6 Φεβρουαρίου 2007


Η «μικρή» ιστορία διαμορφώνει την «μεγάλη»: Για το βιβλίο του Αντώνη Βγόντζα


Δεν μπορώ να συνεχίσω στο κλίμα του Κ. Αλαβάνου, διότι είναι  προνομιακή η σχέση που τους συνδέει με τον Αντώνη Βγόντζα. Έτσι είχαμε και εμείς όλοι την ευκαιρία να μπούμε μέσα στην ατμόσφαιρα του πρώτου μέρους του βιβλίου του Αντώνη.

Ο Αντώνης έχει συγκεντρώσει σήμερα εδώ όλη του την περιουσία. Πρόκειται για την επιτομή του Αντώνη Βγόντζα. Έχει φέρει με το βιβλίο αυτό την ψυχή του και με τους καλεσμένους έχει φέρει τους φίλους του. Αυτά είναι τα δύο πιο πολύτιμα πράγματα που διαθέτει κάθε άνθρωπος και σίγουρα ο Αντώνης:

Η ψυχή και οι φίλοι, δηλαδή η κοινωνική αποδοχή, η αναγνώριση, η σχέση εμπιστοσύνης και νομίζω ότι αυτή είναι η καταξίωση με έναν χειροπιαστό τρόπο. Γιατί ο Αντώνης έχει καταλάβει πάρα πολύ καλά ότι όλοι οι άνθρωποι που διατηρούν την παιδικότητα τους και έχουν αυτό το πολύ μεγάλο πλεονέκτημα, θέλουν να τους αγαπούν και πιο τυχερός, πιο ευτυχής και πιο θαρραλέος είναι αυτός που μπορεί να το διατυπώνει αυτό ευθέως: Αυτός που λέει ότι «θέλω να με αγαπάνε καιπροκειμένου να το πετύχω αυτό, θέλω να σας αποκαλύψω  τον εαυτό μου και να σας πω πως βλέπω τον κόσμο.

Αυτό κάνει ο Αντώνης Βγόντζας, ο οποίος όπως κάθε γοητευτικός άνθρωπος, είναι διφυής και δισυπόστατος, είναι όπως θα έλεγε και ο Διονύσιος Σολωμός, είδος μεικτό πλήν νόμιμον. Διότι ο Αντώνης –που τον καταλαβαίνω πάρα πολύ καλά διότι έχουμε «διαβολικά» πολλές κοινές προσλαμβάνουσες παραστάσεις- εξου και μια κάποια εκλεκτική συγγένεια- ήταν πάντα και το ένα και το άλλο: είναι εκφραστής της ορθόδοξης εικονολατρίας και ταυτόχρονα εκφραστής της πιο απαιτητικής και ακραίας διαφωτιστικής εικονομαχίας. Έχει παιδεία εκκλησιαστική και θύραθεν. Είναι ευγενής-καθ΄υπερβολήν πολλές φορές- τρυφερός, ευαίσθητος και πρόθυμος. Αλλά όταν βλέπει κανείς αυτά τα χαρακτηριστικά σε όλη του τη δραστηριότητα, δεν πρέπει να ξεχνά ότι ταυτόχρονα ο Αντώνης Βγόντζας είναι αγωνιστικός, μαχητικός. Μπορεί να είναι απολύτως έτοιμος να αντιμετωπίσει νέες καταστάσεις, να χειριστεί καινοτομικά ζητήματα και ταυτόχρονα να είναι εντυπωσιακά ανθεκτικός. Μπορεί να βλέπει κανείς τη μία όψη, δεν πρέπει όμως να παρεξηγεί την άλλη όψη, η οποία υπάρχει και αυτό θα ήθελε να το πει ο Αντώνης σε όλους, γιατί θα πρέπει να τον βλέπει κανείς και από τις δύο αυτές πλευρές.

