστιο ανθρωπιστικό πρόβλημα, είναι και ένα πρόβλημα ασφάλειας για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την Ελλάδα, φυσικά και για την Τουρκία. Ούτως ή άλλως, έχουμε μια εξαιρετική συνεργασία στα θέματα που αφορούν την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
Είναι, επίσης, προφανές ότι μιλήσαμε για τη φάση στην οποία βρίσκονται οι συζητήσεις στην Κύπρο, προκειμένου να διαμορφωθεί ένα νέο πλαίσιο συνομιλιών και διαπραγματεύσεων, το οποίο θα σέβεται τις Αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, τις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου που είναι ένα κεκτημένο για την Κύπρο. Ευρωπαϊκό κοινοτικό κεκτημένο, γιατί η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η έναρξη των συνομιλιών και των διαπραγματεύσεων στην Κύπρο, είναι κάτι που μας ενδιαφέρει και κάτι το οποίο συνδέεται με τις πρωτοβουλίες του Προέδρου Αναστασιάδη, ο οποίος, πέραν των άλλων, θυμίζω ότι έχει υπογραμμίσει την ανάγκη για μια νέα γενιά μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, που θα αλλάξουν την ατμόσφαιρα και θα επιτρέψουν να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να μπορεί να γίνει αποδεκτή από τον κυπριακό λαό μέσω δημοψηφίσματος. Αυτό είναι το τελικό, ουσιαστικό κριτήριο. Χρειάζεται μια νομιμοποίηση που θα δοθεί από τον ίδιο τον κυπριακό λαό άμεσα, με δημοψήφισμα.

Συνεπώς, πρέπει να έχουμε στο νου μας ότι όσα συζητούμε θα κριθούν μέσα από μια δημοκρατική διαδικασία. Και είμαστε έτοιμοι να συμβάλουμε στη διαμόρφωση μιας λύσης, η οποία να μπορεί να γίνει αποδεκτή, όπως είπα, από τον κυπριακό λαό με δημοψήφισμα.

Συμφωνήσαμε να κάνουμε τα πάντα, ώστε το κλίμα των σχέσεών μας να διατηρείται σε ένα υψηλό επίπεδο, δημιουργικό, χωρίς παρεξηγήσεις. Από την άποψη αυτή έχει πάρα πολύ μεγάλη σημασία η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η προστασία των βυζαντινών χριστιανικών μνημείων και των οθωμανικών μνημείων. Αυτό είναι κάτι που μας ενώνει ως χώρες πολιτισμένες, μέλη του ΟΗΕ και της UNESCO.

Στη διάρκεια του γεύματος θα έχουμε την ευκαιρία να συζητήσουμε διεξοδικότερα τα περιφερειακά και διεθνή ζητήματα, τα οποία θίξαμε, αλλά τώρα θα τα συζητήσουμε με ένα πιο συστηματικό τρόπο. Θα αναφερθούμε ειδικότερα δηλαδή στην κατάσταση που επικρατεί και στη Συρία και στο Ιράν και σε άλλες χώρες της περιοχής που μας ενδιαφέρουν, γιατί, ούτως ή άλλως, μία από τις προτεραιότητες της Ελληνικής Προεδρίας είναι η λεγόμενη Νότια Γειτονία - όπως ακριβώς η Λιθουανική Προεδρία έδωσε έμφαση στην Ανατολική Γειτονία και η πρωτοβουλία αυτή κορυφώθηκε με τη Σύνοδο Κορυφής του Βίλνιους, πριν από λίγες ημέρες.

Με τα λόγια αυτά, θέλω να χαιρετίσω και πάλι την παρουσία του αγαπητού φίλου Αχμέτ Νταβούτογλου στην Αθήνα και να τον παρακαλέσω να λάβει το λόγο.

Α. ΝΤΑΒΟΥΤΟΓΛΟΥ: Αξιότιμε φίλε, ομόλογε Υπουργέ Εξωτερικών της Ελληνικής Δημοκρατίας, σας ευχαριστώ πάρα πολύ που με δεχτήκατε εδώ στην Αθήνα. Το πρωί είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε με τον Πρωθυπουργό. Ήταν εποικοδομητικές οι συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν με τον κ. Σαμαρά. Κατά τη διάρκεια του 2013 είχα την ευκαιρία να υποδεχτώ στην Άγκυρα και τον προκάτοχό σας, τον κ. Αβραμόπουλο και, κατά τη διάρκεια του θέρους, εσάς τον ίδιο. Οι σχέσεις και οι επισκέψεις αυτές καταδεικνύουν τη σημασία που αποδίδουν και οι δυο πλευρές στη σχέση τους.

Πιστεύω ότι οι πολύ θετικές σχέσεις που έχουμε αναπτύξει, έχουν καταλήξει σε πολύ σημαντικές συμφωνίες. Συμφωνίες, οι οποίες ήταν πολύ ισχνές στον αριθμό τα προηγούμενα χρόνια, μέχρι τη σύσφιξη των σχέσεών μας, όπου μπορέσαμε, μέσα σε ένα διάστημα τριών τεσσάρων χρόνων, να υπογράψουμε περίπου 27 διμερείς συμφωνίες. Και αυτό καταδεικνύει τη σημασία και το αποτέλεσμα της σύσφιξης των σχέσεών μας.

Βεβαίως, σήμερα, δώσαμε έμφαση στις εργασίες και στην προοπτική της πραγματοποίησης της επόμενης συνάντησης του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας. Βεβαίως, πιστεύω ότι η σύσφιξη αυτών των σχέσεων είχε συνέπειες πολύ σημαντικές και στην οικονομία και στο εμπόριο. Αυτή τη στιγμή έχουμε ένα όγκο εμπορικών συναλλαγών που πλησιάζει τα 5 δις δολάρια, αλλά στόχος μας θα είναι τα 10 δις.

Οι ελληνικές επενδύσεις στην Τουρκία πλησιάζουν τα 7 δις. Βεβαίως, ξέρουμε ότι ένας μεγάλος αριθμός Τούρκων επιχειρηματιών έχει επισκεφθεί την Ελλάδα, συνεχίζει να την επισκέπτεται και να υπογράφει συμφωνίες σημαντικού οικονομικού περιεχομένου. Έχει μεγάλη σημασία για τις σχέσεις μας οι συναντήσεις να γίνονται μέσα σε ένα ειρηνικό κλίμα και με φιλική διάθεση.
Αυτό, βέβαια, είναι το όραμά μας, το οποίο προσπαθούμε να το πραγματοποιήσουμε πάση θυσία. Οι πολιτισμικές και οι πολιτιστικές σχέσεις έχουν πολύ μεγάλη σημασία υπό αυτή την έννοια. Στην περασμένη μου επίσκεψη στην Αθήνα είχα την ευκαιρία να επισκεφθώ το Φάληρο και τους Πολίτες, οι οποίοι είναι Κωνσταντινουπολίτες, Έλληνες πολίτες που κατοικούν στην περιοχή. Αυτό μου έδωσε μεγάλη χαρά, διότι ήταν σαν να έκανα βόλτα σε ένα μέρος πολύ γνώριμο σε εμένα.

Σε αυτή μου την επίσκεψη, θα έχω την ευκαιρία να επισκεφθώ τον Σύλλογο Ιμβρίων. Και ελπίζω στην επόμενή σας επίσκεψη κ. Υπουργέ να έχουμε την ευκαιρία να επισκεφθούμε την περιοχή από όπου προέρχονται οι Καραμανλήδες Έλληνες, την περιοχή του Καχραμάν, στην Κεντρική Τουρκία. θα είναι ιδιαίτερη χαρά και τιμή για εμένα να σας συνοδεύσω σε μια τέτοια επίσκεψη.
Βεβαίως, το θέμα των μειονοτήτων μας πρέπει να θεωρείται μία ευκαιρία, μια γέφυρα η οποία θα ενώνει τους δύο λαούς και, βεβαίως, πρέπει να θεωρούμε και να βλέπουμε το θέμα των μειονοτήτων υπό τη σκοπιά των δικαιωμάτων του πολίτη, της ισοτιμίας, των ίσων δικαιωμάτων των πολιτών.

