Αθήνα, 4 Μαΐου 2010

Κύριε πρόεδρε, κυρίες και κύριοι,
Θέλω να συγχαρώ την Πανελλήνια Ομοσπονδία Εκδοτών και Βιβλιοπωλών για την επέτειο των 50 χρόνων της.
Θυμάμαι με πάρα πολλή μεγάλη συγκίνηση την κοινή μας διαδρομή στις δυο θητείες μου στο Υπουργείο Πολιτισμού και τους αγώνες μας για την συγκρότηση και την εφαρμογή μιας  πολιτικής βιβλίου εν μέσω πάρα πολλών δυσκολιών. Θα μου επιτρέψετε να αναφέρω ειδικά τον Γιώργο Δαρδανό, ιστορικό πρόεδρο και επί χρόνια ψυχή πραγματική της Ομοσπονδίας. Πραγματικά αντιλαμβάνομαι την πρόσκλησή μου εδώ για να μιλήσω, να λάβω το λόγο, ως μια μικρή αναγνώριση αυτής της σχέσης που έχουμε διαμορφώσει με την Ομοσπονδία και με όλο τον κόσμο του βιβλίου.

 


Είχα την ευκαιρία να πω σχεδόν τα ίδια λόγια πριν από λίγες μέρες στη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Θεσσαλονίκης που είναι και αυτή ένα δημιούργημα της συνεργασίας μας με  τον εκδοτικό και βιβλιοπωλικό κόσμο. Θα είμαι πάρα πολύ σύντομος, δεν θέλω να επαναλαμβάνω κοινότοπα και γνωστά πράγματα γιατί εκλαμβάνω όλους τους παρόντες ως φίλους του βιβλίου, ως μια ισχυρή αντιπροσωπεία του αναγνωστικού κοινού, που μετέχει σ’ αυτή τη «συνομωσία» αγάπης και στήριξης  του βιβλίου.

Επί χρόνια τώρα πολλοί διακηρύσσουν το τέλος του βιβλίου, αλλά η αλήθεια είναι πως το βιβλίο ως αντικείμενο είναι απτόητο και ο κόσμος του διαδικτύου στην πραγματικότητα είναι μια πάρα πολύ μεγάλη εκδίκηση της γραφής και του κειμένου έναντι της εικόνας. Η γραφή από μόνη της συνδέεται με τη μνήμη, τη γνώση και την εξουσία. Μπορεί να αλλάζουν τα εκτυπωτικά σχήματα, αλλά το βιβλίο ως σχέση, ως σύμβαση, δεν αλλάζει. Γιατί πρωτίστως το βιβλίο είναι μια πρόσκληση που απευθύνει ο συγγραφέας -για να είμαι ακριβέστερος μια κατάθεση που κάνει ο συγγραφέας, μια κατάθεση διανοητική, συναισθηματική- περιμένοντας μία ανταπόκριση, περιμένοντας έναν αναγνώστη. Κατά προτίμηση τον προνομιακό αναγνώστη, που μπορεί να έρθει αλλά μπορεί να μην έρθει και ποτέ, μπορεί να προσπεράσει, μπορεί να εμφανιστεί μια τελείως ανυποψίαστη ώρα, μπορεί να εμφανιστεί μετά από πολλά χρόνια, μπορεί να εμφανιστεί όταν έχει καθιερωθεί μια ανάγνωση του βιβλίου. Και ο ίδιος να αντιληφθεί και να εισηγηθεί μια τελείως διαφορετική και ανατρεπτική ανάγνωση.