Ο Αντώνης Βγόντζας αυτοπαρουσιάζεται έτσι ακριβώς όπως ξεκίνησε, μέσα από τις καταβολές του και τα βιώματα του. (θα πρέπει να σας πω ότι και εγώ είμαι εγγονός παπά και τον καταλαβαίνω απολύτως, αν και ο δικός μου ο παππούς με απέτρεπε από τις πολλές σχέσεις με την εκκλησία, τους κληρικούς και κυρίως  με απέτρεπε να μετάσχω στο μυστήριο της εξομολογήσεως). Λόγω λοιπόν των καταβολών και των βιωμάτων και ως άνθρωπος όλων των εποχών που έχει ζήσει (αυτό είναι το μυστικό της ιστορικής συνέχειας του Αντώνη Βγόντζα), διαμόρφωσε το κρίσιμο σημείο της προσωπικότητας του: είναι υπερασπιστής. Ο Αντώνης Βγόντζας δεν είναι κυρίως ο νομικός, ο δικηγόρος, ο άνθρωπος που διατυπώνει δημόσιο λόγο, ο σχολιαστής, ο αρθρογράφος. Είναι ο υπερασπιστής. Δηλαδή τα κάνει όλα αυτά στο όνομα του βαθύτατου αισθήματος δικαίου που έχει. Αυτό όμως είναι και το πιο ουμανιστικό και το πιο αριστερό στοιχείο που μπορεί να βρει κανείς στην εποχή μας. Τίποτα δεν είναι τόσο προοδευτικό, τόσο αριστερό, όσο το να διατηρείς το αίσθημα δικαίου. Γι΄ αυτό θεωρώ ότι ο Αντώνης έχει ρίζες ιδεολογικές πολιτικές και ιστορικές οι οποίες του επιτρέπουν να υπάρχει  και να αντιστέκεται   στους ανέμους κάθε συγκυρίας.

Άρα λοιπόν ο φίλος μας ο Αντώνης Βγόντζας  είναι ο ιδεότυπος του υπερασπιστή και πιστεύω ότι σε αυτό έχουν συμβάλλει όλα: και το οικογενειακό κλίμα και το παράδειγμα των αδελφών του και η ευτυχής συγκυρία να συναντήσει ανθρώπους πάρα πολύ σημαντικούς που άφησαν το αποτύπωμα τους στην ψυχή τους και τον τρόπο που σκέπτεται, με κορυφαία περίπτωση τον Γεώργιο Αλέξανδρο Μαγκάκη. Και βέβαια αυτό το συνεχίζει ο Αντώνης σε όλες τις κρίσιμες στιγμές: Στη δεκαετία του ΄60 αναφέρθηκε ο Κ. Αλαβάνος in extenso, για να χρησιμοποιήσω και εγώ μία λατινική έκφραση, προς τιμήν του Γεωργίου Λεντιδάκη. Στη δεκαετία του ΄70 και σε όλες τις επόμενες δεκαετίες που λίγο ή πολύ ταυτίζονται με τις μεγάλες καμπές του ΠΑΣΟΚ: με την Αλλαγή, με την «δίκη των δικών», με την μεγάλη επανάκαμψη του 1993 και με την εμπειρία του εκσυγχρονισμού. Γιατί ο Αντώνης έχει παίξει καθοριστικό ρόλο σε όλες αυτές τις περιόδους και νομίζω ότι τέχνασμα αφηγηματικό είναι η διάκριση μεταξύ «μικρής» και «μεγάλης» ιστορίας. Ο Αντώνης έχει ζήσει με προνομιακούς όρους ως μέτοχος και παρατηρητής ταυτόχρονα την εξέλιξη της μεγάλης πολιτικής ιστορίας της χώρας μας, την είχε επηρεάσει, την είχε συνδιαμορφώσει. Δεν έχει κεφαλαιοποιήσει όμως πολιτικά πολλά από τα επιτεύγματα των περιόδων αυτών, γιατί δεν είχε την δυνατότητα, την ευκαιρία, την τύχη να ανήκει σε αυτή την κατηγορία των επωνύμων παραγόντων,  αλλά παρόλα αυτά το όνομα του έχει  εντυπωθεί στη συνείδηση της ευρείας κοινής γνώμης ως αυτό μίας προσωπικότητας που έχει παίξει τελικά πολύ σημαντικό ρόλο. Μπορεί να μην ξέρουν ακριβώς πόσο μεγάλος ή καθοριστικός είναι ο ρόλος αυτός, αλλά ξέρουν ότι έχει παίξει ρόλο. Και αυτός ο ρόλος είναι βαθύτατα πολιτικός, είναι σε πολλές κρίσιμες στιγμές ρόλος ιστορικός.