Εμείς ως Τουρκία και ως Ελλάδα ξέρουμε ότι υπάρχει μια επιτάχυνση των συνομιλιών με προοπτική την επίλυση του Κυπριακού και ως εγγυήτριες δυνάμεις θέλουμε να συμβάλλουμε τα μάλα στην επιχειρούμενη αυτή προοπτική επίλυσης του Κυπριακού.

Η Τουρκία και η Ελλάδα έχουν υποστηρίξει κάθε είδους διαδικασία, η οποία θα οδηγήσει σε μια ειρηνευτική λύση στο Κυπριακό. Εμείς επιθυμούμε την ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, η οποία διέρχεται από την ειρηνευτική επίλυση του Κυπριακού.

Πιστεύουμε ότι η ειρήνη στην περιοχή καθιστά ισχυρότερη την Τουρκία στον ευρύτερο χώρο της Μέσης Ανατολής και αυτό προς επίρρωση της επιθυμίας μας να εξασφαλίσουμε την ειρήνη στην ανατολική Μεσόγειο και στην Κύπρο. Πραγματικά, η οικοδόμηση ενός ειρηνικού μέλλοντος για την Κύπρο έχει πολύ μεγάλη σημασία. Στη συνέχεια αυτής της επίσκεψης θα επισκεφθώ την Κύπρο.

Παράλληλα με αυτά τα πολύ θετικά της επίσκεψής μου είχαμε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε και για τις σχέσεις της χώρας μου με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Διότι, όπως όλοι γνωρίζουμε, η Ελλάδα αναλαμβάνει την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και είχα την ευκαιρία να δηλώσω στον ομόλογό μου ότι αποδίδουμε πολύ μεγάλη σημασία στην Ελληνική Προεδρία. Πιστεύω ότι καταβάλαμε μεγάλες προσπάθειες για την ευρωπαϊκή μας προοπτική και νομίζω ότι η υπογραφή της Συμφωνίας Επανεισδοχής θα επιταχύνει την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.
Πιστεύουμε κι ελπίζουμε ότι η ώθηση που έχει δοθεί από πλευράς της Ελλάδος θα συνεχίσει να ενισχύεται και κατά την περίοδο της Προεδρίας της. Πιστεύω, δε, ότι η Τουρκία θα συμβάλλει σημαντικά στο ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Ως εκ τούτου, ευχαριστώ πάρα πολύ τον αξιότιμο κ. Βενιζέλο για τις προτεραιότητες που δίνει στις σχέσεις μας, στις σχέσεις των δύο χωρών.

Η Τουρκία φυσικά είναι πανέτοιμη για κάθε είδους συνεργασία προς αυτή την κατεύθυνση και θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε με τον ίδιο θετικό τρόπο. Καθώς, λοιπόν, διερχόμαστε από μία περίοδο όπου ενισχύονται οι συνδετικοί ιστοί, οι γέφυρες που ενώνουν τις δύο πλευρές, θα προσπαθήσουμε μέσα σε αυτό το πλαίσιο να επιλύσουμε και τα ακανθώδη θέματα των σχέσεών μας, τα δύσκολα θέματα των σχέσεών μας. Και θα αισθανθώ ιδιαίτερη ευχαρίστηση κ. Υπουργέ όταν θα ανταποδώσετε την επίσκεψή μου.

Ευχαριστώ πολύ.

Κ.ΚΟΥΤΡΑΣ: Θα υπάρξουν τώρα ερωτήσεις, δύο για τα ελληνικά μέσα και δύο για τα τουρκικά. Παρακαλώ, υπάρχουν ερωτήσεις;

Α. ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ («ΒΗΜΑ»): Ευχαριστώ πολύ, έχω μία ερώτηση για τον κάθε ένα από εσάς. Κύριε Νταβούτογλου, θα ήθελα να σας ρωτήσω κατά πόσον στο πλαίσιο των συνομιλιών για την έκδοση Κοινού Ανακοινωθέντος για το Κυπριακό συμμερίζεστε απολύτως τις θέσεις του τουρκοκυπρίου ηγέτη Ντερβις Έρογλου σχετικά με την ύπαρξη ή μη μίας και αδιαίρετης κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Και προς τον κ. Βενιζέλο: κ. Υπουργέ, σε πρόσφατη συνέντευξή σας στην εφημερίδα «Σαμπάχ» της Τουρκίας είπατε ότι «η πραγματοποίηση των απαιτούμενων βημάτων στην Κύπρο είναι σημαντική για το κοινό μας μέλλον», εννοώντας το κοινό μέλλον Ελλάδος και Τουρκίας και ήθελα να σας ρωτήσω αν διαβλέπετε αυτά τα απαιτούμενα βήματα να λαμβάνουν χώρα.

Ευχαριστώ πολύ.

Α. ΝΤΑΒΟΥΤΟΓΛΟΥ: Ελάχιστα παγκόσμια παγωμένα ζητήματα έχουν συζητηθεί με τόση λεπτομέρεια, όσο το Κυπριακό. Έχουμε τεράστια ορολογία σχετική με το κυπριακό ζήτημα.
Το 2004 με το Σχέδιο Αννάν, είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε τα πάντα, πως θα διαμορφωθεί το νέο κράτος, σε ποια θεμέλια θα στηριχθεί η διαμόρφωση αυτού του κράτους. Δηλαδή έχουμε ένα σημαντικότατο κεκτημένο στο θέμα των συνομιλιών περί του Κυπριακού και νομίζω ότι η Τουρκία είχε στηρίξει πολύ σημαντικά και σοβαρά την επίλυση του Κυπριακού τότε και το ίδιο θα κάνει και τώρα.

Υπάρχουν φυσικά non papers σε αυτό το θέμα και υπάρχουν διαφορές που χωρίζουν τις δύο πλευρές, ωστόσο είναι πολύ σημαντικό να διαπιστώνουμε τις διαφορές μας και να χρησιμοποιούμε μία κοινή ορολογία, έναν κοινό λόγο, με τον οποίο μπορούμε να συνομιλήσουμε προς επίλυση των διαφορών.

Ως προς το θέμα του Κοινού Ανακοινωθέντος, εμείς ως Τουρκία προσπαθήσαμε και πιστεύω και η τουρκοκυπριακή πλευρά υπήρξε αρκετά ελαστική στη στάση της ως προς αυτό και νομίζω ότι θα προσπαθήσουμε να επιδείξουμε την ίδια στάση. Να επιδείξουμε την ίδια διάθεση που θα μας οδηγήσει στην επίλυση.

Είναι πολύ σημαντικό να συνεχίσει η Κύπρος ως ένα κράτος, να συνεχίσει την ύπαρξή της. Νομίζω ότι αυτό είναι πολύ σημαντικό μέσα στα διεθνή πλαίσια, στο διεθνές κατεστημένο και στο κείμενο του Κοινού Ανακοινωθέντος αυτό έχει σημασία.

Πρέπει να ξεκινήσουμε τις απευθείας συνομιλίες. Χάσαμε πολύ πολύτιμο χρόνο από το 2004. Πέρασαν περίπου δέκα χρόνια και είναι πέντε χρόνια τώρα που συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών στην Κύπρο. Υπήρξε ένα διάλειμμα ενός έτους και η εκλογή του Προέδρου Αναστασιάδη μας έδωσε μεγάλη χαρά, καθώς ήταν ένας πολύ θετικός, πολύ καλός οιωνός το ότι εξελέγη ένας άνθρωπος, ο οποίος στήριξε το Σχέδιο Αννάν.

Βεβαίως, μας ζητήθηκε να αποδεχθούμε ένα διάλειμμα για το θέμα του Κυπριακού, λόγω της οικονομικής κρίσης που έπληξε και την Κύπρο, όμως θέλουμε να δούμε και τη θέληση, τη βούληση από κυπριακής πλευράς, ότι επιθυμούν τις συνομιλίες που θα οδηγήσουν στην επίλυση του θέματος.