Αυτή η σχέση η δυναμική, η αμφίβολη, η επικίνδυνη, αλλά και η γοητευτική, η δημιουργική που συγκροτείται μέσα από το βιβλίο είναι αξεπέραστη. Αυτή δεν την καταλύει καμιά τεχνολογική εξέλιξη, καμία εξέλιξη στην τυπογραφία, στην βιβλιοδεσία, στις συνθήκες λειτουργίας της αγοράς, καμία πληθωριστική τάση στο χώρο του βιβλίου. Γιατί και αυτός είναι ένας πολύ μεγάλος κίνδυνος ο οποίος υπάρχει εδώ και πάρα πολλά χρόνια, ένας κίνδυνος που καταδιώκει όλα τα είδη της γραφής και όλα τα είδη του βιβλίου που αγωνίζονται να παραμείνουν όσο γίνεται περισσότερο -συνήθως για λίγες μέρες, για λίγες βδομάδες- στις προθήκες, στους πάγκους, στα πάνω ράφια των βιβλιοπωλείων τα προσιτά για το κοινό.

Από την άποψη αυτή, το γεγονός ότι ζούμε τώρα λόγω του διαδικτύου μέσα σε μια πολύ μεγάλη  ψηφιακή βιβλιοθήκη, το γεγονός ότι ζούμε μέσα σε ένα πολύ μεγάλο  ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο έχει και πάρα πολλά καλά. Μας επιτρέπει να επιλύουμε τις απορίες μας και να διευρύνουμε τους ορίζοντές μας με μία ταχύτητα η οποία είναι καταιγιστική.

Αυτό σημαίνει ότι η γραφή δυστυχώς πάρα πολλές φορές ολοκληρώνει των κύκλο της γρήγορα, η γλώσσα αλλοιώνεται, η σκέψη αλλοιώνεται, η ταχύτητα είναι αυτή η οποία πολλές φορές ισοπεδώνει το στοχασμό. Δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι υπάρχει μοναξιά. Είναι όμως μοναχική πάντα η αναγνωστική σχέση και η συγγραφή και η ανάγνωση, αλλά συντελείται μέσα στη κοινωνία. Διαμορφώνεται συνεπώς μία πάρα πολύ περίεργη κατάσταση. Είσαι μέσα και έξω από τον κόσμο. Είσαι πάντως εντέλει μόνος σου σε αυτή τη διαδικασία, όπως και σε όλες τις οριακές και επώδυνες διαδικασίες είσαι μόνος σου. Γιατί και γεννιέσαι και πεθαίνεις μόνος σου. Όλα αυτά πράγματι διαμορφώνουν ένα σύμπαν που δεν είναι απλώς το σύμπαν του βιβλίου αλλά είναι στην πραγματικότητα το corpus του πολιτισμού μας.

Από την άποψη αυτή είναι ευτυχείς και υπεύθυνοι οι εκδότες και η Ομοσπονδία τους γιατί στην χώρα μας και στην γλώσσα μας διαχειρίζονται ένα τόσο σημαντικό και πολύτιμο αγαθό. Άρα καμιά συγκυρία, καμιά δύσκολη οικονομική συγκυρία δεν θα τους κάνει απλούς επιχειρηματίες, δεν θα τους κάνει μια εκδοχή του εμπορικού κόσμου, μια εκδοχή  της πραγματικής οικονομίας. Είναι, είτε το θέλουν είτε δεν το θέλουν, είτε το ξέρουν είτε δεν το ξέρουν, πολύ σημαντικοί διανοούμενοι -οργανικοί διανοούμενοι. Με αυτό που κάνουν μετέχουν σ’ αυτή τη μεγάλη αγορά με την έννοια του forum των ιδεών και αυτό το forum θα είναι πάντα πολύ πιο ισχυρό από οποιαδήποτε αγορά που την αντιλαμβανόμαστε απλώς ως  market, ως μια οικονομική δραστηριότητα.

Με αυτές τις σκέψεις θέλω για μία ακόμη φορά να εκφράσω την εκτίμησή μου και να τους ευχηθώ να είναι όλοι παρόντες και στην επόμενη μεγάλη επέτειο που ας μη την βάλουμε στα 100, αλλά ας την βάλουμε στα 75 πέντε χρόνια της Ομοσπονδίας.

Tags: Πολιτισμός