Πώς αποτραβήχτηκε η Ελλάδα από το σημείο που θα έριχνε την Ευρώπη στο χάος
Ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης Ευάγγελος Βενιζέλος περιγράφει τη δραματική σύνοδο της κρίσης το 2011 που παραλίγο να σπρώξει τη χώρα του εκτός ευρωζώνης και δίνει το περίγραμμα της ζημιάς που απετράπη

της Helena Smith στην Αθήνα
The Guardian, Πέμπτη 22 Μαΐου 2014

Ήταν ένα δείπνο στο οποίο μιλούσαν μόνον τέσσερις από τους 14 συμμετέχοντες και κανείς δεν έτρωγε. Καθισμένοι στο τραπέζι με τα κρυστάλλινα ποτήρια και τις εξαιρετικές πορσελάνες, η Άγγελα Μέρκελ και ο Γάλλος ομόλογός της Νικολά Σαρκοζί ατένιζαν τους δύο άνδρες απέναντί τους. Για τους δύο ηγέτες, που ήταν παγιδευμένοι στην όλο και εντεινόμενη κρίση χρέους της Ευρώπης, το έκτακτο δείπνο, που πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής των G20, στις Κάννες τον Νοέμβριο του 2011, είχε καταστεί ξαφνικά κρίσιμο για τη συνέχεια ή τη διάλυση της ευρωζώνης, του πιο φιλόδοξου σχεδίου της ΕΕ.

Η Ελλάδα δεν είχε βρεθεί ποτέ τόσο κοντά στην έξοδο από το ευρώ και η ενωμένη Ευρώπη δεν είχε βρεθεί ποτέ τόσο κοντά στην κατάρρευση.  «Σε όλα μου τα χρόνια ποτέ δεν είχα γίνει μάρτυρας μιας τόσο αντιδιπλωματικής συμπεριφοράς», θυμάται ο Ευάγγελος Βενιζέλος που μαζί με τον τότε Πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου βρισκόταν στο επίκεντρο του παγωμένου βλέμματος της Άγγελα Μέρκελ. «Το κλίμα ήταν εξαιρετικά βαρύ, απολύτως τραγικό», αναφέρει στην αποκλειστική του συνέντευξη. «Καιπολύπολύεπιθετικό».

Καθώς τα κράτη της ΕΕ πλησιάζουν προς τις εκλογές -εν μέσω ανησυχιών ότι μια πολιτική αστάθεια θα μπορούσε να ξανανοίξει ένα νέο κεφάλαιο της κρίσης στην ευρωζώνη- έχουν αρχίσει επιτέλους να βγαίνουν στην επιφάνεια οι αποκαλύψεις για το πόσο κοντά βρέθηκε η Ελλάδα στην εκδίωξη από το ευρώ.

Οι αποκαλύψεις έχουν αλεστεί στο μύλο της αντιπολίτευσης που αντιτίθεται στη λιτότητα και είναι αποφασισμένη να αποδείξει ότι η Αθήνα δεν είχε σχεδόν καθόλου λόγο στις τρέχουσες υποθέσεις της.

Τα δραματικά γεγονότα στις Κάννες ξεδιπλώθηκαν μετά την απόφαση-βόμβα του Παπανδρέου να διενεργήσει δημοψήφισμα για τους όρους ενός δύσκολα κερδισμένου, αλλά πολύ αμφιλεγόμενου προγράμματος διάσωσης της πληγείσας από την κρίση ελληνικής οικονομίας.

Η πρόταση, η οποία ανακοινώθηκε ενώπιον των έκπληκτων βουλευτών του ΠΑΣΟΚ, μετά από μήνες βασανιστικών διαπραγματεύσεων με την τρόικα των δανειστών της ΕΕ, της ΕΚΤ και του ΔΝΤ, δημιούργησε σεισμικές δονήσεις σε όλη την Ευρώπη. Πολλοί φοβήθηκαν ότι η ψηφοφορία θα έριχνε την Ευρώπη στο απόλυτο χάος, σε μια στιγμή που η πνιγμένη από το χρέος Ιταλία, φαινόταν ότι θα ακολουθούσε την ίδια πορεία με την Ελλάδα.