Εμείς, ως Ελλάδα και Τουρκία, είμαστε σε μία πορεία εποικοδομητικών συνομιλιών και θέλουμε να το δούμε αυτό από όλες τις πλευρές. Δε χρειάζεται να χάσουμε κι άλλο χρόνο. Η απώλεια χρόνου σε αυτό το θέμα δεν είναι επωφελής. Νομίζω είναι καιρός να συνεχίσουμε.

ΕΥ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ: Η ελληνική θέση ως προς το Κυπριακό είναι γνωστή, έχει διατυπωθεί πάρα πολλές φορές, τη γνωρίζει και ο αγαπητός φίλος Αχμέτ Νταβούτογλου.
Η Ελλάδα στηρίζει τις πρωτοβουλίες του Προέδρου Αναστασιάδη. Οι πρωτοβουλίες αυτές περιλαμβάνουν τις προτάσεις για Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης νέου τύπου, Μέτρα Οικοδόμησης
Εμπιστοσύνης πιο γενναία, πιο ριζοσπαστικά, που μπορούν να αλλάξουν ριζικά το κλίμα στο νησί.

Περιλαμβάνουν, επίσης, την ανάγκη να συμφωνηθεί ένα Κοινό Ανακοινωθέν που δεν είναι πληροφοριακού ή τυπικού χαρακτήρα, αλλά συνιστά το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης. Ούτως ή άλλως, τα μεγάλα θέματα, τα κρίσιμα θέματα πρέπει να τεθούν, να συζητηθούν και να συμφωνηθούν. Καλύτερα είναι αυτό να έχει γίνει στην αρχή, για να υπάρχει και ασφαλές πλαίσιο αλλά και ταχύτητα στη διαδικασία των συνομιλιών.

Η λύση στο Κυπριακό πρέπει να οδηγεί, σύμφωνα με τα Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και σύμφωνα με το ευρωπαϊκό κοινοτικό κεκτημένο, σε μια λύση ομοσπονδιακή, σε μια λύση δικοινοτική, σε μια λύση διζωνική, σε μια λύση που είναι θεσμικά λειτουργική και συμβατή με τους κανόνες λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Χρειαζόμαστε μια λύση που σέβεται το γεγονός πως η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος – μέλος του Ο.Η.Ε. και κράτος - μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ευρωζώνης. Άρα χρειαζόμαστε μια λύση που βασίζεται σε μια ενιαία διεθνή νομική προσωπικότητα, σε μια εξωτερική κυριαρχία και σε μια ιθαγένεια. Αυτά είναι θεμελιώδη συστατικά, θεσμικά συστατικά μιας λύσης.
Θέλουμε να πιστεύουμε ότι θα επιδειχθεί, εν τέλει, καλοπιστία και από την άλλη πλευρά, ώστε να συμφωνηθεί το Ανακοινωθέν και να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις.

Η Κυπριακή Κυβέρνηση, ο Πρόεδρος Αναστασιάδης έχει απευθυνθεί με ειδική επιστολή στον Πρωθυπουργό κ. Σαμαρά και του έχει ζητήσει, προκειμένου να διευκολυνθεί η διαδικασία, μετά το Ανακοινωθέν και μετά την έναρξη των διαπραγματεύσεων, η Ελλάδα, στο επίπεδο του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Εξωτερικών, να πραγματοποιήσει συνάντηση με το διαπραγματευτή της τουρκοκυπριακής κοινότητας, όπως ακριβώς στο ίδιο επίπεδο και η Τουρκική Κυβέρνηση θα συναντηθεί με τον διαπραγματευτή της ελληνοκυπριακής κοινότητας.

Ο Πρωθυπουργός και εγώ αποφασίσαμε να αποδεχτούμε την πρόταση του Προέδρου Αναστασιάδη, ακριβώς για να διευκολυνθούν οι διαδικασίες και για να δείξουμε την καλή και δημιουργική μας στάση.

Διευκρινίζω κάτι το οποίο είναι αυτονόητο: πως οι δυο διαπραγματευτές εκπροσωπούν τις δυο κοινότητες, την ελληνοκυπριακή και την τουρκοκυπριακή, όπως οι κοινότητες αυτές προβλέπονται από το Σύνταγμα του 1960 που διέπει μέχρι σήμερα την υπόσταση και τη λειτουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Δεν εκπροσωπούν άλλες οντότητες και η Ελλάδα σε καμία περίπτωση φυσικά δεν αναγνωρίζει τη λεγόμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βορείου Κύπρου». Αυτό είναι σαφές. Άλλωστε οι δυο ηγέτες συναντώνται επί χρόνια τώρα και οι συναντήσεις αυτές δεν παράγουν άλλο νομικό αποτέλεσμα, πέραν αυτού για το οποίο γίνονται, που αφορά τις διαπραγματεύσεις.

Και επαναλαμβάνω πως το ζητούμενο είναι μια λύση, η οποία να μπορεί να γίνει δεκτή μέσω δημοψηφίσματος. Το σχέδιο Αννάν έχει αφήσει μια θετική κληρονομιά που είναι η αποδοχή της διαδικασίας του δημοψηφίσματος. Άρα χρειαζόμαστε λύσεις δημοκρατικές, λύσεις συναινετικές, λύσεις οι οποίες θα τεθούν υπό την κρίση του κυπριακού λαού, ο οποίος και θα αποφασίσει.
Χαίρομαι γιατί οι θέσεις μας διατυπώνονται ευθέως, είναι κατανοητές εκατέρωθεν και θέλουμε να ελπίζουμε ότι θα υπάρξει συμφωνία στο Ανακοινωθέν ως πρώτο δείγμα καλής θέλησης, προκειμένου να μπούμε πλέον στο ουσιαστικό μέρος αυτής της διαπραγμάτευσης.

P. BERIRE («Τουρκικό Πρακτορείο “Anadolu”»): Αξιότιμε κ. Υπουργέ στις 16 Δεκεμβρίου θα γίνει η υπογραφή της Συμφωνίας Επανεισδοχής και, στη συνέχεια, μετά από 3,5 χρόνια, οι Τούρκοι πολίτες θα μπορούν να επισκέπτονται την Ελλάδα χωρίς θεώρηση διαβατηρίου. Αυτή τη στιγμή παρατηρείται μια μεγάλη αύξηση επισκεπτών στην Ελλάδα από Τούρκους τουρίστες, Τούρκους
πολίτες. Πώς θα συνεχιστεί αυτή η διαδικασία; Και, επίσης, ποιά είναι τα σχέδια της Ελληνικής Προεδρίας αναφορικά με την Τουρκία;

ΕΥ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ: Θεωρούμε πολύ σημαντικό γεγονός την υπογραφή της Συμφωνίας Επανεισδοχής μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Τουρκίας. Η Συμφωνία Επανεισδοχής μας ενδιαφέρει γιατί εντάσσεται στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, αλλά μας ενδιαφέρει και γιατί ανοίγει την οδό προς την απελευθέρωση των θεωρήσεων.

Η συνεργασία μας στον τουριστικό τομέα είναι καλή, αυξάνεται, αλλά κρύβει μέσα της τεράστιες δυνατότητες για μια μεγάλη ενιαία τουριστική αγορά, όχι μόνο για ανταλλαγή επισκέψεων μεταξύ των πολιτών των δύο χωρών, αλλά για να προσελκύσουμε τουρίστες από άλλες περιοχές του κόσμου, οι οποίοι γοητεύονται από τη Μεσόγειο, γοητεύονται από το κλίμα, από την πολιτιστική κληρονομιά και μπορούν να ενισχύσουν πολύ σοβαρά και την ελληνική και την τουρκική οικονομία.

Παρακολουθούμε πόσο αυξάνει ο ρυθμός των επισκέψεων Τούρκων πολιτών στην Ελλάδα, αλλά και Ελλήνων πολιτών στην Τουρκία και αυτό θέλουμε να το ενισχύσουμε. Στα νησιά μας, σε σχέση με την απέναντι τουρκική ακτή, εφαρμόζεται με επιτυχία ένα πιλοτικό πρόγραμμα. Αυτό το πιλοτικό πρόγραμμα μας δείχνει ότι υπάρχουν τεράστια περιθώρια ανάπτυξης και είμαστε πραγματικά ευτυχείς γιατί θα διευκολύνουμε τους ανθρώπους που θέλουν να επισκέπτονται τις χώρες μας.

