Αθήνα, 17 Ιανουαρίου 2017

Παρέμβαση Ευ. Βενιζέλου στην εκδήλωση του Κύκλου Ιδεών «Διαδίκτυο και Δημοκρατία. Fake news & Post truth πολιτική» που πραγματοποιήθηκε στις 17.1, με ομιλητές τους
Πέτρο Τατσόπουλο, Γιάννη Κουτσομύτη, Δημήτρη Κουκιάδη, Κωνσταντίνο Κορίκη, και συντονιστή την Μαρία Τσάκου.
 

Αυτό το οποίο μας απασχολεί ως ειδικό φαινόμενο είναι το διαδίκτυο ως πλατφόρμα που προσφέρει την ευκολία να εμφανίζεσαι σε έναν διπλό ρόλο, στο ρόλο και του πομπού και του δέκτη, να εμφανίζεσαι ταυτόχρονα ως αναγνώστης ή ως ακροατής ή ως χρήστης ειδήσεων, αλλά με εντυπωσιακή ευκολία να εμφανίζεσαι ως παραγωγός ειδήσεων, ως δημοσιογράφος, ως σχολιαστής, ως εκδότης.

Άρα έχεις έναν διπλό ρόλο και ταυτόχρονα αυτό τον ρόλο τον ασκείς με πολύ μεγάλη ευκολία και με ελάχιστο κόστος. Έχεις την εντύπωση, ως αποδέκτης των ειδήσεων, ότι εισπράττεις ειδήσεις οι οποίες δεν είναι της δημόσιας σφαίρας, αλλά της ιδιωτικής σφαίρας, γιατί επικοινωνείς με τους φίλους σου, δέχεσαι εξατομικευμένα μηνύματα. Έχεις συνεπώς  πάντα μια αμφιβολία αν στον χώρο του διαδικτύου αυτό που συμβαίνει είναι μια επικοινωνία μαζική ή μια επικοινωνία ιδιωτική. Και αυτό τελικά καθιστά το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έναν πολλαπλασίως  αποτελεσματικότερο αγωγό για να περνούν fake news ή για να δημιουργείται αυτή η πρόσληψη της μετα-αλήθειας (post – truth), η οποία μπορεί να επηρεάζεται από προκαταλήψεις, από μεταφυσικά φαινόμενα, από την πίστη, από την πεποίθηση. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια αντιστροφή του πραγματικού και του επινοημένου. Θυμίζει αυτό που έχει πει η επιστημολογία παλαιόθεν, ότι από ένα σημείο και μετά η γνώση παύει να  κινείται  από το réel στο rationnel και κινείται  από το rationnel στο réel.

Όλα πια είναι μετα-αντικειμενικά, όλα είναι μετα-πληροφοριακά. Όλα επικοινωνούν, διασυνδέονται, δεν ξέρεις αν αυτό που έχεις προσλάβει είναι τελικά κάτι το οποίο παράγεται μέσα από ένα συγκλονιστικό παγκόσμιο διακείμενο, ή αν έχει σχέση με την πραγματικότητα.

 

Το διαδίκτυο είναι ένα τεράστιο διακείμενο, το οποίο σε επηρεάζει. Δημιουργούνται συμφραζόμενα τα οποία εμφανίζονται σε δύο επίπεδα ταυτοχρόνως. Στο επίπεδο της δημόσιας σφαίρας και στο επίπεδο της ιδιωτικής σφαίρας, καταργούνται οι δύο σφαίρες.

Καταργείται επίσης η συμβατική έννοια της επικράτειας, καταργείται η συμβατική έννοια της κυριαρχίας και τίθενται εξαρχής, με άλλους όρους, όλα τα κλασικά ζητήματα δημοκρατίας, κράτους δικαίου, πολυφωνίας κοκ. Στην πραγματικότητα όλα τα ζητήματα τα οποία απασχολούν την σύγχρονη θεωρία του κράτους, της εξουσίας, της δημοκρατίας, της πολιτικής τίθενται  σε ένα ψηφιακό  χώρο ο οποίος κινείται με τελείως διαφορετικούς όρους, οι οποίοι είναι απολύτως ιδιωτικοί, -εταιρικοί  της Google, του  Facebook κ.ο.κ. - και απολύτως δημόσιοι.  Είναι μάλιστα  δημόσιοι όχι σε εθνικό επιλοχία ή σε επίπεδο  Ευρωπαϊκή Ένωσης, αλλά σε διεθνές, οικουμενικό επίπεδο.