Στο Βερολίνο και το Παρίσι, όπου αξιωματούχοι είχαν μόλις συμφωνήσει στο πρόγραμμα διάσωσης της Ελλάδας, το οποίο περιελάμβανε τη μεγαλύτερη στην παγκόσμια ιστορία αναδιάρθρωση χρέους, οι Μέρκελ και Σαρκοζί ήταν εξαγριωμένοι. Η υπομονή τους είχε εξαντληθεί.

Κάλεσαν τον Παπανδρέου στις Κάννες αποφασισμένοι  να του το επισημάνουν, ακόμη και αν αυτό σήμαινε τη χρήση ωμής ισχύος  απέναντι σε έναν δημοκρατικά εκλεγμένο ηγέτη, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα λαό ήδη εξαγριωμένο για το τίμημα μιας τέτοιας βοήθειας.

«Ο Σαρκοζί ήταν εξαιρετικά θυμωμένος» αναφέρει ο Βενιζέλος, ο οποίος εκλήθη στη συνάντηση υπό την τότε ιδιότητα του Υπουργού Οικονομικών. «Κανείς δεν μπορούσε να πει κουβέντα διότι μιλούσε ακατάπαυστα. Η Μέρκελ ήταν πιο ήρεμη αλλά το μήνυμά της ήταν σαφές: ή ακυρώνεις το δημοψήφισμα ή το διενεργείς άμεσα με το ερώτημα: “ναι ή όχι στο ευρώ”. Και μετά από αυτό βλέπουμε εάν θα προχωρήσουμε με την [επόμενη] δόση [βοήθειας] του προγράμματος [διάσωσης], το κούρεμα».

Το τελεσίγραφο συνοδευόταν από ένα δυσβάσταχτο δίλημμα: «Σκέψου την αντίδραση των αγορών. Σε τρεις μέρες θα είχαμε καταρρεύσει. Ούτε που θα φτάναμε στο δημοψήφισμα διότι θα υπήρχε φυγή κεφαλαίων από τις τράπεζες», επιμένει ο Βενιζέλος. Το δημοψήφισμα υποτίθεται ότι θα αφορούσε το πρόγραμμα λιτότητας, λέει. «Αν ήταν καλό ή κακό. Ποτέ για την παραμονή μας στο ευρώ».

Φοβούμενη το χειρότερο, η Μέρκελ πρότεινε τότε να παραμείνει ο Βενιζέλος για να εξετάσει όλα τα πιθανά σενάρια εξόδου μαζί με τον Πρωθυπουργό του Λουξεμβούργου Ζαν Κλοντ Γιούνκερ -επικεφαλής του Eurogroup των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης- και τους ομολόγους του από τη Γερμανία και τη Γαλλία, «καθώς το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι και “όχι”»

Τόσο ο Junkerπου είναι γνωστός για την συμπάθειά του στην Ελλάδα, όσο και ο Βενιζέλος αρνήθηκαν να μείνουν.

Μέχρι τώρα κανείς από όσους βρίσκονταν στην αίθουσα δεν έχει αναφερθεί δημόσια σε αυτή τη συνάντηση, πλην του Φρανσουά Μπαρουάν που έγραψε για το «ψυχολογικό πόλεμο» που υπήρξε.

Ο Παπανδρέου ήλπιζε ότι το δημοψήφισμα θα μπορούσε να χτίσει κάποια συναίνεση σε μια χώρα διχασμένη από τη διαμάχη για το οδυνηρό φάρμακο που αναγκαζόταν να πάρει, αλλά υπό την απειλή της εθνικής χρεοκοπίας, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την ιδέα και έγινε ο πρώτος Ευρωπαίος ηγέτης που έπεσε εξαιτίας  της κρίσης. Εν συνεχεία αντικαταστάθηκε γρήγορα από τον τεχνοκράτη τραπεζίτη, Λουκά Παπαδήμο.