Α. ΝΤΑΒΟΥΤΟΓΛΟΥ: There was another question on your Presidency. What is your policy during your Presidency regarding Turkish integration?

ΕΥ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ: Ο κ. Νταβούτογλου  μου υπενθυμίζει ότι υπήρχε και δεύτερο σκέλος στην ερώτηση. Η Ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συνεχίσει όλες τις διαδικασίες οι οποίες υπάρχουν σε σχέση με τη Διεύρυνση. Η Τουρκία είναι πολύ παλιό υποψήφιο προς ένταξη μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. ‘Hδη συζητήσαμε κοινές πρωτοβουλίες που μπορούμε να αναλάβουμε και στα Δυτικά Βαλκάνια και στη Μεσόγειο και στις χώρες της Μέσης Ανατολής και του αραβικού κόσμου κατά τη διάρκεια του εξαμήνου της Ελληνικής Προεδρίας, αλλά και κατά τη διάρκεια του εξαμήνου της Ιταλικής Προεδρίας. Γιατί οι δύο Προεδρίες, η Ελληνική και η Ιταλική συγκροτούν ένα έτος Μεσογειακής Προεδρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ήδη, μετά από 3,5 χρόνια αδράνειας, άρχισαν οι συζητήσεις για ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο, που είναι η Περιφερειακή Πολιτική, ένα κεφάλαιο που μας ενδιαφέρει και τους δύο και ελπίζουμε η διαπραγμάτευση για το κεφάλαιο αυτό να ολοκληρωθεί επί των ημερών της Ελληνικής Προεδρίας.

Υπάρχουν και άλλα κεφάλαια, τα οποία μπορούν να ανοίξουν. Υπάρχουν κεφάλαια που αφορούν τον σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, όπως είναι για παράδειγμα η οικονομική και νομισματική πολιτική. Υπάρχουν κεφάλαια που αφορούν την κοινωνική πολιτική και την κοινωνική Ευρώπη που μας ενδιαφέρουν πάρα πολύ.

Υπάρχουν φυσικά και κεφάλαια άλλα, τα οποία είναι πολύ σημαντικά, που αφορούν τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου. Σε αυτά τα κεφάλαια θα μας διευκόλυνε πάρα πολύ μια αλλαγή της ατμόσφαιρας σε σχέση με το Κυπριακό, μία συμφωνία στο Κοινό Ανακοινωθέν, η επίσημη έναρξη των διαπραγματεύσεων.

Πάντως σίγουρα δεν θα μείνουμε χωρίς πολλή δουλειά, ως προς τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας. Αυτό έχει να κάνει και με το πεδίο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας, έχει να κάνει και με το ΝΑΤΟ και τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης-ΝΑΤΟ.

Μας ενδιαφέρει πάρα πολύ η σχέση αυτή μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και ΝΑΤΟ να είναι ολοκληρωμένη, δηλαδή να περιλαμβάνει και τα 28 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό είναι πολύ σημαντικό λόγω της συμμετοχής της Κυπριακής Δημοκρατίας στις διαδικασίες αυτές.

Π. ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΣ («ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»): Η ερώτησή μου είναι για τον Υπουργό κ. Νταβούτογλου και θέλω να σας ρωτήσω: μιλήσατε για τις πολιτιστικές μας σχέσεις και διαβάζουμε κι ακούμε τελευταία δηλώσεις στελεχών της Κυβέρνησής σας που θέλουν να μετατρέψουν την Αγία Σοφία σε τζαμί. Το υποερώτημα είναι αν πράγματι θέλετε να κάνετε κάτι τέτοιο, το κύριο ερώτημα είναι ότι όταν υπάρχει διαμαρτυρία από ελληνικής πλευράς γι΄αυτά τα θέματα εσείς απαντάτε υποδεικνύοντας ότι η Αθήνα δεν έχει τζαμί. Επίσης για το θέμα της Χάλκης μας λέτε ότι να κάνετε πρώτα τζαμί στην Αθήνα. Το θέμα εδώ είναι, όμως, ότι αυτά δεν είναι θέματα διμερή, είναι θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, γιατί επιμένετε να επεκτείνετε συνεχώς την ατζέντα των διμερών μας θεμάτων σε θέματα τέτοια ;

Α. ΝΤΑΒΟΥΤΟΓΛΟΥ: Κατ΄ αρχάς να δηλώσω το εξής. Όταν πρόκειται για τα δικαιώματα των πολιτών μας εμείς δίνουμε προτεραιότητα και σημασία και, βεβαίως, αυτό υπό την έννοια της ισοπολιτείας.

Βεβαίως, υπάρχει το θέμα των βακουφίων και διάφορα άλλα θέματα και, όπως γνωρίζετε, από τουρκικής πλευράς, έχουν γίνει πράξεις που καταδεικνύουν την καλή θέληση της Τουρκικής Κυβέρνησης, όπως η επιστροφή περιουσιών βακουφίων που αγγίζουν σε αξία τα 1,4 εκ. λίρες. Αυτό νομίζω ότι είναι εμφανές και στις σχέσεις μας με το Πατριαρχείο και στα αιτήματα του Πατριαρχείου προς την Κυβέρνηση.

Εμείς εφαρμόζουμε το διεθνές δίκαιο και ότι ισχύει διεθνώς σε αυτά τα θέματα. Η Τουρκία είναι ένα κράτος όπου υπάρχει διαχωρισμός κράτους-θρησκείας και υπό αυτήν την έννοια εφαρμόζουμε το διεθνές δίκαιο που άπτεται των θεμάτων αυτών.

Εάν σε κάποιες απαντήσεις μας αναφερόμαστε στα θέματα δικαιωμάτων των μουσουλμάνων πολιτών της Ελλάδος, για το δικαίωμα σε ελεύθερη και απευθείας εκλογή θρησκευτικού εκπροσώπου, Μουφτή, είναι διότι πιστεύω ότι είναι πανανθρώπινη αξία, αντιστοίχως, η επιλογή του Πατριάρχη από τους πολίτες απευθείας.
Και εάν υπάρχουν κάποια θέματα σε αυτά τα διμερή ζητήματα, πρέπει να σας πω ότι εμείς υπερβήκαμε τα θέματα της αμοιβαιότητας ως προς τα ζητήματα αυτά και εφαρμόσαμε τις αρχές του διεθνούς δικαίου. Για παράδειγμα, το ελληνικό Γενικό Προξενείο Κωνσταντινούπολης στεγάζεται και σε ένα κτήριο, το οποίο αποδόθηκε πίσω στην ελληνική πλευρά και εννοούμε το Σισμανόγλειο κτήριο. Το ίδιο ισχύει και για το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στην Πρίγκηπο.

Εγώ πιστεύω ότι οι παραδόσεις που προέρχονται από το Βυζάντιο και την Οθωμανική Αυτοκρατορία είναι μία κοινή κληρονομιά για το τουρκικό Κράτος. Τόσο ο βυζαντινός πολιτισμός, όσο και ο οθωμανικός πολιτισμός συνιστούν δική μας κοινή κληρονομιά.

Πιστεύω ότι η θεώρηση αυτών των ζητημάτων με τέτοιο τρόπο αποδεικνύεται και από τη στάση μας σε θέματα που αφορούν θέματα πολιτιστικής κληρονομιάς. Νομίζω ότι η στάση μας σε αυτά τα θέματα είναι πολύ ανοιχτή, πολύ σαφής κι έχει αναγνωριστεί διεθνώς για τον σεβασμό στις διεθνείς αρχές που διέπουν τα ζητήματα αυτά.

Εγώ θα ήθελα να προσθέσω ένα άλλο θέμα. Υπάρχει το Αλατζά Ιμαρέτ τζαμί στη Θεσσαλονίκη, στο οποίο όπως γνωρίζετε, εγκαινιάστηκε έκθεση που πραγματοποιούσε προβολές με περιεχόμενο που δεν ταιριάζουν σε ένα θρησκευτικό ίδρυμα. Και αυτή η πρακτική από την ελληνική πλευρά ενόχλησε πολύ την τουρκική πλευρά, τον τουρκικό λαό.