Και ταυτόχρονα έχεις την εντύπωση ότι επιχειρείται να ομογενοποιηθεί αξιακά ένας παγκόσμιος ιστός, ο οποίος δεν είναι ομογενοποιημένος. Με ποια αντίληψη δημοκρατίας, με ποια αντίληψη δικαιωμάτων, με ποια αντίληψη έννομης τάξης, με ποια αντίληψη δημοσίου συμφέροντος θα μπορούσε άλλωστε να επιτευχθεί η ομογενοποίηση αυτή;

Στην πραγματικότητα συντελείται ένας εντυπωσιακός οριενταλισμός, κυριαρχεί στο διαδίκτυο μια αμερικάνικη αντίληψη, μια δυτική αντίληψη. Θεωρούμε εύκολα  ότι στην Τουρκία, στο Ιράν, στο Αφγανιστάν, στην Κίνα  κυριαρχεί η ίδια αντίληψη περί δικαιωμάτων, περί δημοκρατίας, περί θεσμών, περί προταγμάτων ιδεολογικών, ιστορικών. Συντελείται μια συγκλονιστική εξέλιξη, η οποία στην πραγματικότητα θέτει τα ζητήματα της πολιτικής, της κυριαρχίας, της δημοκρατίας, του κρατικού φαινομένου, του δημοσίου συμφέροντος, σε τελείως διαφορετική βάση καταργώντας και την διάκριση της επικοινωνίας point to point, και της επικοινωνίας point to multi points υπάγοντάς τες στους ίδιους κανόνες επικοινωνίας.

Αυτό σημαίνει ότι φαινόμενα γνωστά όπως είπαν οι εισηγητές, φαινόμενα παμπάλαια, αρχαϊκά, η προπαγάνδα, το ψέμα ή φαινόμενα τα οποία εξελίσσονται με μία δυναμική, ο λαϊκισμός, ο εθνικολαϊκισμός, η απλούστευση, η πολυσυλλεκτικότητα που βρίσκεται στην καρδιά όλων αυτών των πραγμάτων, η συκοφαντία, η μίξη του γεγονότος με το σχόλιο του, η παραποίηση του γεγονότος, όλα αυτά τα οποία είναι γνωστά και τα οποία τα βλέπουμε σε εκπομπές της τηλεόρασης που στην Ελλάδα έχουν παίξει πιο κρίσιμο ρόλο τα τελευταία εφτά χρόνια, απ΄ ότι έχουν παίξει τα fake news στο διαδίκτυο, από πλευράς επιρροής επί των συνειδήσεων των πολιτών, ως προς την τροφοδότηση της αντιμνημονιακής υστερίας και προκατάληψης. Όλα αυτά μετασχηματίζονται επειδή το μέσο πια προσφέρει αυτές τις συγκλονιστικές τεχνικές δυνατότητες και ξεφεύγει από αυτό που ξέραμε ως έννομη τάξη. 

Και για να μη σας κουράζω πάρα πολύ, πάω στο νομικό ζήτημα το οποίο μας επιτρέπει να καταλάβουμε, νομίζω εύκολα, την πρακτική διάσταση. Εντάξει το να συκοφαντήσει κάποιος έναν πολιτικό και ο πολιτικός να ζητήσει έννομη προστασία και να μην τη βρει την προστασία αυτή, αυτό είναι ένα φαινόμενο το οποίο είναι γνωστό γιατί η νομολογία πράγματι είναι πάρα πολύ χαλαρή είτε η συκοφαντία έχει γίνει από ένα έντυπο, είτε έχει γίνει από έναν τηλεοπτικό σταθμό, είτε γίνει από ένα ραδιόφωνο, είτε έχει  γίνει στη Βουλή προφορικά, είτε  έχει γίνει μέσω του διαδικτύου. Η νομολογία είναι λίγο πολύ η ίδια.

Η ελευθερία του λόγου στις Ηνωμένες Πολιτείες  είναι αυτή που επιτρέπει στον Αμερικάνο να καίει τη σημαία. Η ελευθερία του λόγου είναι αυτή που επιτρέπει και την ελευθερία της διαφήμισης.   Η  πρώτη τροπολογία  είναι αυτή που επιτρέπει την διαφήμιση ως διαφημιστικό λόγο , την προστατεύει πιο ισχυρά απ΄ ότι η οικονομική ελευθερία, τον διαφημιστικό  και επιτρέπει και πράξεις έκφρασης οι οποίες είναι απτές, δηλαδή καίω τη σημαία και δεν πειράζει που την καίω  γιατί εκφράζομαι έτσι.  Η  ευρωπαϊκή νομολογία είναι πιο διστακτική, είναι λιγότερο ριζοσπαστική, αλλά λίγο πολύ αυτά ήταν ζητήματα τα οποία ετίθονται και θα τίθενται πάντα.