Στα απομνημονεύματά του από την κρίση, με τίτλο El Dilema, ο πρώην Πρωθυπουργός της Ισπανίας, Χοσέ Λουίς Θαπατέρο, περιγράφει τον Σαρκοζί τόσο θυμωμένο με τον Παπανδρέου και το σχέδιό του για δημοψήφισμα, που ανέβηκε πάνω στο τραπέζι φωνάζοντάς στον Έλληνα ηγέτη: «είσαι ένας ψυχασθενής».

Αλλά οι περισσότεροι από τους παρόντες, συμπεριλαμβανομένης της Κριστίν Λαγκάρντ, και του σημερινού Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, εξακολουθούν να μην είναι πρόθυμοι να συζητήσουν για εκείνη τη νύχτα στις Κάννες.

Την περασμένη εβδομάδα, καθώς τα πάθη στην Αθήνα κορυφώνονταν, το γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών αναγκάσθηκε να διαψεύσει τις κατηγορίες ότι ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, είχε υποστηρίξει την ελληνική έξοδο από το ευρώ, σύμφωνα με μια σειρά δημοσιευμάτων των Financial Times που τον ανέφεραν ως τον πιο φανατικό θιασώτη της απόσυρσης της Ελλάδας από το ενιαίο νόμισμα.

Ωστόσο, σχέδια έκτακτης ανάγκης υπήρχαν ήδη, την ώρα που η ελίτ της ΕΕ πετούσε προς τις Κάννες. Έγγραφα που διέρρευσαν στον  Guardian, αποκαλύπτουν ότι από το Μάρτιο του 2012, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είχε συντάξει ένα οδικό χάρτη επειγόντων μέτρων που θα έπρεπε να ληφθούν, σε περίπτωση που το σχέδιο αναδιάρθρωσης του χρέους φαινόταν απίθανο να πετύχει, πυροδοτώντας φυγή κεφαλαίων από τις τράπεζες.

Το σενάριο καταστροφής περιελάμβανε πάγωμα των καταθέσεων με αναλήψεις έως 100 ευρώ την εβδομάδα και περιορισμούς στην κίνηση κεφαλαίων, κάτι ανήκουστο εκείνη την εποχή για κράτος-μέλος της ΕΕ.

Όταν ανακαλεί τα γεγονότα των Καννών, ο Βενιζέλος, ένας εύσωμος άνδρας που δεν δείχνει ευάλωτος, ακόμη χλομιάζει. Ο  Παπανδρέου δεν είχε πει τίποτε στον υπουργό του των Οικονομικών για κάποιο σχέδιο δημοψηφίσματος πριν το ανακοινώσει.

«Δεν μου το είπε διότι ήξερε ότι θα ήμουν αντίθετος», είπε ο πολιτικός, υπαινισσόμενος την πικρή αντιπαλότητα μεταξύ των δύο ανδρών.

Αρχικά ο Βενιζέλος υποστήριξε την ιδέα διότι, όπως λέει, δεν ήθελε να διχάσει περαιτέρω τη χώρα ή το κυβερνόν κόμμα. Αλλά όταν ένα email από τον Παπανδρέου τον έκανε να συνειδητοποιήσει ότι ο Πρωθυπουργός δεν το είχε πει στους άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, ο υπουργός Οικονομικών ένιωσε τόσο άρρωστος που εισήχθη σε νοσοκομείο με συμπτώματα αγχώδους σκωληκοειδίτιδας. «Ήταν άλλο πράγμα να μην ενημερώσει εμένα και τελείως διαφορετικό να μην το πει στη Μέρκελ, τον Σαρκοζί ή οποιονδήποτε άλλο στην ΕΕ. Όταν έλαβα εκείνο το email στη 1.30 το πρωί που με ρωτούσε “τι θα συμβεί αν χάσουμε;”, του είπα: “Είσαι καλά; Τα ανακοινώνεις όλα αυτά και ρωτάς τώρα; Δεν τα είχες σκεφθεί νωρίτερα”; Ένιωσα τόσο άρρωστος όταν διάβασα εκείνο το email, που μπήκα σε κλινική στις 4 το πρωί».