Αλλά αυτό σταμάτησε, ευτυχώς. Ωστόσο, όταν έχουμε ενοχλήσεις αυτού του θέματος, έχουμε την ευκαιρία να τις συζητάμε μεταξύ μας. Πραγματικά δεν πρέπει να γίνονται χρήσεις θρησκευτικών μνημείων, με τρόπο που δεν συνάδει με το χαρακτήρα του μνημείου και αποδίδουμε μεγάλη σημασία σε αυτό το θέμα.

Και, βεβαίως, αποδίδουμε μεγάλη σημασία και στην προστασία αυτής της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς, στην οποία αναφέρθηκα και προηγουμένως. Η αποκατάσταση της Αγίας Σοφίας τον 16ο  αιώνα από τον Μιμάρ Σινάν και ο σεβασμός, στο κτίριο, καταδεικνύει αυτή τη στάση μας και διαχρονικά. Ευχαριστώ πολύ.

ΕΥ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ: Θα κάνω κι εγώ ένα σχόλιο, γιατί η συζήτηση επεκτάθηκε, λόγω της ερώτησης σε σχέση με τα μνημεία. Η προστασία των μνημείων της πολιτιστικής κληρονομιάς και ιδίως των μνημείων που λόγω της σημασίας τους είναι μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, είναι υποχρέωση όλων των κρατών μελών του ΟΗΕ και της UNESCO.

Είμαστε υποχρεωμένοι να σεβαστούμε τις αρχές της UNESCO για την προστασία των βυζαντινών χριστιανικών μνημείων και για την προστασία των οθωμανικών μνημείων.
Ενημέρωσα τον αγαπητό φίλο Αχμέτ Νταβούτογλου ότι είμαι σε θέση να του παραδώσω ένα φάκελο που καταγράφει τις αναστηλωτικές παρεμβάσεις που έχουν γίνει για την προστασία πλήθους οθωμανικών μνημείων στην Ελλάδα και είναι προφανές ότι η Αγία Σοφία είναι ένα μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς προστατευόμενο, όχι σε ένα επίπεδο εθνικό ή διμερές, αλλά σε ένα επίπεδο πραγματικά οικουμενικό και παγκόσμιο.

Επίσης, είναι προφανές ότι πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στη χρήση των μνημείων. Είναι πραγματικά αδιανόητο, μνημεία σημαντικά να χρησιμοποιούνται ως κινηματογράφοι για ταινίες ειδικού περιεχομένου. Αυτό είναι πραγματικά απαράδεκτο.

Υπάρχουν, όμως, και άλλα φαινόμενα απαράδεκτης χρήσης μνημείων και κάνουμε πολύ μεγάλη προσπάθεια, μέσα από τον καλόπιστο διάλογο, να εναρμονιζόμαστε με τις αρχές της UNESCO και με τους κανόνες προστασίας των μνημείων της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σε σχέση με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προφανώς δεν ισχύει η αρχή της αμοιβαιότητας. Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι κράτη-μέλη όχι μόνο του ΟΗΕ, αλλά και του Συμβουλίου της Ευρώπης. Μετέχουμε στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Προστασίας των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και αποδεχόμαστε την αρμοδιότητα και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν είναι ένας θεσμός εσωτερικός, τουρκικός, είναι ένας θεσμός διεθνής. Χωρίς το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν συγκροτείται η οικουμενική έννοια της χριστιανοσύνης. Δεν προσδιορίζεται όχι μόνο η Ανατολική Χριστιανική Εκκλησία, αλλά ούτε καν η Δυτική, γιατί και αυτή προσδιορίζεται σε αναφορά προς την Ανατολική και τούμπαλιν.
Επίσης, είναι πολύ κρίσιμο να πούμε ότι στην Ελλάδα για τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης εφαρμόζεται η σαρία, ο ιερός μουσουλμανικός νόμος. Και είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε με τον κ. Νταβούτογλου για τα προβλήματα που συνδέονται με την εφαρμογή της σαρίας και με το διπλό ρόλο του μουφτή, όχι μόνο ως θρησκευτικού λειτουργού, αλλά και ως δικαστή που απονέμει δίκαιο στο πλαίσιο της ελληνικής έννομης τάξης.

Είχαμε την ευκαιρία να εμβαθύνουμε στα θέματα αυτά. Ο διάλογος αυτός είναι καλόπιστος και διέπεται πάντα από τους κανόνες του διεθνούς δικαίου με στόχο την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Γ. ΚΙΡΜΠΑΚΗΣ: Κύριε Υπουργέ, κατ’ αρχάς σε εσάς θα ήθελα να ρωτήσω, όσον αφορά το τέμενος στο Βοτανικό και την αναστήλωση του τζαμιού στο κέντρο της Αθήνας, σε ποια φάση βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή; Η οικοδόμηση τεμένους στην περιοχή του Βοτανικού και η αποκατάσταση του τεμένους Φετιχιέ στην Πλάκα ; Ποιες πληροφορίες έχετε και τι θα μπορούσατε να μοιραστείτε μαζί μας;

ΕΥ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ: Θεωρώ πολύ σημαντικό το γεγονός ότι μετά από καθυστέρηση υπήρξε μια πάρα πολύ σοβαρή τεχνική προσφορά από τις μεγαλύτερες ελληνικές κατασκευαστικές εταιρείες για την ανέγερση του τεμένους των Αθηνών, που είναι ένα τέμενος που θα αναγερθεί με δημόσια δαπάνη ως ένας θεσμός προστατευόμενος από την Ελληνική Δημοκρατία.

Το μέγεθος των αναδόχων εγγυάται την γρήγορη και αξιόπιστη ολοκλήρωση του έργου. Άρα η Αθήνα αποκτά ένα τέμενος για όλους τους μουσουλμάνους, οι οποίοι θέλουν να ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα με αξιοπρέπεια, εφόσον κατοικούν στην Αθήνα ή βρίσκονται στην Αθήνα. Και εμείς είμαστε πάρα πολύ ευτυχείς όταν οι πολίτες μας που επισκέπτονται την Τουρκία, άλλες χώρες, βρίσκουν εκκλησίες ορθόδοξες, ανοιχτές, στο κέντρο των πόλεων, όπου μπορούν να ασκήσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα.

Το Φετιχιέ Τζαμί είναι ένα οθωμανικό  μνημείο πολύ σημαντικό. Βρίσκεται στο κέντρο της Αθήνας και χαιρόμαστε γιατί ολοκληρώθηκε ο διαγωνισμός για την ανάδειξη του αναδόχου που θα αναστηλώσει το μνημείο αυτό. Όπως έχουμε αναστηλώσει και πάρα πολλά άλλα οθωμανικά μνημεία.

Α. ΝΤΑΒΟΥΤΟΓΛΟΥ: Σχετικά με το θέμα αυτό, τόσο ο Πρωθυπουργός ο κ. Σαμαράς, όσο και ο Υπουργός Εξωτερικών ο κ. Βενιζέλος, μας ενημέρωσαν ως προς τα πολύ συγκεκριμένα βήματα που έχουν γίνει στα θέματα αυτά. Ως ένα άτομο που έχει μελετήσει την ιστορία της φιλοσοφίας με ειδική έμφαση στην ελληνική φιλοσοφία, πρέπει να πω ότι είμαι ένας θαυμαστής του ελληνικού πνεύματος. Και πραγματικά η περιδιάβαση των στενών των Αθηνών μου επαναφέρει εικόνες από αυτή τη βαθιά πολιτιστική κληρονομιά που έχετε.

Νομίζω ότι είναι μια πολύ σημαντική πόλη, πολυδιάστατη πόλη, με ένα παρελθόν πολύ σημαντικό. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι οι πολυδιάστατες πόλεις ως προς το πολιτισμικό τους παρελθόν, έχουν ανοιχτά τζαμιά, συναγωγές που λειτουργούν και κάθε είδους χώρους λατρείας που είναι ανοιχτοί προς όλους τους πολίτες. Και αυτό αποτελεί ένδειξη της πολυπολιτισμικότητας των πόλεων αυτών.