Για το τελευταίο μέρος του βιβλίου τώρα: Στην κρίσιμη φάση του 1989-1993, ο Αντώνης μετείχε στον σκληρό πυρήνα και στην μικρή ομάδα των ανθρώπων που αντιστάθηκαν –και εδώ μέσα υπάρχουν σχεδόν όλοι όσοι μετείχαν στην ομάδα αυτή - και καθόρισαν τις εξελίξεις. Ανέτρεψαν δηλαδή τη ροή των πραγμάτων και μετέβαλλαν το συσχετισμό των δυνάμεων. Δεν νομίζω ότι αυτό έχει γίνει με τέτοια πυκνότητα σε άλλη περίοδο της μεταπολιτευτικής ιστορίας της χώρας. Η περίοδος 1989-1993 είναι από την άποψη αυτή καταλυτική γιατί διασώζει  την μεταπολίτευση και διασώζει τον πολιτικό μας πολιτισμό και σε αυτό ο Αντώνης Βγόντζας έχει παίξει καθοριστικό ρόλο. Ήταν ο πιο επίμονος, ο πιο συστηματικός και ο μεγαλύτερος χειρώναξ της υπόθεσης. Και βέβαια το ίδιο συνεχίζεται και στην περίοδο 1993-1995 και στην κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου, που έθεσε τις βάσεις της πολιτικής της περιόδου 1996-2004 και έκανε όλες τις μεγάλες επιλογές της περιόδου αυτής: τις επιλογές που αφορούν την ΟΝΕ, τη διαχείριση του ΚΠΣ, τους Ολυμπιακούς Αγώνες, την αλλαγή της στάσης μας σε σχέση με την Τουρκία, τον παραλληλισμό ανάμεσα στην ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στην ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας και την αλλαγή του πλαισίου αναφοράς των ελληνοτουρκικών σχέσεων: από τους θεσμούς και τις ιδέες μέχρι και τα μεγάλα έργα.

Όπως προηγουμένως είπε και ο Κώστας Λαλιώτης, αρμοδιότερος από εμένα, ο Αντώνης Βγόντζας έπαιξε σημαντικότατο ρόλο, καταβάλλοντας τεράστιο κόπο διανοητικό και σωματικό στην κατάρτιση και την κύρωση όλων των συμβάσεων όλων των μεγάλων δημοσίων έργων και στην συνέχεια, όπως στη δεκαετία του 80 στο πλευρό του Γεωργίου Αλεξάνδρου Μαγκάκη έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο νομοπαραγωγικό έργο της τελευταίας κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου. Το ίδιο έγινε και στη δεκαετία του 90. Νομοθετήματα επί  νομοθετημάτων, αρμοδιότητας όλων σχεδόν των υπουργείων, νομοπαρασκευαστικές επιτροπές, προεδρεία σημαντικών επιτροπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αντιμετώπιση καινοφανών ζητημάτων με οξύνοια και πρωτοτυπία, είτε πρόκειται για θέματα εναρμόνισης ανάμεσα στο αίτημα της ελευθερίας και στο αίτημα της ασφάλειας που είναι ο σταυρός του μαρτυρίου του σύγχρονου δημοκρατικού κράτους δικαίου, είτε πρόκειται για μεγάλα ηθικοπολιτικά και κοινωνικά διλήμματα της εποχής μας, θέματα που αφορούν την βιοηθική, θέματα που αφορούν τον κώδικα ιατρικής δεοντολογίας, γιατί αυτός είναι ο Αντώνης: Είναι έτοιμος να ανοιχθεί σε ένα πολύ μεγάλο φάσμα, να χειριστεί κάθε τι το επιστητό. Όπως είναι ο δικηγόρος, που βρίσκεται αντιμέτωπος με μία νέα υπόθεση, με μία νέα πρόκληση, εγκαθίσταται στο μυαλό και τη συνείδησης του εντολέα και χειρίζεται τα θέματα αυτά θέλοντας να προσφέρει όχι μόνο υπηρεσίες, αλλά και ιδέες και ηθικές κατευθύνσεις και μία συνείδηση του ιστορικού και διεθνοπολιτικού γίγνεσθαι.

Αυτός λοιπόν είναι ο φίλος μας ο Αντώνης, ο οποίος μας δελεάζει με αυτό τον ενδιάμεσο συγγραφικό του σταθμό. Διότι ένας άνθρωπος στην ηλικία του, δεν γράφει απομνημονεύματα ούτε γράφει απολογισμό, διαμορφώνει τις προϋποθέσεις για να πει και να κάνει κάτι. Ουσιαστικά δηλαδή με το βιβλίο αυτό ο Αντώνης Βγόντζας διεκδικεί ένα δικαίωμα ισχυρότερου και αποτελεσματικότερου λόγου: λόγου επιστημονικού, λόγου κοινωνικού, λόγου επικοινωνιακού, λόγου πολιτικού. Και αυτό το δικαίωμα στον ισχυρότερο και αποτελεσματικότερο λόγο το έχει ο Αντώνης, το νομιμοποιεί η προσωπικότητα του και η ζωή του.

 


* Η παρουσίαση βιβλίου Α. Βγόντζα «… ανάμεσα στη μικρή και μεγάλη ιστορία…», εκδόσεις Α.Α.Λιβάνη, 2007, πραγματοποιήθηκε στη Στοά του βιβλίου