Στις 6.30 το πρωί, καθώς ο Βενιζέλος ήταν με τον ορό, άρχισε να χτυπά το τηλέφωνό του. Πρώτο ήταν το τηλεφώνημα από τον Σόιμπλε, μετά από τον Επίτροπο νομισματικών υποθέσεων Όλι Ρεν, και ύστερα από τον Γιούνκερ. Όλοι ήθελαν να μάθουν τι συμβαίνει. Δεν υπήρχε άλλος δρόμος. Έπρεπε να πάει μαζί με τον Παπανδρέου στις Κάννες.

Εκεί, λέει ο Βενιζέλος, έδωσε μια εξαιρετική παράσταση «υπερασπιζόμενος τον Πρωθυπουργό μου». Αλλά όταν είδε ότι το μέλλον της χώρας κινδύνευε, άλλαξε πορεία: «Η πτήση προς την Αθήνα ήταν η πιο δραματική που  είχα πάρει ποτέ».

Ο Παπανδρέου επέμεινε πεισματικά και βγαίνοντας από τη συνάντηση ανακοίνωσε ότι το δημοψήφισμα θα προχωρούσε. Στο μεταξύ, χωρίς να το γνωρίζει ο Έλληνας ηγέτης, οι Μέρκελ και Σαρκοζί είχαν δώσει μια κοινή συνέντευξη τύπου δηλώνοντας ότι η Ελλάδα είχε μια επιλογή και αυτή ήταν «εντός ή εκτός» του συνολικού σχεδίου του ευρώ.

«Ως υπουργός Οικονομικών, έπρεπε να πω κάτι. Εάν την επόμενη μέρα οι Έλληνες ξυπνούσαν με τόσο αβέβαιο το ευρωπαϊκό μέλλον της χώρας τους, θα επικρατούσε απόλυτος πανικός και φυγή κεφαλαίων από στις τράπεζες», λέει ο Βενιζέλος. «Θα είχαμε προκαλέσει μεγάλη ζημιά στην ευρωζώνη και επιπρόσθετα θα είχαμε καταστραφεί και οι ίδιοι».

Καθώς το πρωθυπουργικό αεροσκάφος πετούσε προς την Αθήνα, με τον Παπανδρέου να έχει αποκοιμηθεί στη θέση του, ο Βενιζέλος επεξεργαζόταν μια ανακοίνωση που θα αποτελούσε την αρχή του τέλους για το δημοψήφισμα.

Λίγα λεπτά μετά την προσγείωση, η οκτώ παραγράφων ανακοίνωσή του, δινόταν στη δημοσιότητα. «Η θέση της Ελλάδας εντός του ευρώ είναι ιστορική κατάκτηση που δεν τίθεται σε αμφισβήτηση» έλεγε η ανακοίνωση. «Το κεκτημένο του ελληνικού λαού δεν μπορεί να εξαρτάται από ένα δημοψήφισμα».

Ήταν 4.45 το πρωί, μόλις τρεις ώρες πριν ανοίξουν οι τράπεζες στην Ελλάδα και εννέα ώρες μετά την έναρξη του δείπνου στις Κάννες. Η πιο σκοτεινή ώρα της ευρωζώνης είχε περάσει.

 

Διαβάστε το άρθρο στα αγγλικά:
http://www.theguardian.com/world/2014/may/22/greece-europe-elections-crisis-eurozone

Tags: Η Εξέλιξη της ΚρίσηςΕυρωπαϊκή ΈνωσηΣυνεντεύξεις 2014