Το ότι υπάρχουν αρχιτεκτονικά μνημεία τα οποία είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα της πολυπολιτισμικότητας είναι κάτι το οποίο μας τιμά. Έτσι αισθανόμαστε εμείς τουλάχιστον αυτό το θέμα. Και, βεβαίως, είναι πολύ σημαντικό και για τους επισκέπτες να βλέπουν την πολυπολιτισμικότητα με χειροπιαστές αποδείξεις όταν επισκέπτονται μια πόλη.

Εγώ έψαχνα το Φετιχιέ τζαμί, το οποίο το είδα σε μια κακή κατάσταση και μου προκάλεσε θλίψη. Σε αντίθεση με το θαυμασμό που αισθάνομαι όταν βλέπω την Ακρόπολη, το Φετιχιέ τζαμί και η θέα του μου προκάλεσε θλίψη. Νομίζω ότι ταιριάζει στην Αθήνα να αναδεικνύει και διαχρονικά τις πολυπολιτισμικές της διαστάσεις.

Νομίζω ότι η Ελληνική Κυβέρνηση έχει αποφασίσει και συμβάλλει πολύ σημαντικά στη διαμόρφωση αυτού του κλίματος και μέσα στα πλαίσια αυτά γίνονται πραγματικές προσπάθειες αναστήλωσης, αποκατάστασης τέτοιων μνημείων. Νομίζω ότι αυτό είναι ευθύνη κάθε κυβέρνησης, η οποία επιφορτίζεται με το καθήκον της προστασίας των μνημείων πανανθρώπινης αξίας.



 

Joint statements of Deputy Prime Minister and Foreign Minister Venizelos and Turkish Foreign Minister Ahmet Davutoglu 

 

E. VENIZELOS: It is a great pleasure to welcome my colleague the Foreign Minister of Turkey and my good friend, Ahmet Davutoglu, who is visiting Athens today, reciprocating the visit I paid to Ankara a few months ago. Naturally, this is not our second meeting, because we have also met in New York and Brussels, in the context of the UN General Assembly, and in the framework of NATO and the European Union.

We had the opportunity to talk initially with Prime Minister Samaras, then one-to-one, and, in the third phase, with our delegations, about all the issues of joint interest, and we will continue our talks during the working luncheon.

I set out for Mr. Davutoglu the priorities of the upcoming Hellenic Presidency of the Council of the European Union, because many of these priorities interest Turkey, are linked to Greek-Turkish bilateral relations, are linked to critical aspects of the policy we are implementing in the space of our common interest, which is Southeast Europe, the Western Balkans, the Eastern Mediterranean.

We agreed that the next meeting of the Greek-Turkish High Level Cooperation Council, the third meeting, will take place following the European elections that will be held here, and following the presidential elections that are to be held in Turkey.

We already have very rich material from the two previous meetings. We have the obligation to complete the ratification process for many of the contractual texts, and we have a very strong foundation for our cooperation on issues of economy, entrepreneurship, development – with the top sectors being energy and tourism.

In the energy sector, in any case, the new pipeline, the TANAP, which will cover Turkish territory, and the TAP, which will then cross Greece and Albania, is a new, very important development. A development that enables us to develop other initiatives, not just related to the pipelines, but in relation to the diversification of sources of natural gas. Moreover, cooperation in the energy sector in the Mediterranean has potential for renewable energy sources, not just for oil and natural gas.

It is important that Turkey is prepared to sign, with the European Union, with the European Commission, a Readmission Agreement, so as to facilitate us in our efforts to confront the major common problem that is illegal migration. Always with respect for international law, always with respect for refugee status for all those who, in accordance with international law, have the right to that status.

But on the other hand, illegal migration is a problem that is not just humanitarian – it is a huge humanitarian problem. It is also a security problem for the countries of the European Union, for Greece, and, naturally, for Turkey. In any case, we have excellent cooperation on issues concerning the combating of terrorism.

It is also obvious that we talked about the state of play in the talks in Cyprus; talks aimed at shaping a new framework for talks and negotiations that will respect the Resolutions of the UN Security Council, the High Level Agreements that are an acquis for Cyprus; the European community acquis, because the Republic of Cyprus is a member state of the European Union.

The opening of the talks and the negotiations in Cyprus is something that interests us and something that is linked to the initiatives of President Anastasiades, who, beyond everything else, has, I remind you, underscored the need for a new generation of confidence-building measures that will change the atmosphere and allow for the completion of the negotiations.

The pivotal point is that any agreement must be accepted by the Cypriot people in a referendum. This is the ultimate, essential criterion. Direct legitimization is needed from the Cypriot people through a referendum.

Consequently, we must bear in mind that everything that is discussed will be judged through a democratic process. And we are prepared to contribute to the formulation of a solution that can be accepted, as I said, by the Cypriot people, in a referendum.

We agreed to do everything we can so that the climate in our relations is maintained at a high level; creative, without misunderstandings. From this perspective, great importance is attached to the protection of cultural heritage and the protection of the Byzantine Christian monuments and Ottoman monuments. This is something that unites us as civilized countries, members of the UN and UNESCO.

During the luncheon, we will have the opportunity to discuss in greater detail the regional and international issues that we raised – but we will discuss them in a more systematic manner. We will refer in particular, that is, to the situation prevailing in Syria and in Iran, and in other countries of the region that interest us, because, in any case, one of the Greek Presidency’s priorities is the Southern Neighbourhood, just as the Lithuanian Presidency emphasized the Eastern Neighbourhood, culminating in the Vilnius Summit Meeting a few days ago.

With these words, I would once again like to welcome the presence of my dear friend Ahmet Davutoglu in Athens and bid him take the floor.

A. DAVUTOGLU: My dear friend, colleague Foreign Minister of the Hellenic Republic, I thank you very much for receiving me here in Athens. This morning we had the opportunity to talk with the Prime Minister. The talks held with Mr. Samaras were constructive. During 2013, I had the opportunity to welcome your predecessor, Mr. Avramopoulos, to Ankara, as well as you yourself in the summer. The relations and these visits indicate the importance the two sides attach to our relationship.

I believe that the very positive relations that have been developed have culminated in very important agreements. Agreements that were very few in number in previous years, until our relationship became closer, which allowed us, within the space of three or four years, to sign some 27 bilateral agreements. And this is indicative of the importance and the results of our making our relations closer.

Of course, today we emphasized the proceedings and the outlook for holding the next High Level Cooperation Council. Of course, I believe that these closer relations between us had very important results in both the economy and trade. Right now, we have a volume of trade close to $5 billion, but our target is $10 billion.

Greek investments in Turkey are close to $7 billion. Of course, we know that a large number of Turkish entrepreneurs have visited Greece, are continuing to visit and sign agreements of major economic content. The meetings that take place in a peaceful climate and in a spirit of friendship are very important for our relations.

This, of course, is our vision, which we are trying to realize at all costs. Cultural relations are of very great importance in this sense. On my last visit to Athens, I had the opportunity to visit Faliro and the persons who hail from Istanbul, Greek citizens residing in the area. This gave me great pleasure, because it was like taking a walk in a place that was very familiar to me.

During this visit, I will have the opportunity to visit the Association of Imvrians. And I hope that on your next visit, Mr. Minister, we will have the opportunity to visit the area the Karamanlides Greeks are from, Karaman, in Central Turkey. It will be a great pleasure and honor for me to accompany you on such a visit.

Of course, the issue of our minorities must be seen as an opportunity, a bridge that will link the two peoples, and, of course, we must consider and see the issue of the minorities from the point of view of the rights of citizens, of equality, of equal rights of citizens.

We, as Turkey and as Greece, know that there is an acceleration in the talks, with the prospect of the resolution of the Cyprus issue. And as guarantor powers we want to contribute as best we can to the current prospect for resolving the Cyprus issue.

Turkey and Greece have supported every kind of process that will lead to a peaceful solution on the Cyprus issue. We want peace in the wider region of the Middle East, which entails the peaceful resolution of the Cyprus issue.

We believe that peace in the region makes Turkey stronger in the wider space of the Middle East, and this strengthens our desire to ensure peace in the Eastern Mediterranean and in Cyprus. The building of a peaceful future for Cyprus is truly of very great importance. Following this visit, I will be visiting Cyprus.