Δεν έχουμε ακόμη δίκες και τελικά νομολογία άλλης φοράς των πραγμάτων. Δηλαδή εκλογικές παραβάσεις με fake news  εξαιτίας των οποίων  αλλοιώθηκε πχ το αποτέλεσμα. Θα μου πείτε η νομολογία στην υπόθεση Gore κατά Bush, Ολεάννα  πάλι πήρε πιο πολλές ψήφους ο Gore αλλά βγήκε ο Bush λόγω των εκλεκτόρων, δεν επιτρέπει και πολύ μεγάλη αισιοδοξία ως προς τη  νομολογία του ανωτάτου δικαστηρίου, αλλά είναι διαφορετικά να θέσεις σε ένα ευρωπαϊκό κράτος ζητήματα  εκλογικής παράβασης επειδή αλλοιώθηκε το φρόνημα των εκλογέων  από μια ψευδή είδηση. Όταν σου βάζουν ένα χαρτί κηδείας ότι πέθανε υποψήφιος, είναι ένα πραγματικό περιστατικό, σου αλλοιώνει το φρόνημα. Δεν ψηφίζεται αυτός γιατί νομίζει ο άλλος ότι έχει πεθάνει. Αυτό είναι μια εκλογική παράβαση. Δείτε το αυτό διογκωμένο διαδυκτιακά. Δεν έχουμε ακόμη τέτοιου είδους αποφάσεις, δεν έχουμε ακόμη αμφισβητήσεις οι οποίες αφορούν την ικανότητα των εταιριών, των μεγάλων πλατφορμών δηλαδή, να επηρεάζουν την κατάσταση αυτή παγκοσμίως.

Μπορεί επίσης κάποια στιγμή να νιώσω εγώ ότι με λογοκρίνει το facebook, το οποίο συμβαίνει πάρα πολύ συχνά γιατί πρέπει να προστατεύσει το κοινό δηλαδή τους μετέχοντες στην κοινότητα του διαδικτύου από ένα λόγο μίσους ή από εγκληματικές πράξεις οι οποίες μπορεί να είναι του κοινού ποινικού δικαίου πράξεις και κατεβάζει αναρτήσεις παρεμβάσεις και τα λοιπά.

Τώρα, μπορεί να  δημιουργηθεί μια γενιά αμφισβητήσεων εάν ο αλγόριθμος  ανακαταμένει  την προτεραιότητα ελέγχοντας τα fake news; Μα ούτως ή άλλως, την κατανέμει.  Προηγουμένως σου έστελνε  τις προτιμήσεις σου και τώρα μπορεί να προσθέσει  μια παράμετρο που λέει «ελέγχω την ακρίβεια του περιεχομένου και άρα το υποβιβάζω ως μη ακριβές,  ως μη επαληθεύσιμο». Γιατί ίσως δεν μπορεί να το κατεβάσει ως ψευδές, αλλά μπορεί να το υποβαθμίσει στον αλγόριθμο ως μη επαληθεύσιμο και αυτό να δημιουργήσει μια άλλη γενιά δικών και  θα δούμε τι θα πει τώρα το ανώτατο δικαστήριο των ΗΠΑ όπου περιμένουμε να διορίσει ο κ. Τράμπ τον ένατο δικαστή. Θα δούμε τι θα πει το Στρασβούργο, το οποίο θα τεθεί προ νέων διλημμάτων. 

Άρα πρέπει να βρούμε την προστιθέμενη αξία των fake News και της Post Truth μέσου διαδικτύου και να την  συνδέσουμε με όλα τα άλλα τα οποία συμβαίνουν. Νομίζω ότι θέσατε τα θέματα με πολύ ωραίο τρόπο και έχουμε πλέον ένα υλικό πια πάνω στο οποίο μπορούμε να οργανώσουμε  έναν προβληματισμό το οποίο μπορούμε να τον συνεχίσουμε, όπως είπε και ο Γιάννης Κουτσομύτης, και γραπτά στο forum που λέγεται ekyklos.

Σας ευχαριστώ πολύ

* Για την εκδήλωση, δείτε εδώ: http://ekyklos.gr/ev/348-fake-news-diadiktyo-dimokratia.html  

ΜΟΙΡΑΣΤΕΙΤΕ ΤΟ

.