In parallel with these very positive aspects of my visit, we had the opportunity to discuss my country’s relations with the European Union. Because, as everyone knows, Greece is assuming the Presidency of the Council of the EU, and I had the opportunity to state to my counterpart that we attach very great importance to the Greek Presidency. I believe that we have made great efforts for our European perspective, and I think that the signing of the Readmission Agreement will accelerate Turkey’s European perspective.

We believe and hope that the momentum that has been provided by the Greek side will continue during its Presidency. And I believe that Turkey will contribute significantly to European affairs. As such, I thank Mr. Venizelos very much for the priority he gives to our relations, to the relations between the two countries.

Naturally, Turkey is ready for any kind of collaboration in this direction, and we will continue to work together in the same positive manner.

So, as we come through a period of the strengthening of ties, of the bridges linking the two sides, we will try, within this framework, to resolve the thorny issues in our relations, the difficult issues in our relations. And I will be very pleased when you reciprocate this visit of mine, Mr. Minister.

Thank you very much.

K. KOUTRAS: There will be questions now. Two for the Greek media and two for the Turkish media. Your questions, please.

A. ATHANASOPOULOS (Athens daily “To Vima”): Thank you very much. I have a question for each of you. Mr. Davutoglu, I would like to ask you the extent – within the framework of the talks on the issuing of a Joint Communiqué on the Cyprus issue – to which you agree fully with the positions of the Turkish Cypriot leader, Dervis Eroglu, regarding the existence or not of a single and indivisible sovereignty of the Republic of Cyprus.

And for Mr. Venizelos: Mr. Minister, in a recent interview with the Turkish daily Sabah, you said that “the taking of the necessary steps in Cyprus is important for our common future,” meaning the common future of Greece and Turkey, and I would like to ask you whether you think these required steps are being taken.

Thank you very much.

A. DAVUTOGLU: Very few global frozen issues have been discussed in as much detail as the Cyprus issue. We have vast terminology regarding the Cyprus issue.

In 2004, with the Annan Plan, we had the opportunity to discuss everything: how the new state will be shaped, on what foundations the shaping of this state will rest. That is, we have a very significant acquis on the issue of the talks on the Cyprus issue, and I think that Turkey supported the resolution of the Cyprus issue very significantly and seriously at that time, and it will do the same now.

Naturally, there are non-papers on this issue, and there are differences that separate the two sides, but it is very important for us to identify our differences and use a common terminology with which we can talk towards the resolution of differences.

Regarding the issue of the Joint Communique, we, as Turkey, tried to believe – and I think that the Turkish Cypriot side was quite flexible in its stance on this issue – and I think that we will try to show the same stance; to show the same willingness that will lead us to the resolution.

It is very important for Cyprus to continue as one state, to continue its existence. I think that this is very important within the international frameworks, in the international status quo, and this is of importance in the text of the Joint Communique.

We have to begin the direct talks. We have lost a lot of valuable time since 2004. Some ten years have passed, and it is five years now that the negotiations have been going on between the two sides in Cyprus. There was a break of one year, and the election of President Anastasiades pleased us greatly, because it was a very positive, a very good sign that such a person was elected: someone who supported the Annan Plan.

Of course, we were asked to accept a pause on the Cyprus issue, due to the economic crisis that hit Cyprus, but we also want to see this will, will from the Cypriot side, that they want the talks that will lead to the resolution of the issue.

We, as Greece and Turkey, are on a course of constructive talks, and we want to see this from all the sides. We don’t need to lose more time. Losing time on this issue is not beneficial. I think it’s time we continued.

E. VENIZELOS: The Greek position on the Cyprus issue is well known and has been set out many times. My dear friend Ahmet Davutoglu knows it as well.

Greece supports President Anastasiades’ initiatives. These initiatives include the proposals for Confidence-Building Measures of a new kind; Confidence-Building Measures that are more courageous, that are more radical, that can drastically change the climate on the island.

They also include the need for an agreement on a Joint Communique that is not informational or formal in nature, but that constitutes the framework for the negotiations. In any case, the major issues, the critical issues must be raised, discussed and agreed upon. It is better for this to happen at the outset, so that there can be a secure framework and speed in the process of the talks.

According to the Resolutions of the UN Security Council and the European community acquis, the solution of the Cyprus issue must lead to a solution that is bicommunal, a solution that is bizonal, a solution that is institutionally functional and compatible with the rules of the functioning of the European Union.

We need a solution that respects the fact that the Republic of Cyprus is a member. state of the UN and a member state of the European Union and the Eurozone. So we need a solution based on a single international legal personality, a single sovereignty and a single citizenship. These are the fundamental components, the institutional components of a solution.

We want to believe that, in the end, good faith will be shown by the other side as well, so that the Communique can be agreed upon and the negotiations can start.

The Cypriot government, President Anastasiades, has addressed Prime Minister Samaras in a special letter, and has asked, in order to facilitate the process – following the Communique and the opening of the negotiations – that Greece, on the level of Foreign Ministry Secretary General, hold a meeting with the Turkish Cypriot community’s negotiator, with the Turkish government, on precisely the same level, meeting with the negotiator for the Greek Cypriot community.

The Prime Minister and I decided to accept President Anastasiades’ proposal, precisely to facilitate the process and to show our good and creative stance.

I clarify something that is self-evident: that the two negotiators represent the two communities, the Greek Cypriot and the Turkish Cypriot communities, as these communities are provided for by the 1960 Constitution that up until now governs the existence and functioning of the Republic of Cyprus.

They do not represent other entities, and, naturally, Greece in no case recognizes the so-called “Turkish Republic of Northern Cyprus”. This is clear. Moreover, the two leaders have been meeting for years now, and these meetings produce no other legal result beyond that for which they take place, which concerns the negotiations.

And I repeat that what is being sought is a solution that can be accepted through a referendum. The Annan Plan has left a positive legacy, which is the acceptance of the process of the referendum. So we need solutions that are democratic, solutions that are based on consensus, solutions that will be put to the judgment of the Cypriot people, who will decide.

I am pleased because our positions are set out frankly, are mutually understood, and we would like to hope that there will be an agreement on the Communique as a initial show of good will, so that we can go into the substantial part of these negotiations.

P. BERIRE (“Anadolu” Turkish news agency): Mr. Minister, on 16 December the signing will take place of the Readmission Agreement and, subsequently, after three-and-half years, Turkish citizens will be able to visit Greece without a visa. Right now, a great increase is being seen in the number of Turkish citizens visiting Greece. How will this process continue? And what are the Greek Presidency’s plans with regard to Turkey?

E. VENIZELOS: We see the signing of the Readmission Agreement between the European Union and Turkey as being very important. The Readmission Agreement interests us because it is part of the framework of a comprehensive management of migration flows, but it also interests us because it paves the way for liberalization of the visa regime.

Our cooperation in the tourism sector is good, increasing. But it holds huge potential for a large unified tourism market, not just for exchanges of visits between the citizens of the two countries, but for attracting tourists from other regions of the world who are captivated by the Mediterranean, by the climate, by the cultural heritage, and they can very significantly boost the Greek and Turkish economies.

We are monitoring the increase in the visits of Turkish citizens to Greece, as well as of Greek citizens to Turkey, and we want to bolster this. On our islands, with regard to the adjacent Turkish coast, a pilot programme has been implemented with success. This pilot programme shows us that there is vast room for growth, and we are truly pleased because we will make it easier for people who want to visit our countries.

A. DAVUTOGLU: There was another question on your Presidency. What is your policy during your Presidency regarding Turkish integration?

E. VENIZELOS: Mr. Davutoglu reminded me that there was a second part to the question. The Greek Presidency of the Council of the European Union will continue all the processes that exist with regard to enlargement. Turkey is a very old candidate for accession to the European Union. We have already discussed joint initiatives that we can undertake in the Western Balkans, in the Eastern Mediterranean, and in the countries of the Middle East and Arab world during the six months of the Greek Presidency, as well as during the six months of the Italian Presidency. Because the two Presidencies – the Greek and Italian Presidencies – make up a Mediterranean Year in the European Union.

Already, after 3.5 years of inactivity, the discussions have started regarding a very important chapter, which is Regional Policy; a chapter that interests us both, and we hope that the negotiations on this chapter can be completed during the Greek Presidency.

There are other chapters, as well, that can be opened. There are chapters that concern the hard core of European integration, like economic and monetary policy. There are chapters that concern social policy and social Europe, which interest us very much.

Naturally, there are other chapters that are very important, which concern democracy and rule of law. On these chapters, we would be greatly facilitated by a change in the atmosphere regarding the Cyprus issue – an agreement on the Joint Communique, the official opening of the negotiations.

In any case, there is no chance of our not having work to do with regard to the relations of the European Union and Turkey. This has to do with the field of
Common Security and Defence Policy, it has to do with NATO and EU-NATO relations.

We are very interested in this relationship between the European Union and NATO being comprehensive – that is, including all of the 28 member states of the European Union. This is very important due to the participation of the Republic of Cyprus in these processes.

P. GALIATSATOS (Athens daily “Kathimerini”): My question is for Minister Davutoglu, and I want to ask you this: You talked about our cultural relations, and recently we have been reading and hearing statements from officials of your government who want to convert Hagia Sophia into a mosque. One question is whether you really want to do such a thing. The main question is that when there is protest from the Greek side on these issues, you respond by pointing out that Athens does not have a mosque. Moreover, on the Halki issue, you tell us to build a mosque in Athens first. But the issue here is that these are not bilateral issues, they are human rights issues. Why do you constantly insist on expanding the agenda of our bilateral issues to such issues?

A. DAVUTOGLU: First of all, let me say this: We attach both priority and importance to the rights of our citizens, and, of course, this is in the sense of equality before the law.

Of course, there is the issue of the foundations and various other issues, and, as you know, the Turkish side has taken actions that indicate the Turkish government’s good will, like the return of the property of the foundations, which approach the value of 1.4 million Turkish liras. I think this is also obvious in our relations with the Patriarchate and in the Patriarchate’s demands to the government.

We implement international law and whatever is in effect internationally on these issues. Turkey is a state where there is separation of state and religion, and in this sense we implement the international law that concerns these issues.

If in some of our responses we refer to issues concerning the rights of Muslim citizens of Greece, concerning the right to free and direct election of religious representatives, Muftis, it is because I believe that it is a universal human value, like the choice of the Patriarch directly by the citizens.

And if there are certain matters in these bilateral issues, I must say that we overcame the issues of reciprocity on these issues and implemented the principles of international law. For example, the Greek Consulate General in Istanbul is housed in a building that was returned to the Greek side – The Sismanoglio building. The same holds true for the Monastery of Saint George in Prinkipo.

I believe that the traditions originating from the Byzantine and Ottoman empires are a common heritage for the Turkish state. Both Byzantine culture and Ottoman culture constitute our common heritage.

I believe that our viewing these issues in such a manner is also proven by our stance on issues that concern cultural heritage. I think that our stance on these issues is very open, very clear, and has been recognized internationally as respecting the international principles that govern these issues.

I would like to add another issue. There is the Alatza Imaret mosque in Thessaloniki, at which, as you know, an exhibition opened that showed projected film content that did not befit a religious institution. And this practice on the part of the Greek side irritated the Turkish side, the Turkish people, a great deal.

But this stopped, fortunately. However, when we have instances of irritation with this issue, we have the opportunity to talk. Religious monuments really should not be used in a manner that is not befitting the nature of the monument, and we attach great importance to this issue.

And of course we attach very great importance to the protection of this common cultural heritage that I referred to before. The renovation of Hagia Sophia in the 16th century by Mimar Sinan and the respect for the building point up this stance of ours historically.

Thank you very much.

E. VENIZELOS: I will make a comment as well, because the discussion expanded, due to the question on the monuments. The protection of monuments of cultural heritage, and particularly monuments that, due to their importance, are global cultural heritage monuments, is an obligation of all the member states of the UN and UNESCO.

We are obliged to respect the principles of UNESCO regarding the protection of Byzantine Christian monuments and the protection of Ottoman monuments.

I informed my dear friend Ahmet Davutoglu that I am in a position to provide him with a dossier that details all the restorations that have been carried out for the protection of many Ottoman monuments in Greece, and it is obvious that Hagia Sophia is a protected world heritage monument, not on a national or bilateral level, but on a level that is truly universal and global.

Moreover, it is obvious that we need to be very careful in the use of monuments. It is truly unthinkable that important monuments be used as cinemas for films of special content. That is truly unacceptable.

But there are other phenomena of unacceptable use of monuments, and we are making a very great effort, through good-faith dialogue, to harmonize with the principles of UNESCO and with the rules for the protection of monuments of global cultural heritage.

With regard to the protection of human rights, the principle of reciprocity obviously does not apply. Greece and Turkey are member states not only of the UN, but also of the Council of Europe. We are parties to the European Convention on Human Rights, and we accept the authority of the decisions of the European Court of Human Rights.

The Ecumenical Patriarchate is not a domestic Turkish institution. It is an international institution. The ecumenical notion of Christianity does hold without the Ecumenical Patriarchate. It doesn’t delineate just the Eastern Christian Church, nor the Western, because the Western Church is also defined with reference to the Eastern, and vice versa.

Moreover, it is very useful for us to note that in Greece, for the Muslim minority of Thrace, the sharia, the religious law of Islam, is implemented. And we had the opportunity to talk with Mr. Davutoglu about the problems related to the implementation of the sharia and with the double role of the Mufti, not just as a religious functionary, but as a judge who hands down rulings within the framework of Greek law and order.

We had the opportunity to go into depth on these issues. This dialogue is taking place in good faith and is always governed by the rules of international law, with the aim of the defence of human rights.

G. KIRBAKIS: Mr. Minister, first I would like to ask, regarding the mosque in Votaniko and the renovation of the mosque in the center of Athens, at what stage are we right now? The building of a mosque in the Votaniko area and the restoration of the Fethiye Mosque in Plaka? What information do you have, and what can you share with us?

E. VENIZELOS: I think it is very important that, following a delay, there was a very serious technical tender from the largest Greek construction companies for the construction of the Athens mosque, which is a mosque that will be built with public funding as an institution protected by the Hellenic Republic.

The size of the contractors ensures the speedy and reliable completion of the project. Thus, Athens is acquiring a mosque for all Muslims who want to perform their religious duties with dignity if they reside in Athens or are in Athens. And we are very, very pleased when our citizens who visit Turkey and other countries find Orthodox churches open in the center of cities, where they can perform their religious duties.

Fethiye Mosque is a very important Ottoman monument. It is in the center of Athens, and we are pleased that the tender competition has been completed for choosing the contractor that will restore this monument. Just as we have restored many other Ottoman monuments.

A. DAVUTOGLU
: Both Prime Minister Samaras and Foreign Minister Venizelos briefed us on the very specific steps that have been taken on these issues. As a person who has studied the history of philosophy, with special emphasis on Greek philosophy, I must say that I am an admirer of the Hellenic spirit. And walking through the streets of Athens really does bring to my mind images from your profound cultural heritage.

I think it is a very important city, a multifaceted city with a very important past. What I want to say is that cities that are multifaceted as to their cultural past have open mosques, functioning synagogues, and all types of places of worship that are open to all citizens. And this is an indication of the multiculturalism of these cities.

The fact that there are architectural monuments that are representative examples of multiculturalism is something that honors us. At least that’s how we feel about this issue. And of course it is also very important for visitors to see the multiculturalism manifested tangibly when the visit a city.

I looked for the Fethiye Mosque, which I saw in a poor condition, which caused me to feel dismay. In contrast with the wonder I feel when I see the Acropolis, the sight of the Fethiye Mosque dismayed me. I think it befits Athens to point up its historically multicultural dimensions.

I think that the Greek government has decided and is contributing very significantly to the shaping of this climate, and within this framework, real efforts are being made toward the restoration of such monuments. I think this is the responsibility of every government, as each government has a duty to protect monuments of value to all humanity.

 

Tags: Εξωτερική ΠολιτικήΔηλώσεις 2013